оппоҥноо диэнтэн холб. туһ. Ол иһин ороспуойуҥ Омуннаахтык аймаммыт, Оҕолоруҥ, бу көрүҥ, Оппоҥноһо сыталлар. Т. Сметанин
Итии хонтуораҕа, оҕолуу, Истэрэ култаһан олороллор, Муҥхаҕа кэлбит соболуу Оппоҥноһоллор. С. Тимофеев

оппоҥноо диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕо уоһун оппоҥното-оппоҥното ис киирбэх уурайан хаалла. Амма Аччыгыйа
Хаан аҕыалаабыт кытархай соболор тымтай иһигэр мөхсөн лаһыгыраһаллар, айахтарын оппоҥнотоллор. Л. Попов

аппай диэнтэн б
тэҥ көстүү. Мас балачча аппаҥныыр да киһи түһэр гына киэҥник аппат. Амма Аччыгыйа
Чугастан көрдөххө, дагдайан, сүр улахан хагдаҥ эһэ уҥуор киирэн турар, кыһыл таҥалайдаах айаҕа аппаҥныыр. Н. Габышев
Биир үөдэн [мунду] адьас, анныбар кэлэн, хайыыта аппаҥныы, айаҕа оппоҥнуу, турбахтыы түһэн баран, элэкис гынан хаалла. Р. Кулаковскай

көр куйбах гын
Мохсоҕол остуол бэтэрээ өттүнэн эккэлээн, кутуругун куймах гыннаран кэбиһэ-кэбиһэ, иҥсэрэн кыҥнах гына-гына, кылабачыччы көрөн сытар. Н. Түгүнүүрэп
Биир үөдэн мунду адьас анныбар кэлэн, хайыыта аппаҥныы, айаҕа оппоҥнуу. турбахтыы түһэн баран, куймах гынна да, элэкис гынан хаалла. Р. Кулаковскай

хапсыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Күөрт күөртээн көмөлөһөрүм Күөрдү алын өттүгэр иилэҕэскэ туттарыллыбыт быалаах маһы биир уһугуттан үөһэ-аллара тардыалаан хапсыҥнатарым. П. Аввакумов
[Сындыыс] Бултуйдахтарына, үөрэнкөтөн эккэлэс бэйэтэ, нүөлүйэн дьаралыйар түөһүн хапсыҥнатан, хаарга чөкө түһэн ньимийдэ. Н. Борисов
Аны Тиэхээн кырдьаҕас уолбут омурдун хапсыҥнатан, оҥойбут айаҕа оппоҥноон турда. «ХС»

даҕ. Дороххой, сүһүөхтээх, көҥдөй (оту этиллэр). ☉ Жёсткий, грубый (о траве)
Абааһы кыыһа хороҥ окко таалалыыр үһү (тааб.: баҕа). Өлөксөй уол хороҥ оту уматан табах тардан оппоҥнуур. Амма Аччыгыйа
Кыһыҥҥы бурдуктар солуомалара хороҥ, иҥэмтиэтэ кыра буолар. СИиТ
◊ Хороҥ талыы көр талыы I
Хороҥ талыыта киирэн, Дьэбдьиэ энэлгэнэ улам элбээн истэ. Болот Боотур
Ийэ талыыта Иһинэн киирдэ, Хороҥ талыыта Ходьоҥнотон барда. П. Ойуунускай
Ийэм эрэйдээх ахсынньы ый аамдаам тымныытыгар от тиэйэн, …… итии да киллэриниэх бокуой булбакка, оронугар охтон — хороҥ талыыта кургумун иһинэн кутаа уотунан куппутунан барбыт. Н. Заболоцкай
ср. чув. курак ‘трава’, гагауз. корай ‘сухой бурьян’

1. сүөкээ диэнтэн атын. туһ. Бөлөнөхтөөх иһит сүөкэннэ
   □ Сүллүкү ойуун сэттэ уонча сыл олорбут уһун олоҕуттан ахтара-саныыра итинэн бүтэн, сүөкэммит эргэ тымтайдыы кураанахсыйан, субу хар гыныах курдук курдургуу-хардыргыы сытта. Болот Боотур
   Тууттан сүөкэммит эмис собо курдук оппоҥнуурун билиҥҥэ диэри өйдүүбүн. И. Гоголев
   Ийэттэн сибилигин аҕай сүөкэммит кып-кыһыл лабычааннаах лэчигирэс соболор мууска кутуруктарынан охсуоланан өрүтэ тэйиэккэлии сыппыттар. А. Бэрияк
2. кэпс. Тиийиэхтээх сиргэр айаннаан кэлэн туох эмэ иһиттэн түс, тахсан кэл (хол., массыынаттан, пуойастан, суудунаттан). ☉ Достигнув места назначения, выгружаться, высаживаться из чего-л. (напр., из машины, поезда, судна)
   Бэл мин, саха оҕонньоро, ол муора түгэҕиттэн босхо аһаан-таҥнан, айаннаан, дойдубар дьаамынан кэлэн, манна сүөкэнним. Суорун Омоллоон
   Ити курдук балтараа көс сири бэрт өр айаннаан, тиийиэхтээх сирбит биэрэгэр тиксэн сүөкэннибит. «ХС»
   Перстэр сэриилэрэ, харааптарга олорон, Эгей муоратын туораан, Марафон дэхси сиригэр тиийэн сүөкэммитэ. КФП БАаДИ
3. көсп., кэпс. Тахсан киир, көҕүрэтин. ☉ Справлять естественную надобность, опорожняться
   Ити аҕыйах бугул оту эспэхтээн биэрэн бараҥҥын, сүөкэнэр буоллаххына, сүөкэнээр! Амма Аччыгыйа
   «Кырдьык да, бу тугун кыһыытай, муҥ саатар тахсан сүөкэнэ түһэн, салгыны эҕирийэн киирэр баҕалаах», — дии-дии Борька уутун кытта охсуһа сатаан баран тура эккириир. Н. Заболоцкай
4. көсп., кэпс. Үпкүн-харчыгын олоччу бараан тураҥҥын тугу эмэ атыылас. ☉ Растратить последние сбережения на что-л. Буулдьа суоҕа куһаҕаныан
   Хаһан да дэлэйбэт буоллаҕа. Биирдэ эмэтэ атыыһыттартан сүөкэнэн туран булбуту кэмчилээн муҥ бөҕө. П. Ламутскай