сыһ.
1. Тугу эмэ санаан, өйдөөн кэлбит кэмҥэр, санаан кэлбиккин аһарбакка. ☉ Не откладывая (исполнить то, что вдруг пришло в голову или вспомнилось). Санаабычча малбын ылан барыым
□ Ньукулаас, балаҕаныгар тахсан, санаабычча бэрэмэдэйиттэн илимнэрин оротолоото. С. Никифоров
2. Туох эмэ өйүн-дьүүлүн ситэри быһаарбакка, ситэ өйдөөбөккө эрэ. ☉ Необдуманно, опрометчиво
Солуута суох, санаабычча тыллаһыынан ааҕабын. Амма Аччыгыйа
Санаабычча бараахтыыгын, бу үлэҥ тугунан куһаҕаный? Н. Босиков
Санаабычча баайсыбытынан, буруйдаспытынан барбат дьон этибит. «Кыым»

дьүһ. туохт.
1. Ыараханыараханнык, аа-дьуо хардыылаан, бытааннык хаамп (хол., уойбут-топпут көрүҥнээх, улахан истээх, мөдөөт хамсаныылаах киһини этэргэ). ☉ Идти, ходить медленной тяжёлой поступью, переваливаясь с боку на бок (напр., о тучном человеке с большим животом)
«Ээ, бу Наара Суох хара баранаак кэлэн аймалҕаны оҥорбут эбит буолбаат», — Бөтүрүүсэ кулуба ыадайан тахсар. И. Бочкарёв
Шагуров аптамааты киэр охсор, …… ньиэмэһи саҕатыттан ылар да, биһиги диэки ыадайа турар. Т. Сметанин
Кини улахан ампаардара туолбуттарын үрдүнэн хараҕа туолбат, бэйэтэ буоллар ынайа уойар, ыадайа кырдьар. «ХС»
2. кэпс. Лаппа улахан уонна ыарахан көстүүлээх буол (тугу эмэ этэргэ). ☉ Быть, казаться очень большим, тяжёлым, грузным (о чём-л.)
Ыадайбыт, тэйгэйбит Ыбыс-ыарахан суумканы Ыадалытан иһэллэрин Ытырыктата көрдүм. С. Тимофеев
Хааһахтан улахан баҕайы тумустаах ыадайбыт алтан чаанньыгы итиэннэ …… үс баайыы сэбирдэх табаҕы оротолоото. Тэки Одулок (тылб.)
Көлө тутуллар сирэ иччитэҕэ, ааныгар улахан күлүүс ыадайан турара. Г. Николаева (тылб.)

туохт. Туох эмэ үрдүн, сотон, хаһыйан бэйэҥ диэки эбэтэр туора хаһый. ☉ Подгребать что-л. к себе; смахивать что-л. с чего-л.
Баттаҕа сирэйин саба түспүтүн Нина киэр тарыйар. Н. Якутскай
Чохтон маһынан тарыйан, үппүт хатыыстарын оротолуур. А. Сыромятникова
«Бандьыыт үспүйүөнэ буолуохпун баҕарбаппын!» — диэт, остуолтан аһылыгы сиргэ тарыйан кэбистэ. ПНИ ДКК
△ Оннук сыҕарытан тугу эмэ тугунан эмэ сап, көм. ☉ Загребая, засыпать что-л. чем-л. сыпучим сверху
Киһи суола кэлэн олох мас хаптаһынын сыыһынан уонна тамыйах өрүөтүн кэлтэкэтинэн буору тарыйан, иннэ быһаҕас түспүтүн толоро сатыыр эбит. Эрилик Эристиин
Ити түөһэйбит ыт эрэйдээх өллөҕүнэ, таах соһон кэбиһээйэҕит, иччитин аттыгар буорунан тарыйан кэбиһээриҥ. И. Гоголев
Бөрө хапкаанын иитэн баран, отунан саба тарыйбыттара. И. Федосеев
♦ Быһа (саба) тарыйан көр быһа I
Билигин уон төрдүс баһа бэлэм, быһа тарыйан эттэххэ, ити — суруйуу аччыгый аҥаара. Н. Габышев
Чэ, тугу омуннуомуй, быһа тарыйан эттэххэ сытыы тыаллааҕар арыый бытааннык, сыыдам массыынатааҕар арыый түргэнник айанныыр киһи буоллум. Н. Заболоцкай
Саба тарыйан эттэххэ, кыралыын, бөдөҥнүүн, арааһа сүүсчэкэ …… уобарастары оонньообутум буолуо. ЕА НТ
ср. тув., алт., хак., с.-юг. тары ‘сеять, засеивать’