прил. орфографическай, орфография; орфографический словарь орфографическай тылдьыт.

көр моонньоҕон I
Алексеевскайга, Чурапчыга моонньоҕон куһу күөкэгэр дииллэр, оттон атын сирдэргэ кунньалгы диэхтэрэ. СТ С. Говордартан киирбит үгүс тыллары билиҥҥи «Саха тылын орфографическай тылдьытыгар» көрөбүт, холобур: алчах, дөрө, дьиэл, иргэх, куйаабыл, кунньалгы уо. д. а. ВМС СДО

аат., түөлбэ. Кыыл, сүөһү атыыра (этиигэ үксүгэр даҕ. суолт. тут-лар). ☉ Самец домашних и диких животных
Иргэх торбос. Иргэх ыт.  Толооҥҥо туман үллэр. Тоҥ хаар хаачыргыыр. Иргэх табалар сиэлэллэр. Иҥээннэрэ лычыргыы. С. Тимофеев
Говордартан киирбит үгүс тыллары билиҥҥи «Саха тылын орфографическай тылдьытыгар» көрөбүт, холобур: алчах, дөрө, дьиэл, иргэх. ВМС СДО
Мин ханнык кыылын, төһө улаханын, тыһытын, иргэҕин хаамар тыастарыттан ыраахтан истэммин билэрим. «ХС»
тюрк. иркек

аат. Тыл суолтатын быһаарар эбэтэр тылы атын тылга тылбаастыыр кинигэ. ☉ Словарь
Кини тылдьытын көрбүтэ, «кус» уонна «кыыс» диэн тыллар суолталарын булкуйбут этэ. И. Федосеев
Э.К. Пекарскай сүүрбэ биэс тыһыынча тыллаах тылдьыты оҥорбута. ПНЕ СТ
Тылдьыкка тыллары наардыыр икки ньыма баар: 1) алпаабытынан наардааһын; 2) тыллары уйалаан наардааһын. АНК СБТЛ
◊ Быһаарыылаах тылдьыт — тыл суолтатын сиһилии быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь, содержащий толкования, объяснения слов, толковый словарь
Тыл суолтатын уонна туттуллуутун толору быһааран биэрэр быһаарыылаах тылдьыт баар. ПНЕ СТ
Учуутал быһаарыылаах тылдьыт тутулун, тылдьыт ыстатыйатын өйдөбүлүн уонна тылы быһаарыы ньымаларын оҕолорго көрдөрөр. ННН СТМО. Диалектологическай тылдьыт — ханнык эмэ түөлбэ тылыгар киирэр тыллар суолталарын быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь местных наречий, говоров, диалектологический словарь
Кэнники сылларга өр кэмҥэ мунньуллубут лексическэй матырыйаалы түмэн, «Саха тылын диалектологическай тылдьытын» бэчээттээн таһаардылар. ВМС СДО. Киирии тыллар тылдьыттара — ханнык эмэ тылга атын омук тылыттан киирбит тыллар суолталарын быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь заимствованных слов. Киирии тыллар тылдьыттарын биэр. Нууччалыы-сахалыы тылдьыт — тыллар суолталарын нуучча тылыттан саха тылыгар тылбаастыыр тылдьыт. ☉ Русско-якутский словарь. Ити тылы нууччалыы-сахалыы тылдьыкка көр. Омоним тылдьыта — биир тэҥник этиллэр уонна суруллар эрээри тус-туспа суолталаах тыллар суолталарын быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь омонимов. Кини омоним тылдьытын оҥорбута. Сахалыы-нууччалыы тылдьыт — тыллар суолталарын саха тылыттан нуучча тылыгар тылбаастыыр тылдьыт. ☉ Якутско-русский словарь. Саҥа сахалыы-нууччалыы тылдьыт оҥоһуллуон наада. Синоним тылдьыта — атын-атыннык этиллэр уонна суруллар эрээри, биир суолталаах тыллар суолталарын быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь синонимов
Синонимнар тылдьыттарыгар синонимныы тыллар көрдөрүллэллэр. АПС СЛ
Синонимнарга аналлаах туспа тылдьыт, холобур, «Саха тылын синонимнарын тылдьыта» баар. ПНЕ СТ. Сомоҕо домох тылдьыта — сомоҕо домох суолтатын быһаарар эбэтэр атын тылга тылбаастыыр тылдьыт. ☉ Фразеологический словарь. Н.С. Григорьев, А.Г. Нелунов — сомоҕо домох тылдьытын ааптардара. Таба суруйуу тылдьыта — тылы сөпкө суруйуу тылдьыта. ☉ Орфографический словарь. Тылы хайдах суруйары билбэт буоллаххытына, орфографическай тылдьыты көрүҥ
□ Орфографическай тылдьыкка олохторо уонна сыһыарыылаах пуормалара таба суруллуулаах тыллар алпаабыт бэрээдэгинэн киллэриллэллэр. ПНЕ СТ. Тиэрмин тылдьыта — наука, тиэхиньикэ, ускуустуба ханнык эмэ салааларын тиэрминнэрин тылдьыта. ☉ Терминологический словарь. Тиэрмин тылдьыта саҥардыллан оҥоһуллуон наада
□ Тиэрминнэр тылдьыттарыгар наука, техника, ускуустуба уонна онтон да атын уобаластар тустаах салааларынан олоҕурар анал туттунуулаах тиэрмин тыллар быһаарыллаллар. АПС СЛ. Тылбаастыыр тылдьыт — ханнык эмэ норуот тылыттан атын омук тылыгар тылбааһы оҥорор тылдьыт. ☉ Переводной словарь. Тылбаастыыр тылдьыты оҥоруу — уустук дьыала. Тылдьыт ыстатыйата — тылдьыкка биир тыл туһунан туох суруллубута барыта. ☉ Словарная статья. Кини тылдьыт ыстатыйаларын олус кыһанан оҥорор
□ Тылдьыкка биир тыл (лексема) туһунан туох суруллубута бүтүннүүтэ тылдьыт ыстатыйата дэнэр. АПС СЛ
Тылдьыт ыстатыйата — тылдьыкка киирбит тыл суолтатын арыйар быһаарыылар уонна холобурдар. ПНЕ СТ. Этимологическай тыл- дьыт — тыллар төрүт суолталарын уонна үөскээһиннэрин быһаарар тылдьыт. ☉ Словарь, поясняющий происхождение слов, этимологический словарь
Этимологическай тылдьыттарга тыл словарнай састаабын тыллара туох тыллартан хайдах уларыйан үөскээбиттэрин, а. э. урукку төрүттэрин көрдөрүллэр. АПС СЛ
Этимологическай тылдьыт тыллар төрүттэрин-уустарын, хайдах үөскээбиттэрин быһаарар. АНК СБТЛ

1. суруй диэнтэн хай. аата. Суруйуу ыарын, мэһэйин Суруйааччы эрэ билэр. Күннүк Уурастыырап
   Эн ускуустубаны өйдөөбөккүн. Хартыынаны суруйуу — муҥурдааҕы быһыы буолбатах. В. Гаврильева
   Прототип — айымньы геройун суруйууга төрүт буолбут киһи. ПНЕ СТ
2. Суруйааччы суруйбут айымньыта. ☉ Литературное произведение, сочинение
   Степан Федотов «Сэргэлэр» диэн суруйуулаах. Багдарыын Сүлбэ
   [Оҕо бибилэтиэкэтигэр] Пушкин суруйууларын үгүс өттүн мустубут. «ХС»
   «Алдьархай» бэйэтэ даҕаны аахтаҕыҥ аайы ордук дириҥээн, ордук кэрэтийэн иһиэх суруйуу эбит. «ХС»
   ◊ Аахпыттан суруйуу көр аах II
   Аахпыттан суруйуу сыала — ааҕыллыбыт тиэкис ис хоһоонун тылыгарөһүгэр чугаһатан суруйуу буолар. ПНЕ СТ
   [Оҕолор] өйдөөбүттэрин сааһылаан кэпсиир сатабыллара төһө сайдан иһэриттэн көрөн, аахпыттан суруйууга холонуу саҕаланар. КИИ МКТТҮө. Өйтөн суруйуу — бэриллибит тиэмэҕэ бэйэ толкуйун, санаатын суруйуу. ☉ Сочинение
   «Баһаалыста, миэхэ үөрэтэр оҕолоруҥ бастыҥ өйтөн суруйууларын көрдөр эрэ», — мин кэлбит наадабын этэбин. «ХС»
   Өйтөн суруйуу сүрүн ис хоһоонун толкуйдааҥ. ПНЕ СТ. Таба суруйуу тыл үөр. — тыллары суруйуу уопсай ылыныллыбыт быраабылалара. ☉ Орфография
   Ханнык баҕарар орфографическай тылдьыт таба суруйуу быраабылаларыгар сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллар. ПНЕ СТ
   Таба суруйууга үөрэтиини кытта тылы сайыннарыы үлэлэрин дьүөрэлиир ордук табыгастаах. ПНЕ СТ