и. д. от суруй =; суруйуу уруога урок письма; өйтөн суруйуу сочинение; аахпыттан суруйуу изложение; ыраастык суруйуу чистописание.

1) писать; харандааһынан суруй = писать карандашом; сурукта суруй = писать письмо; өйтөн суруй = писать сочинение; 2) проводить линию; царапать (острым предметом); хаптаһыны тоһоҕонон суруй = царапать доску гвоздём # ууну суруй = а) говорить чепуху; б) заниматься чем-л. бесполезным (букв. писать по воде).

1. суруй диэнтэн хай. аата. Суруйуу ыарын, мэһэйин Суруйааччы эрэ билэр. Күннүк Уурастыырап
   Эн ускуустубаны өйдөөбөккүн. Хартыынаны суруйуу — муҥурдааҕы быһыы буолбатах. В. Гаврильева
   Прототип — айымньы геройун суруйууга төрүт буолбут киһи. ПНЕ СТ
2. Суруйааччы суруйбут айымньыта. ☉ Литературное произведение, сочинение
   Степан Федотов «Сэргэлэр» диэн суруйуулаах. Багдарыын Сүлбэ
   [Оҕо бибилэтиэкэтигэр] Пушкин суруйууларын үгүс өттүн мустубут. «ХС»
   «Алдьархай» бэйэтэ даҕаны аахтаҕыҥ аайы ордук дириҥээн, ордук кэрэтийэн иһиэх суруйуу эбит. «ХС»
   ◊ Аахпыттан суруйуу көр аах II
   Аахпыттан суруйуу сыала — ааҕыллыбыт тиэкис ис хоһоонун тылыгарөһүгэр чугаһатан суруйуу буолар. ПНЕ СТ
   [Оҕолор] өйдөөбүттэрин сааһылаан кэпсиир сатабыллара төһө сайдан иһэриттэн көрөн, аахпыттан суруйууга холонуу саҕаланар. КИИ МКТТҮө. Өйтөн суруйуу — бэриллибит тиэмэҕэ бэйэ толкуйун, санаатын суруйуу. ☉ Сочинение
   «Баһаалыста, миэхэ үөрэтэр оҕолоруҥ бастыҥ өйтөн суруйууларын көрдөр эрэ», — мин кэлбит наадабын этэбин. «ХС»
   Өйтөн суруйуу сүрүн ис хоһоонун толкуйдааҥ. ПНЕ СТ. Таба суруйуу тыл үөр. — тыллары суруйуу уопсай ылыныллыбыт быраабылалара. ☉ Орфография
   Ханнык баҕарар орфографическай тылдьыт таба суруйуу быраабылаларыгар сөп түбэһиннэрэн оҥоһуллар. ПНЕ СТ
   Таба суруйууга үөрэтиини кытта тылы сайыннарыы үлэлэрин дьүөрэлиир ордук табыгастаах. ПНЕ СТ

туохт.
1. Кумааҕыга эбэтэр атын туохха эмэ ханнык эмэ бэлиэлэри (буукубалары, сыыппаралары о. д. а.) оҥор. ☉ Изображать на бумаге или ином материале какие-л. знаки (буквы, цифры и т. п.), писать
Кууһума ликпууҥҥа үөрэнэн, сахалыы ааҕар, суруйар, сыыппараны билэр этэ. А. Софронов
Суруйан бадаалата олорор харандааһын талыр гына бырахта. Амма Аччыгыйа
Туох да оппот буоллаҕына — Нуул диэни суруйабыт. Күннүк Уурастыырап
2. Суругунан туох эмэ тиэкиһи оҥор, кумааҕыга түһэр. ☉ Составлять какой-л. письменный текст
Аҕаҕар сурукта суруйаар эрэ. Күндэ
Маасаа, тукаам, ыл кинээскэ бырысыанньабын суруйан кулу. М. Доҕордуурап
[Казаков:] Мэ, хата бу кумааҕыга бачча көмүһү ыллым диэн араспыыската суруй. С. Ефремов
3. Суругунан эбэтэр бэчээтинэн тугу эмэ биллэр, иһитиннэр (үһүс сирэйгэ тут-лар). ☉ Сообщать о чём-л. письменно (употр. в 3-м л.)
[Ньукулай оҕонньор:] (уот иннигэр самыытын ититэ олорон, суругу көрөр). Тугу суруйар баҕайылара буолла? Күндэ
[Егор Егорович:] Чэ, аах эрэ, тугу суруйаллар эбит. С. Ефремов
Бастаан манна куорат онно да суоҕа, ол эрээри хаһыаттар бу сиргэ саҥа куорат тутуллуо диэн суруйаллара. И. Данилов
4. Тылынан айымньыта айан кумааҕыга түһэр. ☉ Сочинять, создавать какое-л. словесное произведение. Саха норуотун бастакы ырыаһыта-тойуксута Өксөкүлээх Өлөксөй …… «Өрүс бэлэхтэрэ» диэн поэма суруйбута. Суорун Омоллоон
Дьонугар-сэргэтигэр хайдахтаах истиҥ хоһооннору суруйбутун сөхтүм. С. Федотов
Сэрииттэн кэлэн баран элбэх уочаркалары суруйан хаһыакка, сурунаалга бэчээттэттэ. Т. Сметанин
△ Муусуканан айымньыта ай. ☉ Сочинять, создавать музыкальное произведение
[Таатта мэлэдьиистэрэ] үгүс саҥа мелодиялары суруйбуттара. АҮ
5. Кыраасканан ойуулаан ай, уруһуйдаа. ☉ Создавать произведение живописи
Оҥортообут эскиистэрбин туһанан, мин сэрии кэнниттэн «Сэбиэскэй бартыһааннар» диэн улахан хартыынаны суруйбутум. М. Ефимов
Оҕотун түөһүгэр хам кууһан Олорор эдэркээн ийэни Худуоһунньук имигэс киистэтэ Холуста ньууругар суруйбут. Эрчимэн
Мин худуоһунньук идэлээх эбитим буоллар, үчүгэй да хартыынаны суруйуохпун сөп эбит. «ХС»
6. Туох эмэ испииһэгэр киллэр, кимтуох эмэ ахсааныгар аах. ☉ Внести в какой-л. список, включить в состав когочего-л., записать
[Кириисэ:] Эһигини, бэйэбит дьоннорбут диэммит, ол бэйэбит тэрийэр холкуоспутугар суруйаары таарыйдыбыт. Күндэ
Көлө эттиири итиэннэ киһи биэрэри дьиэнэн сылдьан суруйарга уураахтаабыттар. И. Никифоров
[Вера:] Мин драматическай куруһуокка эйигин суруйуом. С. Ефремов
7. Кимиэхэ эмэ туох эмэ докумуонун толорон биэр. ☉ Выписать, оформить для кого-л. какой-л. документ
Суруйан биэрбит эмтэрэ үтүөрдэр чинчитэ суоҕа, ыарыытын тииһигин мүлүрүтэрэ эрэ. Софр. Данилов
[Солко:] Бэрэссэдээтэл харчыны, бородууктаны абаанса быһыытынан суруйан биэрэр. С. Ефремов
8. Туох эмэ иэнигэр сурааһынна тарт, сурааһынна хааллар. ☉ Провести линию, черту на чём-л., по чему-л.
Кыһын тайҕа тыа быыһынан Туус маҥан тоҥуу хаары Мин сыарҕам ыллыгынан Мас тиэйэн суруйарым. П. Тобуруокап
Оҕонньор кыыныттан быһаҕын ылан хотуур тимирин устатын тухары суруйа тардар. Н. Якутскай
Сулустаах халлааны суруйан Сурулаан түстэ сындыыс. Баал Хабырыыс
◊ Хайа (хайыта) суруй — тугу эмэ көнө сурааһынынан икки аҥыы хайыт эбэтэр оннук көстөр гын. ☉ Разделить что-л., прочертив прямую линию
[Оҕонньор] түннүк тааһын ылан хайыта суруйаат, тус-туспа араартыыр. Н. Туобулаахап
Массыына уоттара хараҥаны хайыта суруйан бу харбыалаһан иһэллэр. «ХС»
Чуумпуран турар күөл ньуурун андаатар хайа суруйан ааста. Я. Козак (тылб.)
ср. бур. зураха ‘чертить’, монг. зурах ‘рисовать, чертить; бороздить; чиркать’, чув. сыр ‘писать, проводить линию’

v. to write; сурут= v. to make write; сурук n. writing, letter [jiruğ]; сурук-бичик n. alphabet