сыһ. Өһүргэстээх буолар гына, өһүргэстээхтик. ☉ Оскорбительно, обидно
Эрэхтээхтик гыныма. ПЭК СЯЯ

нареч. 1) тяжело, грузно; ыараханнык үктээн хаамар он ступает тяжело, грузно; 2) перен. тяжело, серьёзно, опасно; ыараханнык ыарыйда он тяжело заболел; 3) перен. обидно, оскорбительно; тягостно, неприятно; ыараханнык этэҕин тебя тягостно слушать; 4) перен. тяжело, тяжко; ыараханнык ынчыктаа тяжело стонать; 5) перен. дорого; ыараханнык атыылаа продать дорого.

даҕ. Атаҕастабыллаах, абалаах, киһи өһүргэнэр. ☉ Обидный, досадный, оскорбительный
[Тыгын Дархан] бэрт ыар, далаҕан тыллары ыһыктыбыта. Далан

даҕ. Кыыһырсыылаах, кыйахабыллаах, өһүргэстээх; хоргутуулаах, хомойуулаах. ☉ Способный вызвать взаимное раздражение; заключающий в себе оскорбление (обиду), оскорбительный, обидный
Эрэхтээх суол. Эрэхтээх тыл. ПЭК СЯЯ

сыһ. Сүрдээх абалаахтык, киһи абарыан курдук. ☉ Весьма обидно, оскорбительно, унизительно
Мариса кэннинэн сыҕарыйан биэрээри гыммытыгар дэһээтинньик, ыты кэтэҕин аһыттан тута сылдьар курдук, сүрдээх атаҕастабыллаахтык умса кэйэн биэрдэ. Эрилик Эристиин

даҕ.
1. Олус күүстээх, дохсун (хол., тыал). ☉ Обладающий большой силой, мощный, резкий, бурный. Холуон сырыылаах
□ Анныбар холуон сүүрүктээх өрүс будулуйа устар. П. Аввакумов
Куондалай маҥан тумуллар үрдүлэринээҕи хомураҕы-тибиини холуон холорук хоҥнорута ытыйда. Эрилик Эристиин
[Куртуйах улар] Холуон тымныыттан Хотоол сир Хомурах хаарыгар Хорҕойон кыстаабыт. «ХС»
2. көсп. Баламат, толоос, сиэргэ баппат (хол., сыһыан). ☉ Оскорбительно дерзкий, грубый (напр., об отношении одного человека к другому). Холуон майгылаах
□ Айманар эбиппин — ыччат да, орто да көлүөнэ дьон өбүгэ үгэстэригэр холуон сыһыаннаммыттарыттан. Хомус Уйбаан
[Сайыына] наар бэйэтин эрэ иннин саныыр. Бэл, киниэхэ уонна аҕатыгар тымныы, холуон сыһыаннаах. ТТК
Ыччат дьон баҕаларын Ытыктыыры эрэйэбин, Холуон соҕус быһыыларын Хоруотуохпун кэрэйэбин. «ХС»
3. көсп. Бас баттах, сиэри таһынан (тыл-өс туһунан). ☉ Грубый, нелюбезный, неприличный (о речи, выражении)
Оо, дьон, киһи сүрэҕин саамай уйан бааһын холуон тылынан таарыйаргытыттан тоҕо сэрэммэккит буолуой?! Софр. Данилов
Санаа түһэр хоһооннорун Суруйар киһи диэннэр Холуон тыллар хоноллорун Кэпсээтилэр кэлэннэр. С. Тарасов
ср. др.-тюрк. хал ‘безумный, бешеный’, бур. халуун ‘горячий (пламенный)’

1) тяжёлый; грузный; ыар сүгэһэр тяжёлая ноша; ыар таһаҕас тяжёлый груз; ыар киһи грузный человек; 2) тяжёлый, трудный, сложный; обременительный; ыар үлэ тяжёлый труд; 3) перен. тяжёлый, серьёзный, опасный; ыар баас опасная рана; 4) перен. обидный, оскорбительный; тягостный, неприятный; ыар тыл обидное слово; 5) перен. тяжёлый, безрадостный, горестный; печальный, мрачный; ыар санаа мрачные думы; ыар олох безрадостная жизнь; ыар күннэр-дьыллар тяжёлые времена; ыар ынчык горестный стон; 6) перен. тяжёлый, тяжкий, суровый, очень серьёзный; ыар буруй тяжкая вина; 7) перен. тяжёлый, с тяжёлым характером; ыар киһи человек с тяжёлым характером; 8) перен. тяжёлый, безвыходный, критический; ыар балаһыанньалаах киһи человек, попавший в тяжёлое положение; 9) перен. тяжёлый, затруднительный; тыынара олус ыар у него затруднённое дыхание; 10) перен. дорогой (по цене); ыар сыаналаах маллар дорогие вещи; дорогие товары; ыар сыанаҕа ыл = купить что-л. по дорогой цене; ыар уунан утуй заснуть крепким сном.