I 1) стадо; табун, косяк; стая; рой; үөр таба стадо оленей; атыыр үөрэ косяк лошадей; үөр туруйа стая журавлей; үөр бөрө стая волков; бырдах үөрэ комариный рой; балык үөрэ косяк рыб; 2) член, особь (стада, табуна, косяка, стаи); атыыр тоҕус үөрэ жеребец с девятью кобылами; 3) перен. орда, банда; клика; өстөөх үөрэ вражья орда.
II миф. ёр (1) злой дух; 2) душа покойника); үөр буол = превратиться в ёра # тыыннаах үөрэ он поразительно похож на родителя или родственника.

1. даҕ. Төрүүр-ууһуур дьоҕурдаах, буоһаан төрүөх төрөтөр айылҕалаах харамай. ☉ Особь женского пола, самка
   Үчүгэйкээн бэйэлээх хара саадьаҕай тыһы ньирэй, киинин санньылыппытынан, хааман бакаалаабытынан барда. Күннүк Уурастыырап
   Оҕо бөрөлөр …… иннилэригэр иһэр кырдьаҕас тыһы бөрө диэки көрөн, хороһон олортоон кэбистилэр. Р. Кулаковскай
   Тыһы мохсоҕол атыырынааҕар улахан, бөдөҥ, көрдөххө харахха тута быраҕыллар. «Чолбон»
2. Синньигэс, намчы (хол., кыл). ☉ Тонкий (напр., о конском волосе)
   Киһи иннигэр тыһы кылы көрөр, бэйэтин иннигэр бэрэбинэни да билбэт (өс хоһ.). [Ньургун Боотур] кулгааҕын тыаһа орулуос кус кынатын тыаһын курдук куугунаан истэ; сирэйэ тыһы талаҕынан быһыта сынньар курдук сырылаан истэ. Ньургун Боотур
   Мин өлбүт таба этин тула өттүттэн күрүөлээн кэбистим уонна, аҥаар өттүн сатаҕай хаалларан саанан айа тартым, көрбөтүн диэн, маҥан синньигэс тыһы кылынан сыһыылаан кэбистим. Н. Заболоцкай
   Киһи барахсан олоҕо, арыт, тыһы кыл саҕаттан тутулла сылдьара эмиэ баар буолар. М. Тимофеев-Терёшкин
   ♦ <Тоҕус субан туруйа курдук уолаттар>, аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар фольк. — баай сахаларга илии-атах буолар эдэр хамначчыттар (эдэр, кырасыабай дьүһүннээх уолаттар, кыргыттар диэн суолтаҕа этиллэр). ☉ Эпическая формула, описывающая молодых парней и девушек, участвующих в традиционных обрядах (эпитет <тоҕус субан туруйа курдук ‘словно девять вольных журавлей’>, аҕыс тыһы кыталык кыыл курдук ‘словно восемь самок стерха’ употребляется в значении ‘красивые, пригожие (молодые люди)’)
   Аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар, аҕыс сиэллээх кэриэн ымыйаны арылыас кус сымыытын курдук араҕас арыынан адаарытчы-будаарытчы арыылааҥҥыт, айахта тутуҥ. Ньургун Боотур. Чэйиҥ! Тоҕус субан туруйа курдук уолаттаар, аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттаар! Бу оҕолору ой курдук оҥоруҥ, тах курдук таҥыннарыҥ! Саха фольк. Тыһы кыталык курдук <дьахтар> фольк. — кырасыабай, кэрэ дьүһүннээх (дьахтар). ☉ Очень красивая, прекрасная (о женщине) (букв. словно самка стерха)
   Балта тиийэн, тыһы кыталык курдук дьахтар тиийэн эмээхсин оҕо өттүгэр «дьорос» гына түстэ. Ньургун Боотур. Тыһы кылы тыыра этэр — киһини ылыннарар уус тыллаах, саҥалаах. ☉ Речистый, красноречивый (букв. словом расщепляет тонкий конский волос)
   Тыһы кылы тыыра этэр уус тыллаах киһи (өс хоһ.). Эн курдук тыһы кылы тыыра этэр уус тыллаах оҕонньор көрдөһүүтүн хайа дьахтар аккаастыай? Болот Боотур
   ◊ Тыһы сибэкки бот. — бытыга (тычинката) суох сибэкки. ☉ Женский, пестичный цветок
   Оҕурсу икки гибридтэрэ олус элбэх тыһы, аҕыйах атыыр сибэккилээхтэринэн уратылаһаллар, ардыгар атыыр сибэккилэрэ олох суох буолаллар. КЮС ОАҮүА
   Оттон аҥаардас соҕооччуктаах эрэ сибэккилэр тыһы сибэккинэн ааттаналлар. ҮСАКИ-5
   Тыһы уонна атыыр сибэккилэр үксүн биир үүнээйигэ [кабачокка] сэбирдэх хонноҕор үөскүүллэр. ЕАМ ББКП
   др.-тюрк., кум., уйг. диал. тиши, тур. диши

разг. бить, ударять палкой.

бить молотом; ковать.

бить, забивать молотом, молотком.

уст. колоть, бить зверя тайыы .

работать кувалдой, бить, ударять кувалдой.

I
туохт. Туохтан эрэ санааҥ олус астынан, дуоһуйан, көтөҕүлүн, дэбдэй. ☉ Радоваться
Һа, аны кус кэһиилээхтэр, бу үөрдэхпин! Амма Аччыгыйа
Сурук тутар үчүгэйиэн! Чэпчии, үөрэ түһэҕин. П. Тобуруокап
«Үөрэ истиэх тустааххын, Үлэлиэҕиҥ!» — диэн тылы, Үөрэ этиэх тустааххын «Үлэлиибин!» — диэн тылы. С. Данилов
«Хата, оҕом Аанаҕа дьукаах түбэспититтэн үөрэ олоробун», — диэтэ Мавра. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. өгир, өгүр ‘радоваться’
II
аат.
1. Биир көрүҥнээх көтөр, сүүрэр элбэх буолан сылдьар бөлөҕө. ☉ Группа животных, птиц, насекомых одного вида: стадо, стая, табун, косяк, гурт. Хаас үөрэ. Үрүмэччи үөрэ
□ Чооруос халыҥ үөрэ ирбинньиктэнэн ааһа көттө. Амма Аччыгыйа
Арҕаа толоон түгэҕэр ньирэйдэр хойуу үөрдэрэ буралла сырсаллар, мэҥирээн эйээрэллэр. М. Доҕордуурап
Уруккута эбитэ буоллар, манан, арай, үөр балыктар сэллээн ааһыа эбиттэрэ буолуо. В. Яковлев
Дэриэбинэ таһыгар дьэллик ыт үөрэ үөскээн, куобах оҕотун, бэйэтин да күүскэ тутар. ПАЕ КБАТ
△ Ханнык эмэ үөртэн биир чилиэнэ (хол., атыыр үөрүттэн). ☉ Член, особь стада, табуна, косяка, стаи. Атыыр тоҕус үөрэ. Отучча үөрдээх мороду
□ Чэлгийэн көстөр күөх хотоол нөҥүө өттүнээҕи сырыынньа томторго холкуос дуул атыыра отучча үөрүнүүн таалалаан тураллар. М. Доҕордуурап
2. көсп. Өстөөх дьон бөлөҕө. ☉ Вражеская банда, орда, свора
Өссө сэрии буоллаҕына, Өстөөх саба түстэҕинэ — Көҥүл, дьоллоох олохпутун Көмүскэһэ барыахпыт, Күөмчүһүттэр үөрдэрин Күдэн гынан эһиэхпит! Күннүк Уурастыырап
Фашист үөрүн күлгэ көмөн, Көҥүл күнэ оонньуо. Эллэй
◊ Атыыр үөрэ көр атыыр II
Үс атыыр үөрүн аҕалан далга хаайталаан кэбиһэр. Суорун Омоллоон
Туобуйа баай улахан хара тураҕас атыырын үөрэ Хатыҥ үрэх эҥээригэр хаһан аһыы сылдьар. Н. Павлов
ср. др.-тюрк. үгүр, тат. оер, алт. үйүр, үүр ‘стадо, табун, стая’
III
аат., миф., эргэр. Былыргы сахалар итэҕэллэринэн, куһаҕаннык өлбүт эбэтэр өлөн баран хараллыбатах киһи кута илэ абааһы буолан сылдьыыта. ☉ По поверьям якутов: превращение души покойника, не нашедшей успокоения, в үөр — злого духа, который причиняет живым всякие беды и несчастья
Бахсы тойоно Дьэллэҥэй кинээс кэнники үөр буолан Болугур айыытын, Алтан айыытын, Мэлдьэхси айыытын, Игидэй айыытын кытта бииргэ аттаах, аарыктаах, хоболоох, чуорааннаах илэ сылдьар аттаах буолар этэ. Саха фольк. Былыр бу бабаарынаҕа түөрт булчут быстаран өлбүттэрэ үһү. Үөрдэрэ билиҥҥэ дылы илэ сылдьар дэһэллэр. Суорун Омоллоон
«Харатаайаптаах моҥнон өлбүт кыыстара Маайа үөр буолан сылдьарын көрбүттэр», — диэн кэпсээн тарҕанна. Н. Якутскай
♦ Үөрэ ытаан ааһар эргэр., миф. — былыргы саха итэҕэлинэн, өлбүт киһи үөрүн (дууһатын) абааһылар кини тыыннааҕар сылдьыбыт сирдэринэн кэритэллэр. Үс хонук иһигэр кэритэн бүтэриэхтээхтэр, ол иһин ыксатан таһыйаллар, онтон өлбүт киһи үөрэ ытыыр. Үөр ытаан ааһара кулгаах чуҥкунуурунан биллэр дии саныыллара. ☉ По древним верованиям якутов: после смерти человека злые духи заставляли его душу облетать в течение трёх суток все места, которые умерший посещал при жизни
Поторапливая, злые духи стегали душу умершего, отчего она плакала. Плач души умершего отдавался звоном в ушах кого-л.. Өлбөтөхпүнэ төгүрүк сылынан кэлиэҕим, өллөхпүнэ үөрүм ытаан ааһыаҕа, иккилээх оҕо саҕа барҕаҥ дьэс эмэгэт буолан этэ дьиэһийэн ааһыаҕа. Ньургун Боотур
Күһүҥҥү хараҥаҕа үөр хаас кылыкынаан ааспат, өлбүт киһи үөрэ ытаансоҥоон ааһар. И. Гоголев
ср. каракалп. үрей ‘призрак’, хүрей ‘привидение’

м. фонтан; # бить фонтаном өрө тыган таҕыс.

вытянув руку, хватать или бить наотмашь.