1) щёлкать; сүүскэ тык= щёлкнуть по лбу; 2) жалить, кусать; кинини тигээйи тыкпыт его ужалила оса; 3) перен. бить струёй; бааһыттан хаана тыга түстэ из раны брызнула кровь; сир анныттан нефть фонтана тыкта из-под земли ударил фонтан нефти; былыт быыһынан күн сардаҥалара тыктылар из-за туч брызнули солнечные лучи.

аат. Оҕустахха, уу (у о п - сайынан убаҕас) таммаҕа ыһыллыыта. ☉ Брызги (о каплях жидкости)
Охсубутугар силэ үрэллэ түстэ да, силин бырдаҥалара халлаан түөрт муннугун диэки көтөр эҥин арааһынайа буолан көтө турдулар. Суорун Омоллоон. Дьол, үөрүү көмүскэ уутунуу, Фонтаммыт ибиирэр таммаҕа — чуумпу түүн ньууругар Чоккуруур бырдаҥа. А.Абаҕыыныскай

I
чурулаа диэнтэн холб. туһ. Сырбаҥ үрүйэлэр, Чурулаһа, Чарылаһа, Чырылаһа Сүүрэн-көтөн эрэллэр. И. Гоголев
Чобуо, сытыы сүүрээннэр Чурулаһа сүүрэннэр, Саас суһуоҕа буоланнар Сардаҥара субуллаллар. А. Кондратьев. [Туллуктар] Сааскы күннэр үүммүттэрин Сайа туойан аастылар, Чурулаһан, дьулуруйан, Чугдаарыһа турдулар. Чэчир-72
II
даҕ. Чурулуур, халдьыгырас тыастаах. ☉ Журчащий
Бу манна чурулас фонтаннар Дьол, таптал оһуорун анньаллар. И. Алексеев

I
туохт. Туохтан эмэ санааҕын түһэр, санньый, куруй. ☉ Унывать, печалиться, сникать, падать духом
Тараас, бараан папаахатын Устан, санньыаран турар. Райнис үрүҥ бытыктарын Баалтыка тыала бурайар. С. Данилов. Соҥуйан, санаата санньыаран, Суланар сураҕа иһиллэр… Күннүк Уурастыырап
Кини ыстаадаҕа тоҥонхатан, ардыгар санньыаран, үксүгэр эдэр саас эрчимигэр көтөхтөрөн аһарбыт сылларын ахта саныыр. ВВ ЫСЫ
II
1. аат., поэт. Санааны түһэрии, санньыйыы, курутуйуу. ☉ Уныние, печаль, упадок духа
Маннык күҥҥэ Санньыар сүтэр, Ыллыах-туойуох Санаа түллэр. Эллэй
Хом түһүү, санньыар диэни Хоноһоломмот киһи кини, Ол иһин байым бултаах, Олоҕор өрүү дьоллоох. В. Миронов
Чуу… ыраах… Бетховен… сүрэҕи манньытар… Муусука санньыара долгурар… Ыйдаҥа сыдьаайар, Ыллаһар. А. Абаҕыыныскай
2. даҕ. суолт. Киһи санаатын санньытар, санаарҕабыллаах, курус. ☉ Унылый, грустный, печальный
Таптал фонтана, курус фонтан! Дьэ илэ көрдүм эйиигин. Харах уутунан чоллурҕаан Санньыар сэһэҥҥин кэпсиигин. М. Ефимов
Чуҥкуйар, санньыар чааһыгар Доҕотторо, аймахтара Дьоҕус, чуумпу хосторугар Тохтоон, сылдьан ааһыахтара. Ф. Софронов. А. Софронов бэйиэт быһыытынан …… санньыар санааларыттан, өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи тематикаларыттан тута-хаба босхолоно охсубатаҕа. Эрчимэн

аат. Туох эмэ кыырпахтара, бытархайдара, таммахтара күүскэ ыһыллыылара, туохтан эрэ өрүтэ тэйиилэрэ. ☉ Брызги (о каплях какой-л. жидкости, а также о частицах твердых, сыпучих тел)
Урут булчут эбэҥки Чокууруттан кыыраттар Быыкаа кыырпах кыымнарын Бырдааттара бааллара. Күннүк Уурастыырап
Үрүҥ көмүс бырдаатынан Ыһыахтана оонньуур фонтан. Быһа ааспаппын аттынан, Тохтуубун биһирээн, таптаан. Баал Хабырыыс
Сити кэннэ кулуһун Силбэһиэхтии хамсаата — Ыһылынна күөл уутун Ыраас, дьэҥкир бырдаата. «ХС». Тэҥн. бырдаҥа

поэт., сибигинэй диэн курдук
Кыыс барытын тулуйар, Кыыһырара сатаммат, Аралдьыта сатыыр мэлдьи. Аргыый аҕай сибигинээн, Аттынааҕы дьоннору Аймаабакка көрдөһөр. Күннүк Уурастыырап
Хаһыҥ түһэ илигинэ Мин эйиэхэ иэһириим: Ырыа тылынан сибигинээ Мин чэпчэки тэтиҥим. С. Данилов
Төгүрүйэр оҕуруо Түүҥҥү сулус умайар… Ялта миигин оҕолуоҥ, Сэбирдэҕиҥ быыһыгар Сибигинээн утутуоҥ. П. Тобуруокап
Фонтан уута мэлдьи куугунуур, Мэлдьи кини кэпсиир-кэпсиир. Тугу биһиэхэ сибигиниир? Тугу кэпсиир сырдык сиккиэр? Таллан Бүрэ

1. аат., поэт. Элэҥнээн көстөр көстүү; дьүкээбил уота. ☉ Что-л. переливающееся, играющее всеми цветами радуги; полярное сияние
   Хорсун, эр булчуту айхаллаан, Хотугу дьиримир салюттуур, Кырыарбыт кыламан быыһынан Кырсаһыт мичээрдии одуулуур. И. Гоголев
2. даҕ. суолт., поэт. Элэҥниир, дьиримниир, суһумнуур. ☉ Мерцающий, сверкающий, переливающийся
   Хотугу сир кыыһын хап-хара Суһуоҕа долгурар дуу манна? Дьүкээбил дьиримир уоттара Түспүттэр эбит дии фонтаҥҥа. Айталын
   Өтөр соҕус буолан баран, үргэл сулус үҥкүү дьиримир дыбарыаһыгар киирэҥҥин өлбүт тиллэр, ыалдьыбыт үтүөрэр аһа-үөлэ тардыллан туралларын көрүөххүт. Д. Апросимов
   Аччыгый үһү дуо Ып-ыраас бу үрэх? - Ленаҕа түһэр ээ Дьиримир сүүрүгэ. М. Тимофеев

туохт.
1. Бытархай таммахтарынан таммалаа, түс (ардах туһунан). ☉ Моросить (о мелком дожде)
Самыыр ибиирдэ.Лоскуй былыт халыйан тахсан сылаас самыырынан ибиирэн ааспытыттан от-мас күөҕэ ордук чэлгийбиккэ дылы буолбут. Амма Аччыгыйа
Үчүгэйкээн самыыр ибиирэригэр Үөрэммин тоһуйдум иһиппин. Күннүк Уурастыырап
Кэлэн истэхпитинэ быстах былыт ибиирэн, таҥаспытын илитэн, тоҥон бардыбыт. Н. Габышев. Тэҥн. ибиирдээ
2. Уу бытархай таммахтарынан ыс. ☉ Брызгать, обрызгивать, опрыскивать
Өтүүктээри таҥаһын уунан ибиирдэ. Икки-үс таммаҕы Ибиирдэргин эрэ ойон туруоҕум. П. Ойуунускай
Фонтаммыт ибиирэр таммаҕа чуумпу түүн ньууругар чоккуруур. А. Абаҕыыныскай
3. көсп. Дэлэччи ыс. ☉ Обливать, поливать чем-л. обильно
Ириэнэх илгэнэн ибиирэр. С. Зверев
Ыт Халчаак киэҥ Сибиир үрдүгэр Бүтүннүү хаанынан ибиирбит. Эрилик Эристиин
Күн уота улуу куруҥу саба ибиирэ турар. Күндэ
◊ Сиэллээх ибиир хамыйах көр хамыйах
Алгыыр киһи сиэллээх ибиир хамыйаҕы ылар. Саха нар. ыр. II
ср. тюрк. сэп 'сыпать, сеять, брызгать'

I
аат. Үүнээйилэрдээх, аллеялардаах, сынньанар, оонньуур сирдэрдээх улахан сад. ☉ Парк
Паарка ыллаан эрдэҕэ Маннык намыын киэһэҕэ, Эдэр ыччат биэрэккэ Эһиэкэйин эттэҕэ. С. Данилов. Өйдүүгүөн, оһуохай саҕана Пааркаҕа түүҥҥү бэс суугунун, Кыыл таба турар таас фонтана Күндээрэ ыһылла оонньуурун. П. Тулааһынап
Сибэкки ойуулаах Силээн тыа ойуурдаах Киэргэллээх пааркаҕа, Киэһээҥҥи салгыҥҥа Дьон мустан бардылар. С. Васильев
II
аат. Массыыналар турар, өрөмүөннэнэр сирдэрэ. ☉ Место для стоянки, ремонта транспорта, парк
Уоҕатты дэриэбинэтигэр баар массыына-тыраахтарынай ыстаансыйа паарката иккиэммитин [икки кэккэлэһэ холкуоһу] хабар. Эрилик Эристиин
Холкуостар уонна сопхуостар массыына-тыраахтарынай пааркаларын техническэй өттүнэн хааччыйыы соруга турар. «Кыым»
△ Ханнык эмэ сиргэ, тэрилтэҕэ баар массыына бүтүннүүтэ. ☉ Совокупность подвижного состава, машин, парк
Оройуон тыатын хаһаайыстыбатын тыраахтарынай паарката …… үс төгүл үүннэ. АНХ СС

сов. 1. что (вбить) саайан киллэр, киллэр,саай; забить гвоздь тоһоҕону саайан киллэр; забить мяч в ворота спорт, мээчиги боруотаҕа киллэр; 2. что (закрыть наглухо) бүөлүү саай, саба саай; забить окна түннүктэри саба саайталаа; 3. что (заткнуть) бүөлээн кэбис, сим, хаалаа; забить щели хайаҕастары бүөлээн кэбис; забить льдом мууһу сим; 4. кого (замучить побоями) кырбаан өлөр, илдьи сынньан кэбис; 5. кого, перен. (запугать) хам баттаа, атаҕастабылга илдьэ сырыт; 6. кого (на бойне) өлөр; 7. (напр. о фонтане) тыган бар, күүскэ сүүрэн бар; 8. (начать ударять) охсуолаан бар, сырбаталаан бар; забить в барабан барабааны охсуолаан бар, барабааннаан бар; 9. (напр. о часах) охсон бар, тыаһа-тан бар; # забить голову кому-л. чем-л. тугунан эмэ киһи өйүн сыс.