несов. см. отгадать.

1) отгадывать; таабырынна таай = отгадать загадку; 2) предчувствовать; манна кэлиэ диэн таайабын я предчувствую, что он сюда придёт; мне кажется, что он сюда придёт.

1. послелог, упр. осн. п. словно, подобно, вроде, как, будто; почти как; балык кэриэтэ словно рыба; оонньуу кэриэтэ санаабытым я посчитал (это) за шутку, я счёл это шуткой; ини-бии кэриэтэ олорбуттара они жили как братья; тулаайах кэриэтэ улааппытым я вырос как сирота; тыл кымньыы кэриэтэ погов. молва словно плеть; 2. в роли частицы приблизит, почти; мэлдьи кэриэтэ почти всегда; күүстэринэн кэриэтэ почти насильно; сынньаммакка кэриэтэ үлэлээтим я работал почти без отдыха; күнү быһа кэриэтэ почти целый день; сыллата кэриэтэ почти ежегодно; 3. в роли сравн. союза подобно, словно, будто, как; чем..., лучше; саас саҥа кэлбит тураах кэриэтэ , ырааҕынан сылдьар он держится поодаль, подобно весенней, только что прилетевшей вороне; өстөөххө бэриниэх кэриэтэ , өлбүт ордук лучше умереть, чем сдаться врагу; этэрим кэриэтэ эттэхпинэ, маннык если я подсказал, то значит сказал (за тебя — говорится тому, кто не может отгадать загадку; после этого следует наводящая подсказка); кини сымы-йалыан кэриэтэ , хара тураах маҥхайыа скорее чёрная ворона побелеет, чем он неправду скажет.

аат.
1. фольк. Ханнык эмэ эттиги эбэтэр көстүүнү туохха эрэ холуйан кылгастык ойуулуур тэттик пуормалаах норуот айымньыта (истээччи онно туох этиллэрин таайыахтаах). ☉ Малый жанр якутского фольклора: замысловатый вопрос, в котором какой-л. предмет или явление описывается иносказательно (слушатели должны отгадать, о чём говорится), загадка
Таабырын төрдө там-татахай баар үһү (тааб.: тахтайдаах силим). Оо, төрөөбүт арыы тыам, дьэ, симэммиккин, киэргэммиккин даҕаны! Эйигин таабырын оҥоруохха сөп: «Сайын саҕынньах кэтэр, кыһын устан кээһэр баар үһү», — диэн. Ф. Софронов
Кыталыга кыырайбыт Туруйата туран хаалбыт. Таабырын хоһооннорбун Таайыҥ эрэ, оҕолорум (тааб.: ат, сэргэ). П. Дмитриев
2. Киһи кыайан өйдөөбөт, быһаарбат суола. ☉ То, что неясно или непонятно, нуждается в разгадке
Киһи диэн таайыллыбат таабырын. И. Гоголев
Былыргы учуонайдар этэн тураллар: «Саха сирэ — таабырын», — диэн. Суорун Омоллоон
Үрдүк хайалар быстар быардарыгар, күтүр улахан таас эмэгэттэр көхсүлэригэр суруллубут ойуулар-бичиктэр ис хоһоонноро билигин үөрэхтээхтэр даҕаны кэбэҕэс таайбат таабырыннара буолан хаалбыттар. Эрчимэн
ср. др.-тюрк. тапзухуҕ, башк. табышмак, бур. таабари ‘загадка’

I
туохт.
1. Тугу эмэ ханнык эмэ бэлиэлэринэн сирдэтэн сөптөөҕүн, ис дьиҥин быһаар, бил, таба эт. ☉ Догадаться по каким-л. признакам и высказать правильное предположение о чём-л., угадать, отгадать. Таабырынна таай
□ Кэрэ санаам кэҕиннэ — Кэлэр-барар суолбун булбатым, Далай санаам татыарыйда — Тахсар-киирэр сирбин таайбатым. А. Софронов
Миитэрэй кими эмэ үтүктэн туттан-хаптан, көрөн-истэн киирэн кэллэҕинэ, дьиэҕэ олорооччулар бары таайан айдаара тоһуйаллар. Амма Аччыгыйа
Суол былаһын тухары бааһырыым хайдаҕын таайа сатаабытым. Н. Якутскай
Кини хас да хонно — тиһэх күннэрэ кэлбитин таайбыта. Н. Габышев
△ Тугунан эмэ сирдэтэн дьон санаатын сөпкө сэрэй, тугу эмэ таба эт. ☉ По каким-л. признакам угадать мысль другого, догадаться о чём-л., смекнуть
«Мин өйбүнэн аатырыам суоҕа, хааннаах болотунан аатырыам, онон сөпкө да таайда», — диэн ах баран олордо. П. Ойуунускай. Тороев санаабыт санаатын таайбыт курдук Чуура эттэ: «Бу ураһа хотуна — мин… Абыраамап этэринии мин манна сарыыссабын!» Л. Попов
Ардай аһыылаахтар, бадаҕа, Ас тахсыаҕын таайдахтара. С. Данилов
2. Чахчытын билбэккэ эрэ сэрэйэн быһаар; көхсүгүнэн, сүрэххинэн сэрэй. ☉ Не зная наверняка, догадаться о чём-л.; предчувствовать что-л., понять чутьём
[Бургунаһым] айыы сүөһүтэ, баҕар, сүрэҕэ-быара таайара буолуо [мин өлөрөөрү гынарбын]. А. Софронов
Түбэ нэһилиэгэр Сэпсики диэн туохха да холобура суох баай киһи баар. Быһа таайан эттэххэ, аҕыс уонча сүөһүлээх буолуо. Күндэ
ср. бур. тааха, монг. таах, эвенк. тааг ‘гадать, отгадать, разгадать’
II
туохт. Дьай, сабыдыаллаа, содуллаах буол (ким эрэ урут оҥорбута эбэтэр эрэйдэммитэ билиҥҥи кэмҥэ дьайара). ☉ Отразиться на чём-л., сказаться каким-л. образом впоследствии (напр., о прошлых невзгодах)
Аҕам үйэтин тухары этигэр-хааныгар сүгэ сылдьыбыт эрэйэ-муҥа таайан, …… оронуттан кыайан турбат буолан хаалбыта. Эрилик Эристиин
Тихон дьиэтигэр тахсан кинигэ ааҕыах курдук гынан иһэн, бөлүүн хойут утуйбута, эрдэ турбута таайан, утуйан хаалла. Н. Босиков
Оҕонньоттор күнүскү сылаалара таайан, сотору үүтээн иһэ им-ньим барар. «Кыым»
♦ Айыыта таайар көр айыы III
Айыылаах дууһа айыыта таайдаҕа, дэлэ дьаабыламмат буолара. Күннүк Уурастыырап
Ол айыыта таайан [кыталыгы өлөрбүтэ], абааһылар кинини «улахан ыарыы» буолан киирэннэр сииллэр. Багдарыын Сүлбэ
Сүрэҕэ, сүрэҕинэн (көхсө, көхсүнэн, кута-сүрэ) сэрэйэр (таайар) — сүрэҕэ сэрэйэр (таайар) диэн курдук (көр сүрэх). Кини, киэҥ тайҕа оҕото, сүрэҕинэн таайан, хараҕынан сабаҕалаан, туһаайбыт тосхолун эндэппэт эбит. Амма Аччыгыйа
Киһитэ тугу этэрин истибэтэр даҕаны, көмөлөс диирин сүрэҕэ таайда. А. Сыромятникова
Бу аанньанан дьааһыйбат, содуллаах тэлэгирээмэ буолуоҕун Батурин көхсүнэн таайа, ытырыктата саныы олордоҕуна, төлөпүөн кырылаан кэлбитэ. В. Яковлев
Бу икки киһи атын-атын санаалаахтарын кини [Анньыыска] көхсө таайар. А. Сыромятникова
Баҕар, холкуоһа кинини үчүгэйдик санаан, ыал буоллун, киһи буоллун диэн сүөһүлээбитин кута-сүрэ таайа санаабыта буолуо. М. Доҕордуурап
◊ Өтө таайар көр өтө
Хомолтонон туолбут үтүөкэннээх хараҕын көрүүтүттэн кини санаатын Иванов өтө таайда. Амма Аччыгыйа
[Дьиэлээх] өтө таайда быһыылаах харааччы утаппыппын. И. Гоголев
Мин санаабын өтө таайбыт курдук эмискэ эттэ. Н. Габышев
III
аат. Киһиэхэ ийэтин быраата, убайа; уопсайынан ийэтин аймаҕа эр киһи. ☉ Дядя (обычно брат матери; вся родня мужкого пола по материнской линии)
Бу Дьүлэй уустара — Платон төрөөбүт таайдара. Суорун Омоллоон
Костя уончатыгар диэри таайын аахха иитиллибит. П. Филиппов
Аркадий үөрэҕэр мөлтөөн, …… истипиэндьийэтэ суох буолан, өссө икки ый таайыгар олоорто. Н. Габышев
др.-тюрк. таҕай, тюрк. таай, тай, таҕа, дайы