1. послелог, упр. осн. п. словно, подобно, вроде, как, будто; почти как; балык кэриэтэ словно рыба; оонньуу кэриэтэ санаабытым я посчитал (это) за шутку, я счёл это шуткой; ини-бии кэриэтэ олорбуттара они жили как братья; тулаайах кэриэтэ улааппытым я вырос как сирота; тыл кымньыы кэриэтэ погов. молва словно плеть; 2. в роли частицы приблизит, почти; мэлдьи кэриэтэ почти всегда; күүстэринэн кэриэтэ почти насильно; сынньаммакка кэриэтэ үлэлээтим я работал почти без отдыха; күнү быһа кэриэтэ почти целый день; сыллата кэриэтэ почти ежегодно; 3. в роли сравн. союза подобно, словно, будто, как; чем..., лучше; саас саҥа кэлбит тураах кэриэтэ , ырааҕынан сылдьар он держится поодаль, подобно весенней, только что прилетевшей вороне; өстөөххө бэриниэх кэриэтэ , өлбүт ордук лучше умереть, чем сдаться врагу; этэрим кэриэтэ эттэхпинэ, маннык если я подсказал, то значит сказал (за тебя — говорится тому, кто не может отгадать загадку; после этого следует наводящая подсказка); кини сымы-йалыан кэриэтэ , хара тураах маҥхайыа скорее чёрная ворона побелеет, чем он неправду скажет.

обугленный; кэриэ чөҥөчөк обугленный пень.

1. дьөһ.
2. Төрүт түһүгү кытта: предметтэри быһаччы эбэтэр хайааһын көмөтүнэн тэҥнии тутан атылыы курдуктары бэлиэтииргэ туттуллар (ардыгар сирэй, ахсаан биитэр түспүт кэпсиирэ сыһыарыыларын ылар). ☉ С основным падежом (иногда принимает аффикс л., мн
   ч. или опущенного сказуемого) употребляется для уподобления предметов (то же, что; почти что; все равно, как; как). Ыт миэнэ дьиэ кэргэним кэриэтэ. Өлөртөрбөппүн, ону хайыыгыт! Амма Аччыгыйа
   Киһиэхэ төрөөбүт дойдута Таптыыр дьахтарын кэриэтэ. С. Данилов
   Суотчуппун уонна ыһыыга боломуочунай кэриэтэбин. Софр. Данилов
   Биһиэхэ, эр дьоҥҥо, таптыыр кыыспыт күндү, кэрэ, быһата, таҥара, аанньал кэриэтэ. Н. Габышев
   Билэҕин дуо, ити дьахтар Луначарскай солбуйааччыта, норуодунай хамыһаар кэриэтэ. Н. Габышев
   △ Хайааһын көмөтүнэн тэҥнии тутууга тэҥниир суолта дэгэттэнэр. ☉ При уподоблении с помощью действия имеет оттенок сравнительного отношения
   [Хобороос:] Коля, мин эйигин оҕолообут оҕом буоллаҕыҥ. Эн миигин ийэҥ кэриэтэ сыаналыах тустааххын. С. Ефремов
   Кини бөһүөлэгэр төннөр күнүн улахан бырааһынньык кэриэтэ саныы сылдьар. Н. Заболоцкай
   Бу кинилэр — бүтүн сылы этэҥҥэ мүччү түспүт үөрүүлэрин малааһыннааһыннарын кэриэтэ буолар. Эрилик Эристиин
3. Тэҥниир сыһыаны көрдөрөр. ☉ Выражает отношение сравнения (как, подобно)
   Хас дьоруой уҥуоҕун Ийэ сир иэнигэр Хайҕаллаах үлэнэн симиибит. Кэм кэлиэ — кинилэр кэриэтэ Сэриигэ Киил тимир кэккэнэн киириэхпит. Эллэй
   Айымньы үрдүк күүрүүтэ Аралдьыйар, араастыыр, Көтөр киириитин кэриэтэ Аҕырымныыр, Арыт ыксыыр. С. Данилов
   Сааскы күн сарыалын кэриэтэ Сандааран үчүгэй да бэйэҥ, Санаабар, бу баарыҥ кэрэтин, Мин ахтар, мин күндү биэбэйим! С. Тимофеев
   Кыыс оҕо кэриэтэ элбэхтик ылламмыт Кытылгын, биэрэккин Кэрийэн хаампытым. П. Тулааһынап
   △ Быһаарар сыһыаны тэҥниир суолта дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает определительные отношения с оттенком сравнительного значения (как, подобный)
   Биһиги оҕо эрдэхпититтэн бииргэ үөскээбит кэриэтэ доҕордуу дьон быһыытынан, үөрэ-көтө көрүстүбүт. А. Бэрияк
   Эйиэхэ көрдөһүү кэриэтэ илдьит баар. «ХС»
   Ол Уйбаан диэн улахан көмөтө суох, бэрт ыарыһах, киһи аҥаарын кэриэтэ киһи этэ. «ХС»
4. ситим т. суолт.
5. Тэҥниир ситимнэри, тэҥниир баһылатыылаах этиилэри холбуур. ☉ Употребляется для соединения сравнительных оборотов, сравнительных придаточных предложений с главным (как, подобно)
   Кутаа уокка буораҕы Бырахпыт кэриэтэ, Бинтиэпкэ саа сомуогун Ити тыл таһыйда. Эллэй
   Улахан өрүс сүүс үрүйэ сиигин барытын бэйэтигэр оборон ыларын кэриэтэ, улахан баай сүүһүнэн киһи көлөһүнүн супту уулаан байар. Н. Якутскай
   Төрөөбүт айылҕабын кытта Күн тура-тура көрсүһэр курдук, Илэ-бодо кэпсэтэр кэриэтэ, Эттиин-хаанныын силбэһэн сылдьар этим. С. Зверев
   Киһим, бу наҕылыччы кэлбит ардах тохтуо суоҕун кэриэтэ, бэйэтэ да тохтуон баҕарбат быһыылаах. «ХС»
   △ Тэҥниир ситимнэри, баһылатыылаах тэҥниир этиилэри холбуурга биирдиҥи оҥорор суолталаах туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения сравнительных оборотов, придаточных сравнительных предложений со значением уподобления к главному (подобно тому как)
   [Ыстапаан] баарасуоҕа бөдөҥ сүөһүтэ биэс-түөрт эрэ этэ, онтукатыттан туттарын тарбаҕыттан быстарарын кэриэтэ санаахтаамына. А. Софронов
   △ Тэҥниир ситимнэри, баһылатыылаах тэҥниир этиилэри холбуурга ордорон талар суолталаах туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения сравнительных придаточных предложений, оборотов со значением предпочтения к главному предложению (чем)
   Маннык көдьүүһэ суох муҥнана олоруох кэриэтэ, тахсан дьаарбайбыт эбэтэр кинигэ аахпыт быдан барыстаах буолуо эбит. Н. Лугинов
   Муус буурҕа уһаарбыт киһитэ Элбэҕи билбитэ-көрбүтэ, — Токуйуон кэриэтэ тостуоҕа, Тобуктуон кэриэтэ охтуоҕа, Доҕоруом, кэрэхсиэҥ кинини — Дьулуурдаах хотугу киһини. Л. Попов
   Суон истээх тойоҥҥо Сордонуом кэриэтэ, Өлөрсөн, охсуһан Өлүөхпүн саныыбын. П. Тулааһынап
   △ Тэҥниир ситимнэри, ардыгар баһылатыылаах тэҥниир этиилэри холбуурга утарыта туруоран солбуйуу суолталаах туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения сравнительных оборотов, редко сравнительных предложений со значением протовопоставления и заместительства к главному предложению (чем, вместо того чтобы)
   Дорооболоһорун оннугар туоруур, Кэпсэтиэн кэриэтэ киэр хаамар, Сэһэргэһиэн кэриэтэ кэриэлийэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Хата кини кэриэтэ, Биир эмэ мин билбэт Бэрт омуктан ааттаабытыҥ буоллар Бэркэ биһириэм этэ. А. Софронов
   Ол эрээри бу сырыыга чуумпу уоскутуон кэриэтэ, хата, киһи сүрэҕин ордук ыга баттыыр курдуга. Н. Заболоцкай

1. аат.
2. Уот салаан, сиэн кыратык хараарбыта, кыра хоруо. ☉ Подгар, пригар
   «Тоойуом, алаадьыгын уокка сиэтэн эрэҕин…» — Үүйэ ити эһэтин саҥатыттан ходьох гына түстэ, кэриэ сыта күөмэйин кычыгылатта. Л. Попов
3. Тимир сирэһинэ, тимир сааҕа. ☉ Окалина. Тимир кэриэтэ
4. даҕ. суолт. Кыратык уот сиэбит, уот салаабыт; хараарбыт. ☉ Подгорелый, пригорелый; потемневший; грязно-темный
   Кэриэ бараан дьүһүннээх …… Барбатах балык миинин курдук Бадыа-бүдүө дойдуга тиийдэ. П. Ойуунускай
   Кэри-куру Киэһэ кэллэ — Кэриэ дьүһүннээх, Кэҥсик сыттаах Сэрии сиригэр Сириэдийдэ. Күннүк Уурастыырап
   ср. др.-тюрк. кез ‘нагар от молока на дне кастрюли’, хак. кис ‘накипь’

даҕ. Уот сиэн хараарбыт, тордоҕурбут. ☉ Обугленный, почерневший
Кэриэ-хоруо дьүһүннэр буоллулар, кэҥсик-муҥсук сыттар тунуйдулар. Күннүк Уурастыырап