II 1. нареч. итиитик, ичигэстик, сылаастык; одеться тепло ичигэстик таҥын; 2. в знач. сказ. безл. итии, ичигэс, сылаас; ему тепло киниэхэ сылаас; 3. нареч. перен. итиитик, бэрт үчүгэйдик, истиҥник; тепле отзываться о ком-л. кими эмэ бэрт үчүгэйдик аҕын.

туохт. Ким эмэ ыйытыытыгар, саҥатыгар хардар, эппиэттээ. ☉ Отвечать на чей-л. вопрос, отзываться, откликаться
Кыыс ыйытыыга хоруйдаары уол диэки хайыста. Н. Лугинов
Яков туох диэн хоруйдуон булбакка, саҥата суох турбахтаата. Н. Заболоцкай
Уол кыыс суругар ис сүрэҕиттэн хоруйдаан дуоһуйан олоорто. «ХС»

туохт.
1. Ким эмэ ыйытыытыгар хоруйдаа, эппиэттэ биэр, эт, саҥар. ☉ Отвечать, отзываться на что-л., давать ответ на вопрос
«Чэ, саҥар! Мин ыйытарбар хардалаан ис!» — Хамандыыр хамсатын эмиэ оборор. Эрилик Эристиин
«Көрүөхпүт...» — диэн инженер хардалаата. Ж. Верн (тылб.)
2. Кимиэхэ, туохха эмэ тугунан эмэ хардата биэр, боруостаа; утары тугу эмэ гын. ☉ В ответ на чьё-л. действие выступать с ответным действием; платить чем-л. кому-л.
Урут быһыыта атаҕастаабыппын, Уһун сыраҕын кыранан хардалаабыппын. С. Васильев
Охсууга охсуунан хардалаа буоллаҕа дии! Ким күүстээх, ол тыыннаах хаалааччы! БТ
3. Кими, тугу эмэ кимтэн, туохтан эмэ араҥаччылаа, харыһый, көмүскээ. ☉ Оберегать, защищать кого-что-л. от кого-чего-л. (от какой-л. опасности или напасти)
Биһиги суон тыыммытын толуйдаҕына кини толуйуоҕа, хара тыыммытын хардалаатаҕына кини хардалыах киһи барда быһыыта. Ньургун Боотур

туохт.
1. Кими-тугу эмэ таарый, таарыйан ыл. ☉ Дотрагиваться до кого-чего-л., прикасаться к кому-чему-л., коснуться
Таня сөрүүн ытыһын Михаил Иванович сүүһүгэр даҕайда. Н. Лугинов
[Маша] сиргэ тайанан олорор-илиитинэн Александр харытын сыпсылааһынан даҕайда. М. Доҕордуурап
[Саша] дьуоһу илиитинэн даҕайаат, төттөрү сулбу охсон ылар, күлэн сатарытар. ОАП ОТХ
2. Тугу эмэ туохха эмэ чугаһат, сыһыары тут. ☉ Приближать, прикладывать что-л. к чему-л.
Дьэргэли халампааһы хараҕар даҕайан көрбүтэ. П. Филиппов
Даайыс уйадыйбычча баанан олорор былаатын уһугун хараҕар даҕайан ылла. Н. Заболоцкай
Сиидэркэ, атаҕын төбөтүнэн чөмөлдьүйэн тиийэн, тымныы сиигэ чалҕарыйа турар ааҥҥа, кулгааҕын даҕайан иһиллээтэ. А. Сыромятникова
3. көсп. Ким эмэ интэриэһин таарый. ☉ Затрагивать чьи-л. интересы, пройтись на чей-л. счет (отзываться о комчем-л. неодобрительно, критиковать)
[Кириитикэбэр] аан бастаан дириэктэри хаарыйыам, местком бэрэссэдээтэлин да даҕайыам. Н. Габышев
4. Умат. ☉ Поджигать, зажигать
Охоноос …… окко тугу эрэ ыһан баран, испиискэни даҕайан кэбистэ. Амма Аччыгыйа. Огдооччуйа эмээхсин испиискэтин уотун кыраһыын кутуллубут сиригэр даҕайар. Н. Якутскай
[Оҕонньор] испиискэ уматтан, хамсатыгар уот даҕайаат, эмиэ сытта. С. Никифоров
◊ Даҕайан көр кэпс. - ырааҕы көрбөт буолан олус чугас тутан көр (харалҕан харахтааҕы этэргэ). ☉ Рассматривать что-л. с очень близкого расстояния (о близоруком человеке)
Сэмэнчик Авксентий Яковлев көхсүн саба түһэн даҕайан көрдө. М. Доҕордуурап
[Сэмэн] хараҕар даҕайан көрө-көрө атырдьах сигэлиир. Күндэ. Даҕайар (көнө) мат. - эргимтэни кытта уопсай туочукалаах сурааһын. ☉ Касательная
Бэриллибит туочуканы нөҥүө бэриллибит эргимтэҕэ даҕайар көнөнү ыытыахха. КАП Г
Эргимтэни иһигэр сытар С туочукаттан эргимтэҕэ даҕайары ыытыахха сөп дуо? ВНЯ М-5
тюрк. така