нареч. открыто, откровенно; аһаҕастык кэпсиир он рассказывает откровенно.

нареч. прямо, откровенно, без обиняков; малтаччы эт= сказать прямо; малтаччы эттэххэ откровенно говоря.

1) стоячий; туруору саҕа стоячий воротник; туруору балаҕан якутская юрта из наклонно поставленных брёвен; 2) крутой, отвесный; туруору сыыр крутая гора; туруору тахсыы отвесный подъём; 3) перен. разг. прямой, откровенный || прямо, открыто, откровенно; туруо ру киһи прямой человек; кырдьыгы туруору этэр куолу правду следует говорить открыто.

1) один раз, однажды; Москваҕа биирдэ сырыттым в Москве я был один раз; 2) однажды, как-то раз; биирдэ маннык буолла однажды случилось такое # биирдэ баран эттэххэ откровенно говоря; раз на то пошло; скажем прямо; биирдэ баран эттэххэ, кини хайдаҕа да миэхэ син биир откровенно говоря, мне безразлично, какой он есть; биирдэ санаатахха впрочем; биирдэ санаатахха, ол эмиэ даҕаны сөптөөх курдук впрочем, и это тоже как будто правильно.

нареч. 1. (по прямой линии) көнөтүк, быһа; 2. (без наклона) көнөтүк, туруору; сидеть прямо көнөтүк олор; 3. быһаччы, быһа (непосредственно); туруору, быһаччы (откровенно); 4. в знач. частицы * олох; он прямо герой кини олох герой.

1) открытый; аһаҕас аан открытая дверь; 2) открытый, обнажённый; аһаҕас түөс открытая грудь; 3) перен. открытый, доступный, свободный; откровенный; аһаҕас мунньах открытое заседание; аһаҕас кэпсэтии откровенный разговор # аһаҕас айах болтливый человек, болтун; человек, не умеющий хранить тайну.

1. сыһ.
2. Турар гына, сууллубат гына, хороччу. ☉ В стоячем положении, вертикально
   Өлбүтүҥ кэннэ хайа үрдүн хаһан туруору көмүөхтэрэ. Саха фольк. Үөл титирик тоһоҕо туруору анньыллан турара. Суорун Омоллоон
   Тоҥ луому ылан Туруору саайан чыҥырҕатта. С. Васильев
3. көсп. Көнөтүнэн, хайдах баарынан, аһаҕастык (тугу эмэ эт, кэпсээ). ☉ Прямо, открыто, откровенно (сказать кому-л. о чём-л.). Туруору эт
   □ [Өлөксөөс] барытын судургутук, туруору этэн кэбиһэр
   Эн онон сөп буолан хаалаҕын. А. Бэрияк
   [Оппуон оҕонньор:] Чэ бэйи, эн биһикки биир хааннаахсииннээх, уруулуу дьон быһыытынан туруору кэпсэтиэх. «ХС»
   3
   тура диэн курдук. [Күн Толомон Ньургустай Кулун Куллустууру] үс хонукка туруору хоруйан сууйда. ПЭК ОНЛЯ III
   Күн ахсын үлэлиир үлэтэ, Туруору саах күрдьэр буолбута. Эрилик Эристиин
   Норуот билэ дьонноро Тоҕуоруһан мустан Тоҕус хонук устата Туруору көрүлээн таҕыстылар. ТТИГ КХКК
4. даҕ. суолт.
5. Сытыары буолбатах, көнө. ☉ Стоячий, вертикальный. Туруору саҕа
   □ Туруору эркиннээх дьиэлэри тутар буолтар. Н. Габышев
   Туруору хайытыы утары уонна ойоҕос буолуон сөп. ННС ЧАа
   Бу сыыппаралары туруору килиэккэҕэ суруй. «ББ»
6. Дабайарга, ыттарга ыарахан, үрдүк, үөһэ өрө харбаспыт. ☉ Крутой, отвесный. Туруору сыыр
   □ [Микиитэ] бөдөҥ иирэлээх туруору арыыга таҕыста. Амма Аччыгыйа
   Маннык туруору хайаны Бастаан дабайар ыарахан. С. Тимофеев
7. көсп. Көнө, туох да улаҕалаах санаата суох, аһаҕас. ☉ Прямой, открытый, откровенный. Туруору киһи
   □ [Байбал уус] туруору киһи, таһыттан көрдөххө, курутуйбута, долгуйбута биллибэт. В. Яковлев
   Щуровы туруору сирэйдээҕин-харахтааҕын иһин Фома ытыктыы саныыра. М. Горькай (тылб.)
   ♦ Туруору сиэбит кэпс. — кими эмэ, туох эмэ үбүн-аһын, баайын туһанан бараабыт, эспит. ☉ Разорять кого-л., разрушать чьё-л. материальное благополучие.
   ◊ Туруору атах түөлбэ. — баҕана. ☉ Стояк. Дьиэ тутааччылар туруору атах оҥордулар. Туруору балаҕан көр балаҕан. Ыраахтан туруору балаҕан турара көстөр. Туруору оһох түөлбэ. — саха оһоҕо, көмүлүөк. ☉ Якутская печь, камелёк
   Сэллээн көрбөккө күнү быһа оттуллар туруору оһох суоһуттан муус түннүктэр суунан ньалҕарыһаллар. Г. Нынныров
   Туруору талкы — тобук талкы диэн курдук (көр талкы). Ортоку баҕанатыгар туруору талкытын, аан орон аттыгар сытыары талкытын уонна атах ороно ааттаахха сылгы төбөтө талкытын уурталаабыт. М. Доҕордуурап. Туруору тарт — сытар киһини атаҕар туруор. ☉ Поднять резким движением лежащего человека на ноги
   «Чэ, быраһаай!» — диэт, Тоня эмээхсини илиититтэн ылан туруору тарта. М. Доҕордуурап
   Туруору тартылар. Көрбүтүм. Ньиэмэстэр. Т. Сметанин
   Эһэтэ Утуйааны окумалыттан туруору тарта. «ХС». Туруору умнастаахтар бот. — хороччу үүнэр умнастаах үүнээйилэр. ☉ Растения с прямым стеблем
   Үүнээйилэр баһыйар үгүстэрэ туруору умнастаахтар. КВА Б. Туруору ый — саҥа ый үүнэригэр көнөтүк тахсар ый (саас эбэтэр сааһыары кыһын ичигэс, хахсаата суох, оттон күһүн эбэтэр күһүөрү кыһын тымныы, тыаллаах буоларын билгэтэ). ☉ Восходящий молодой месяц, у которого концы находятся на одной вертикальной линии (в начале весны или весной это предвещает тёплую, безветренную погоду, а в начале зимы или зимой — холодную ветреную)
   Халлааҥҥа туруору ый турарын көрдө. Н. Апросимов

туохт., сөбүлээб. Олус аһаҕастык, мэктиэтигэр сыҥалана сатыы-сатыы кэпсээ-ипсээ. ☉ Рассказывать слишком откровенно, навязываясь, набиваясь к кому-л.. Аһара ньаҕалахтанарын сөбүлээбэт

сыһ. Халбаҥнаабат курдук, кытаанахтык, бигэтик. ☉ Стойко, твёрдо; напрямик, откровенно
Учууталбын чиккэтик көмүскэһэн, Левтэн атырдьах салаатыныы арахсыбытым. Р. Баҕатаайыскай
[Тута Хоодуот:] Чэ, оччоҕо олохтоохтук, Чиккэтик сүбэлэһиэҕиҥ. Р. Баҕатаайыскай

игили-бугулу санаата суох - ордук-хоһу, кэтэх санаата суох; кубулуммакка, хайдах баарынан сылдьар, көнө майгылаах. ☉ Прямой, прямодушный, искренний, откровенный, без задних мыслей
Бу дойду барахсан даҕаны үтүө сир диэтэҕин! Дьоно көнөтө, игили-бугулу санаата суоҕа. С. Руфов