оҥос гын = вдруг открыться, показаться (о круглой дыре, о круглом отверстии).

сов. 1. (отвинтиться) өһүллэн хаал; гайка отвернулась гайка өһүллэн хаалбыт; 2. (открыться) аһылын, эрилин; кран отвернулся кыраан аһыллан хаалбыт; 3. (отогнуться) тиэрилин; край одеяла отвернулся суорҕан кытыыта тиэриллибит; 4. (в сторону) киэр хайыс; отвернуться от собеседника кэпсэтэр киһигиттэн киэр хайыс.

— эмискэ көстө түс (туох эмэ кыараҕас төгүрүк хайаҕас, оҥхой туһунан этэргэ). ☉ Вдруг открыться, показаться (о круглой дыре, отверстии)
Массыына иннигэр кыракый алаас оҥос гына түспүтэ, ортотугар күөл оҕото чэмэлийэ сытара. В. Гаврильева
Изергиль, төбөтүн оҥостон, мичээрдээн тииһэ суох айаҕа оҥос гына түһэн баран ыйытта. М. Горькай (тылб.)

I
туохт.
1. Кыра аһаҕастанар курдук арылын, аһылын. ☉ Немного, слегка открыться, приоткрыться
Кыпкыһыл күн, халлаан илиҥҥи иитэ сэгэйбитинэн быган, мастар төбөлөрүн көмүһүнэн дуйдаан турара. Н. Якутскай
Уоһа сэгэйбит, ып-ыраас иэдэһэ кыыспыт. Н. Габышев
Эмискэ кэтэх аан халҕана сэгэйдэ. А. Данилов
2. көсп. Тугу эмэ сэргээн, туохтан эмэ көтөҕүллэн, сэргэхтик тутун. ☉ Оживиться, воодушевиться от чего-л. приятного
Хараҕым күн-түүн көрдүүрэ Дьону, мичээри, оҕону, Кулгааҕым сэгэйэ сэргиирэ Саатар үөҕэр да саҥаны. С. Данилов
Сэмэн, чэйин сыпсырыйасыпсырыйа, иһиллээн сэгэйдэ. П. Аввакумов
[Уурастыырап] Арыт үөрэн сэгэйэр, Айымньыта, ол аата табыллар. И. Федосеев
ср. монг. сагах ‘подниматься, выливаться через край; перекипеть’, сөхөх ‘приподнимать, приоткрывать’, һэхэхэ ‘засучить’
II
дьүһ. туохт. Биир тэҥник чэпчэкитик өрүтэ дэгдэҥэлээ, өндөҥөлөө (хол., сиэлэн). ☉ Слегка равномерно приподниматься, раскачиваться (напр., при езде верхом)
Микиитэ сиэлэн сэгэйэн иһэр, тохтоон иһиллии түһэр уонна эмиэ сиэлбитинэн барар. Амма Аччыгыйа
Атах тыаһаата, ким эрэ аҕылыыр курдук. Кэннин хайыста. Тээллэриис сэгэйэ сиэлэн иһэр. И. Гоголев
Туртас …… биирдэ-иккитэ хардыылаат, төбөтүн хоноччу туттан, чэпчэки-чэпчэкитик дэгэйбэхтээн, сиэлэн сэгэйбитэ. И. Федосеев
III
даҕ. Түргэн туттуулаах, сыыдам быһыылаах, туругас-олоругас. ☉ Быстрый, расторопный, проворный
Снаряд таһар Сэгэй уол, Сүүнэ бирикээһи Сүүрүүнэн толорор, Элэстэнэр атах, Элэҥнэс илии, Эрчимнээх иҥиир Эн этиҥ дии! Р. Баҕатаайыскай
Кэнники кэлэн Кистээн иһиттэххэ, Сэлээр сэһэн, Сэгэй атах Сиэгэн кыыл, [Баабыр тойон иһиттэҕинэ Быһа тардыа диэн] Сири аннынан Сэһэргиир үһү. Күн Дьирибинэ
Сэргэхтик чэрбэҥниир Сэгэй чуор кулгаахтаах, Тамайан айанныыр Таҥарам табата! И. Чаҕылҕан

туохт.
1. Эбии күүһүр (хол., айылҕаҕа, тулалыыр эйгэҕэ буолар уларыйыыны этэргэ). ☉ Усиливаться, крепчать, нарастать (напр., о природных явлениях)
Дьиэ иһэ им-ньим, тыас, саҥа хантан да иһиллибэт, арай күһүҥҥү тыал сэтэрбит. А. Софронов
Сарсыарда эрдэттэн харааннаан, бырдаҕа эбии сэтэрбитэ. Н. Заболоцкай
Ол эрээри ытыалаһыы икки өттүттэн эбии сэтэрэн испитэ. А. Сыромятникова
2. Өссө улаат, бэргээ (хол., ыарыыны этэргэ). ☉ Усиливаться, прогрессировать (напр., о болезни)
Ыарыыта уҕарыйыах быһыыта биллибэтэ, хата эбии сэтэрэн истэ. Софр. Данилов
Оттон билигин ыарыы сэтэрэн турда, кыра дьаһал аайыга кыайтарбат кутталланна. Г. Нынныров
Эмтээх үүнээйи киһи-сүөһү уорганын араас ыарыылартан харыстыыр, ыарыы көбөрүн уонна сэтэрэрин харгыстыыр дьоҕурдаах. МАА ССЭҮү
3. көсп. Өссө күүркэйэн, күүһүрэн биэр. ☉ Раззадориваться, становиться ещё задорнее
Араатар үөһэ араатар кэҕийдэ, ол ахсын мөккүөр эбии сэтэрэн истэ. Софр. Данилов
Дьүкээбил [киһи аата] тоҥнум диэн тохтообот, тымныы диэн чаҕыйбат, хата сэтэрэн туран иннин диэки барар. Н. Якутскай
[Катя] көннөрү ханна баҕарар сылдьан бэйэтиттэн бэйэтэ сэтэрэн, иитиллэн, кудуга тахсыар диэри ыллаан дьалыһыппытынан сылдьар буолара. ЕА НТ
ср. монг. сэдрэх ‘осложняться, воспаляться (о ранах); иметь рецидив, заболевать вторично’, бур. һэтэр ‘открыться; раскалывать’