туохт.
1. Кылгас кэм иһигэр, түргэнник буол. ☉ Происходить быстро, за короткое время, с ускорением
Саха сиригэр сайын күн уһун буолан, моркуоп үүнэрэ уонна сайдара түргэтиир. ЛПМ САЛАК
Түүнүн оҕустарыллыбыт от дэхситик кууран, субуулааһын уонна кэбиһии быдан түргэтиир. САБ. Үлэ ньымата тупсубута: оробуочай биир үлэни үлэлээн, онно идэтийэн улаханнык түргэтиирэ. АЕБ ОЧИ
2. Түргэҥҥин күүһүрт, эбэн биэр. ☉ Убыстряться, прибавлять темп, скорость, спешить, торопиться. Түргэтээ, хойутаары гынныҥ
□ Оҕонньор ойуур иһигэр киирэн хаамара-сиимэрэ арыый түргэтээтэ. С. Никифоров
Пуойас буоллаҕына түргэтээтэр-түргэтээн испитэ. В. Гаврильева
Кини көрөрүгэр доҕоро Дьэргэли айаҥҥа турдар эрэ сыыдамсыйар, туттара-хаптара түргэтиир. П. Филиппов

десна; дёсны; миилэтэ испит у него распухли дёсны; көрдөр хараҕым дьүккэтэ, көтүрдэр тииһим миилэтэ погов. если смотреть — зеница моих очей, если рвать — дёсны моих зубов (обычно об единственном или последнем ребёнке).

1) анат. глаз || глазной; харах враһа глазной врач; харах олоҕо глазница; харах сетчатката сетчатка глаза; харах уута слеза; харах хаспаҕа глазная впадина; харах эргэтэ бельмо; аҥаар харах одноглазый; бүрүө харах глаза, закрытые плёнкой (напр. у птиц); 2) глаз, глаза, око; очи; взор, взгляд; хара харах чёрные глаза; харах кэмэ глазомер; 3) зрение; хараҕынан үчүгэй он очень зорок; у него очень хорошее зрение; 4) перен. отделение, отверстие, ячея; ытык хараҕа отверстие в мутовке; саахымат хараҕа клеточка на шахматной доске; илим хараҕа ячея в сети; алта харах карт, шестёрка; домунуо хараҕа глазок домино # көҕүс хараҕа место под лопаткой (при нажатии на к-рое возникает резкая боль); массыына хараҕа разг. фара машины; самыы хараҕа поясничная впадина; сарын хараҕа суставная впадина лопатки; сир хараҕа глубокое озеро строго круглой формы (букв. глаз земли); сокуон хараҕа разг. статья закона; тааҥ хараҕа проталина на льду; таас харах разг. очки (букв. стеклянные глаза); тобук хараҕа подколенная впадина; харах ылыыта поле зрения.