в разн. знач. пара; икки паара саппыкы две пары сапог; паара аты көлүйдэ он запряг пару лошадей; пааранан күүлэйдээ = гулять парами; бу кыыстаах уол пааралар эта девушка и парень— пара (т. е. подходят друг другу).

I пар; итии паар горячий пар; уу паара водяной пар.
II с.-х. пар; хара паар чёрный пар; эрдэтээҕи паар ранний пар.

аат.
1. Икки биир көрүҥнээх эбэтэр атылыы бииргэ туттуллар, биир кэлим буолар барамайдар. ☉ Два одинаковых предмета, составляющих одно целое, пара
Үс-түөрт паара күн туратура сырсаллар да, хайалара да куоппат баар үһү (тааб.: сыарҕа атахтара). Тогойкин хайыһарын оҥостунар кэмигэр кини иккис паара хайыһарга анаан быһан испит сурадаһыныгар кыратык салҕаластаабыт быһаҕын төбөтүн тирээбитинэн барда. Амма Аччыгыйа
Маны таһынан [паарата суох лапчааннарын таһынан] балыктарга пааралыы лапчааннар эмиэ бааллар — олор икки пааралар. ББЕ З
Саппыкыһыттар, пааранан эрэ оҥорор дьон быһыытынан, икки төбөлөөх хотойу киэргэл оҥостуммуттара ойууламмыт. Х. Андерсен (тылб.)
2. Икки көлө тэҥҥэ сыарҕаҕа, тэлиэгэҕэ о. д. а. көлүллүбүтэ (үксүгэр ат). ☉ Две лошади (или другой упряжный скот), запряжённые в сани, повозку и т. п., запряжка в две
Сайыҥҥы күөх чэлгиэҥҥэ куурбут бороҥ кырдалыгар паара аттар, паара оҕустар сир тиэрэ сылдьаллар. Күндэ
Сыыр анныттан паараҕа көлүллүбүт икки тэбиэн төбөлөрө …… өрө чолоҥноһон тахсаллар. Эрилик Эристиин
Ньукулааскы, Мойот убайа, «Чүөмпэрэ» артыалтан алта паара ыттаах кэлбитэ. Т. Сметанин
3. Бииргэ сылдьар, биири оҥорор, холбоһон тугунан эмэ дьарыктанар икки киһи эбэтэр икки туох эмэ, быстыспат биир курдук көрүллэр иккилэр. ☉ Два существа, составляющих пару, двое как нечто целое
Сураҕа икки сүүсчэкэ паара [кыталык] эрэ хаалбыт үһү аан дойду үрдүнэн. Далан
Паараларга арахсыбыт кукаакылар, чычып-чааптар, кэкэ-букалар дьиэ таһыгар чугаһыыллар. Далан
Үс ыал кыыһа Варялар үкчү биирдэр — пааралар, кыһыл лиэнтэлээх суһуохтуун, кыра хатыҥыр уҥуохтуун. С. Тимофеев
Күлгэрилэр, түүнүн хорооннорго, таастар уонна силистэр анныларыгар саһан, пааранан олороллор. ББЕ З
△ Кэргэннии буола илик таптаһар уоллаах кыыс. ☉ Влюблённые, влюблённая пара (ещё не создавшая семью)
Тутуохпут ыйга бастаан Тапталлаахтар куораттарын, Ыытыахпыт командировкалаан Онно дьоллоох пааралары. И. Гоголев
Уураһан, куустуһан Дьоллоох паара арахсар. Баал Хабырыыс
Хам-түм хойутаабыт пааралар ыгыта ылсыһан ааһаллар. Г. Колесов
△ Кимиэхэ эмэ сөптөөх, табыгастаах атын ким эмэ (хол., пааранан үҥкүүгэ, билсиһиигэ). ☉ Кто-л., достойный стать парой, составить пару кому-л. (напр., о сватовстве, о парных танцах)
Кэмэ кэлэ илик дуу, эбэтэр сөптөөх паара көстүбэт дуу? Тоҕо баччааҥҥа диэри кэргэнэ суох сылдьаҕын? Н. Лугинов
Сорох уолаттар өйдүүллэринэн, үҥкүүнү сатыыр буол да, паараны начаас элэҥнэтэн булуохха сөп. Р. Баҕатаайыскай
Аата, бу да оҕолорбутун, кими эрдэттэн үлэһэллэр, кимиэхэ үҥкүүлэһэр паара баҕалаах. М. Обутова-Эверстова
4. Биирдик таҥныбыт, биир пуорма таҥастаах (дьон бөлөҕө). ☉ Одетые одинаково, в единую форму (о группе людей)
Бары биир паара таҥастаахтар, кыһыл хаалтыстарын баанан баран, бары физкультура оҥордохторуна, дьэ кэрэтэ бэрт. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кинигэ тутуурдаах, Биир паара таҥастаах Күөх тыаҕа тахсарга, Үөрэҕи бүтэрэн Лааҕырга барарга — Бэлэм буол! Т. Сметанин
△ Биирдик, тэбис-тэҥҥэ стройунан хаамыы. ☉ Маршировка, шаг (в строю, строем, в ногу)
Биир пааранан атахтарын тардан, синиэллэрин тэллэхтэрэ имиллэҥнээн, ыстаап диэки бара турдулар. Эрилик Эристиин
5. Эр киһи көстүүмэ (бүрүүкэлээх бинсээк). ☉ Мужской костюм (брюки и пиджак)
Көрө түспүтүм, аттыбар саҥа сиэрэй паара көстүүмү киэмсийэ кэппит, уҥуоҕунан кыра соҕус киһи турар эбит. В. Короленко (тылб.)

I
аат.
1. Уу итийиититтэн үөскүүр гаас. ☉ Пар (газ, образующийся при нагревании воды)
Сылабаартан икки утах итии паар өрө дьурулаан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Паарынан тыыммахтаан, күн орто Паровоз айманан аттанна. Күннүк Уурастыырап
Чаанньык хаппаҕа өрө талыгырайа түстэ, тумса үп-үрүҥ паарынан өрө чуһуурда. Н. Заболоцкай
2. Салгыҥҥа көтө сылдьар кып-кыра уу хааппылалара мустубуттара. ☉ Пар (скопление мельчайших капелек воды — напр., туман над озером)
Дьүүктэ буолан тахсар туустаах уу алары толороро уонна сотору паар буолан көтөрө. И. Данилов
Сир ыксатынааҕы салгыҥҥа быыл, хоруо кыырпахтара, уу паара булкуһа сылдьар буолаллар. МНА ФГ
Күөлтэн уу сиигэ паар буолан үллэн олордо. Я. Козак (тылб.)
3. Элэктэриичэстибэ иннинээҕи бырамыысыланнаһы, олоҕу хамсатар, сайыннарар күүс, эниэргийэ. ☉ Предшественница электрической энергии, паровая энергия
Паар күүһүнэн, массыына күүһүнэн, элэктэриичэстибэ күүһүнэн тугу тулутуохпутуй? П. Ойуунускай
Ааспыт үйэҕэ аан дойдуну тиэрэ эргиппит паар баһылааһына бүттэ; паар оннугар быдан ордук өрөбөлүүссүйүөннэй күүс — элэктэриичэстибэ кэлиэҕэ. ЛВ МТА
II
аат., т.-х. Сыыс отун тохтотоору уонна өҥсүтээри хорутан баран тугу да ыспакка сайылатар бааһына. ☉ Поле, оставленное на одно лето незасеянным, пар
Уҥуор хайа эрэ бааһынаттан паарга сылдьар тыраахтар тыаһа бүтэҥитик ньириһийэн иһилиннэ. В. Яковлев
Саха сирин кураан усулуобуйатыгар паар диэн сиргэ сииги мунньуу биир бастыҥ, бэрэбиэркэлэммит суола буолар. П. Егоров
Оройуон хаһаайыстыбаларыгар хадьымалы көтөҕүү, паары таҥастааһын, бааһыналарга уоҕурдууну киллэрии …… дьаһаллара адьас мөлтөхтүк ыытыллаллар. «Кыым»
◊ Хара паар — сыыс отунан саба бүрүллүбэтэх ыраас паар. ☉ Чёрный пар
Хара паарынан эргитиллибит дьылыгар сибиэһэй ноһуому дэлэлээҕи таһыллыбатаҕа, кыһыныгар үс төгүл хаары типтэриллибитэ. М. Доҕордуурап. Ыраас паар — сайын устата туох да ыһыллыбатах паардаммыт сир. ☉ Земля под паром, чистый пар
Үс хонуулаах севообороппут үстэн биирэ ыраас паар. Ыраас паары бэс ыйын бастакы аҥаарыгар уон аҕыс-сүүрбэ сэнтимиэтир дириҥинэн тиэрэрдээх булуугунан хорутабыт. С. Окоёмов
Кэлиҥҥи сылларга ыраас паар, сүөһү аһылыгар аналлаах ыһыылар ылар ирээттэрэ улаатта. ПНП ТКҮүҮ. Эрдэтээҕи паар — эрдэ бэлэмнэнэр паар. ☉ Ранний пар
Эрдэтээҕи паары хорутууга тиэтэйиэххэ. «Кыым»