пазуха || пазушный; хоонньугар угун= положить что-л. за пазуху; сылаас хоойдоох с тёплой пазухой (говорится о каждом из супругов, долго живущих вместе в добром здравии); тымныы хоойдоох с холодной пазухой (говорится о мужчине, у к-рого умирают жёны или о женщине, у к-рой умирают мужья) # сыгынах хоонньо пространство между корнями и стволом бурелома; хоонньугуттан таһааран атыылаа = торговать из-под полы.

подмышка; пазуха; хонноҕор угунна или хонноҕун анныгар угунна он взял под мышку кого-что-л. # хонноҕо аһылынна а) он работает с азартом, увлечённо; б) идёт размеренной быстрой рысью (о лошади).

аат.
1. Киһи кэтэ сылдьар таҥаһын түөһүнэн ис өттө; сытар киһи кууһар илин эбэтэр ойоҕос өттө. ☉ Пазуха; подмышечная пазуха. Хоонньугар угун. Оҕону хоонньугар уктан сыт
□ Ваня хоонньуттан арыылаах лэппиэскэни ылан сиир. М. Доҕордуурап
Томороон, хоонньун хаһан кумааҕыларын таһаарда уонна туран кэллэ. Болот Боотур
2. Муннук хахха сир, булуҥ. ☉ Защищённое от ветра место (напр., леса, реки, возвышенности, долины); укромное место
Үрэх саамай үрдүгэр, тыал киирбэт тумул ойуур хоонньугар, дьон кэлэн тохтообут эбит. Л. Попов
Күөх тумул эбэ хотун тумулун хоонньулары, томторун саҕалары киһи бөҕө лыык курдук мустубут. Д. Таас
Киһи күлүгэ хайа хоонньугар киирэн көстүбэт буолан хаалла. Н. Якутскай
♦ Сылаас хоойдоох — дьахтар эбэтэр эр киһи кэргэнинээн бииргэ өр кэм иллээхтик олоруулара. ☉ Благополучный в браке (о каждом из супругов, долго живущих вместе в добром здравии — букв. с тёплой пазухой). Тымныы хоойдоох киһи (дьахтар) көр тымныы. Хоой хостуурдаах <төргүү сүөрэрдээх> — кэһиилээх, бэлэхтээх. ☉ С гостинцем, с подарком (приходить)
Бырааттаргар үчүгэй хоой хостуурдаах, төргүү сүөрэрдээх баран эрэҕин. Р. Кулаковскай
Куонаан, аҕыйах хонуктаах уоппуската табыллан, бултуйан-алтыйан, үөрэнкөтөн, хоой хостуурдаах, төргүү сүөрэрдээх куоракка киирэн сылдьбыт. Н. Борисов. Хоонньугар оҥоойулаах, быттыгар быдараахтаах көр быттык
◊ Сыгынах (тиит) хоонньо — (охтубут да, турар да) мас умнаһын саамай төрдө. ☉ Место у самого основания ствола дерева (растущего или поваленного)
[Таба сылгылаары] дьон буурҕаҕа түбэһэллэр, мунан хаалаллар, сыгынах хоонньугар тоҥон өлөллөр. Амма Аччыгыйа
Сыгынах хоонньугар долгун үөһэ түөрэҥниир тыы курдук буолбатаҕа, өрүс үрдүнүү уорааннаах салгын эмиэ суоҕа, манна нам бааччы уонна ичигэс этэ. Далан
Бэҕэһээ кураанах тиит хоонньугар оттубут уота буордаах сыгынаҕын төрдүгэр буруолаан бургучуйа сытарын көрбүтүнэн тиийдэ. Амма Аччыгыйа
ср. др.-тюрк. хой ‘пазуха; грудь’, хой ‘дно долины’, алт., каракалп. койын ‘пазуха’

м. таас; камни в печени мед. быар тааһа (ыарыы); # камня на камне не оставить адьас эһэн таһаар; бросить камень в чей-л. огород ним эмэ оҕоруотугар тааһы тамнаа (ними эмэ таайтара саҥар); держать камень за пазухой хонноҕуҥ анныгар тааһы кыбына сырыт (кылыытын кэтээ).

1. аат.
2. Киһи-сүөһү холун төрдүн ис өттө, агдатын кытта ыпсыыта. ☉ Подмышка, пазуха
   Кинигэлэрин …… хонноҕор кыбыммытынан, Микиитэ таһырдьа ыстанна. Амма Аччыгыйа
   Хонноҕун анныгар диэри кэһэн баран, Дьөгүөрдээн харбаата. Амма Аччыгыйа
   Кэнчээри олбуор аанын тахсан Октябрина хаҥас хонноҕуттан ылла, ыга сыһынна. М. Попов
3. көсп. Иһирдьэ диэки киирбит булуҥ сир. ☉ Обособленная часть леса, реки, озера
   Молтой балааккатын хайа хонноҕор туруорара. И. Федосеев
   Бүгүн сарсыарда ыам кэнниттэн, тыа хоннохторугар от оҕуста. А. Федоров. Киһи хараҕын курдук чөҥөрүйбүт соччо улахана суох күөл хонноҕор сиргэ тимириэххэ айылаах үүтээн дьиэ самналлан турара. И. Федосеев
4. даҕ. суолт., бот. Сүрүн уонна туора лабаа икки ардынан үүнэн тахсар умнас (хос сэбирдэх). ☉ Пасынок растения
   Хоннох лабаалары нэдиэлэ ахсын суох гынан иһиллиэхтээх. КЮС ОАПТЭ
   Хоннох салаалар үүнэн таҕыстахтарын ахсын, маҥнайгы сибэккилээх салаа анныгар үүнэр хоннох салааттан уратыларын сонно тута тоноон ылыллар. САССР КОА
   ♦ Хонноҕо аһыллар — тугу эмэ бастаан бытааннык, хорутуута суохтук саҕалаан баран, кэлин кыахтаахтык, кыайыылаахтык оҥорор. ☉ Преодолев скованность, делать что-л. с азартом, увлечённо, раскрыться в полной мере
   Киэһэнэн сөрүүдүйэн, отчуттар хоннохторо аһыллан, хотуурдарын тыастара кууһурҕас. Кэпсээннэр
   [Зоотехник] Уол хонноҕо аһыллан, холуон-холуоннук хамсанан киирэн барда. С. Федотов
   Кэлин улам эрдийэн, сүүрүк ат маҥнай мөдөөннүк ойбохтоот, хонноҕо аһыллан, олуга сыыйа кэҥээн …… үксээн барда. Р. Баҕатаайыскай
   ср. др.-тюрк., тюрк. холтых, колтук ‘подмышка’