прил. I. параднай, парад, парадынан; парадное шествие парадынан хаамсыы; 2. (праздничный) параднай; парадная форма параднай форма; 3. (показной) параднай, көрдөрүү; парадная сторона дела дьыала көрдөрүү өттө; 4. (о входе, лестнице) параднай, үрүҥ; парадный ход параднай аан.

м. 1. (действие) кэлии (көлөнөн); 2. (путь к чему-л., место) чугаһыыр сир, киирэр су ол; подъезд к рекёөрүскэ киирэр суол; 3. (в здании) аан, киирэр аан; парадный подъезд параднай аан, үрүҥ аан.

м. салон (1. аристократтар дьиэлэригэр ыалдьыттары көрсөр параднай хос, саала уонна онно мустар дьон; парохокка, поездка тэриллээх уопсай хос; 2. дворянство уонна буржуазия представителлэриттэн чааһынай дьиэҕэ түмсэр литературнай эбэтэр общественнай-политическай куруһуок; 3. парикмахерскай хос; 4. сорох атыы малын көрдөрүүгэ туруорар уонна атыылыыр саала; 5. автобуска, троллейбуска уо. д. а. пассажир олорор сирэ).

1. даҕ. Оруобуна сөрүсөп түбэһэр, уурбут-туппут курдук, лоп курдук үчүгэй. ☉ Аккуратный, ровный
   Кыракый уҥуохтаах, дьип-дьап формалаах сулугулдьуйбут саллаат биһигини иккиһин көрөн олус үөрдэ. Н. Габышев
   Кини ити курдук сирэйин саба туттан, бу дьип-дьап быһыылаах байыаннай дьон ортолоругар сонноох, хаатыҥкалаах, саҥата суох турбута. А. Фадеев (тылб.)
2. сыһ. суолт. Сөрү-сөптүк, лоп курдук, сөп түбэһэрдик, табыгастаахтык. ☉ Ровно, в самый раз, аккуратно, как раз, точь-в-точь, тютелька в тютельку
   Егор Николаевич мэлдьи дьип-дьап таҥнан, тараанан, оттомноохтук туттан, саҥаран сылдьар киһи. Софр. Данилов
   Бырааһынньык иннинэ параднай форманы туттарбыттара, Үчүгэй баҕайы! Ханна эрэ тигиллибитэ буолуо да, эйиэхэ тус бэйэҕэр анаммытыныы дьип-дьап курдук сөп түбэһэр. С. Федотов

туохт.
1. Ма а н ы г а кэтэр таҥаскын таҥын, киэргэн. ☉ Нарядиться, приодеться
Гимназия дириэктэрэ маанымсыйбыт, параднай көстүүмүн кэппит, саа ла ортотугар …… туран киирии тылы этэр. «ХС»
2. сөбүлээб. Туохха эмэ барсыбаттык, сөбө суохтук ыга киэргэн. ☉ Нарядиться не к месту, вырядиться
[Дуня:] Биһиги ыраастык, култуурунайдык туттунарбытын аҕабыт эмиэ мөҕөр. Киэргэнэҕит, маанымсыйаҕыт диир. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Куосча Ханидуо:] Саҥа саҥыйахтаах тиийдэхпинэ: аата булка маанымсыйбытын, акаары эбит диэхтэрэ. С. Курилов (тылб.)
3. кэпс. Улаатымсыйа тутун, үтүөмсүй (үксүгэр аһаабатаҕа буола сатыыр киһини этэргэ). ☉ Жеманиться, манерничать (напр., отказываясь от угощения)
Кыыһа аах бу атын нэһилиэктэн кэлбит мааны күтүөт киһиэхэ араас үчүгэй аһы астаан тардаллар. Ону күтүөттэрэ эмиэ маанымсыйан аһаабат. Саха ост. II
Маанымсыйан, сылгы этиттэн сиргэнэр ааттаах хотуттар уонна барышнялар олус астына сылгы этин сиэтилэр, амтанын хайҕаатылар. И. Гоголев

аат.
1. Аан холуодатын алын өттө, аан боруога. ☉ Дверной порог
Сиидэркэ сэрэнэ-сэрэнэ аан модьоҕотун атыллаата. И. Гоголев
Аан аһыллыбытыгар балаҕан үрдүк модьоҕотун атыллаан параднай мундирын кэппит уонна саабылатын иилиммит хаһаак начаалынньыга киирэн кэллэ. «ХС»
Мин сылабаары көтөҕүөх сирбэр көтөҕөн, соһуох сирбэр соһон, быһа астаһан аан модьоҕотун нэһиилэ туораттым. Тулхадыйбат д.
2. Туох эмэ үрдэлэ, үрдүк бүүрүгэ. ☉ Окаймляющая часть чего-л. в виде выступа, выступ
«Тоҕо, ө лб өп пү н! …… К эбис, тах сыыһыбын», — д и э н [Чүөчээски] ойбон модьоҕотуттан илиитинэн тутуста. Суорун Омоллоон
Ыраах, көҕөрүмтүйэн көстөр өрүс модьоҕо мыраанын кэтэ ҕиттэн этиҥ былыта өрө күү рэн тахсан иһэрэ. Н. Якутскай
Кыһын Алдан өрүһүн модьоҕо хайатыгар бултуу кэлбиттэрэ. «ХС»
3. Көмүлүөк оһох холумтана. ☉ Ше с т о к камелька
Бобо кууһан киллэрэн буор оһох модьоҕотугар бырахта. Саха нар. ыр. II
Модьоҕо иннигэр ийэтэ эмээхсин оҕо этэрбэһин тигэн кыҥастаһар. Суорун Омоллоон
Умуллубут оһох модьоҕото, төһө да үрбүтүҥ иһин, күөдьүйэн кэлиэ суоҕа. Софр. Данилов
Э м э э х с и н модьоҕоҕо ч у г а һ а а н - - ч ох тардан оһоҕостору уокка быраҕаттаан, буһаран боччугунатта. Болот Боотур
4. көсп. «Төрөөбүт-үөскээбит алаһа дьиэм» диэн суолтаҕа. ☉ В значении «от ч ий дом»
Ми н б э й э л э эх б эй эм т ө р ү т модьоҕобор тиийэр буолбуппун, дьонумсэргэм, дьүөгэлэрим ортолоругар олорор, сылдьар дьолломмуппун. «ХС»
Эҕэрдэ эйиэхэ, мин ытык модьоҕом! Чуҥкуйа кэтэһэр, мин доҕор дьоннорум Атыллаан элэппит сирдэрэ. К. Кулиев (тылб.)
5. көсп. Туох эмэ буолар кэмин саҕаланыыта, саҥа кэрдииһэ. ☉ Преддверие, начало, граница чего-л.
Биһиги билигин уус-уран айар тыл үлэтиттэн күүһэталаана суохтар туоруур, туоратыллар кэмнэрин модьоҕотун атыллаан эрэбит. П. Ойуунускай
Эн билигин да дьоллоох киһигин. Букатын кырдьа, б у орайа иликкинэ саҥа олох модьоҕотун атыллаатыҥ. И. Гоголев
6. көсп. Туох эмэ муҥур уһуга; тиийиэхтээх кирбиитэ. ☉ Последняя черта, рубеж; конец, завершение чего-л.
Биһиги сыһыаммыт саамай тиһэх молдьоҕоҕо тиийбитин мин, кэргэннээх эҥин, үөрүйэх киһи буоларым быһыытынан билбитим. Далан
Биһиги поэт Сергей Степанович Васильевтыын …… кыргыһыы сипсиэрдээх буолагар, кини уотунан уһуутуу сытар инники модьоҕотун кэрийэ хааман, этэҥҥэ эргиллэн дойдубутугар кэллибит. Суорун Омоллоон
Капиталистическай дойдуларга биэнсийэҕэ тахсар саас модьоҕото үрдүк. И. Аргунов
ср. уйг. босуҕа, туркм. босага, кирг. босого, каракалп. босого, эвенк. босого ‘порог (в доме)’, бур. можо ‘косяк’ (двери)