уст. пахать сохой; сири сухалаа = пахать землю сохой.

возвр. от хорут = пахать (для себя).

1) переворачивать; выворачивать; ырбаахыны тиэр = вывернуть рубашку наизнанку; 2) пахать; сири тиэр = пахать землю.

пахать; бурдук сирин хорутар он пашет под зерновые # умса хорут = повалить кого-л. лицом вниз.

ж. ардай, арыттатыы, көтүтэн кэбиһии; пахать без огрехов арыттатыыта суох хорут.

с.-х. 1) пахать под пар, поднимать пар; 2) паровать, оставлять под пар.

совм.-взаимн. от хорут=; аҕабар сир хорутустум я помогал отцу пахать; колхозка сир хорутуһарым я с колхозниками пахал землю.

1) раздуваться (о ноздрях); 2) вздыматься, оттопыриваться (об одежде). тартар= I 1) побуд. от тарт = I 1—7, 9—14; курдаттыы тартар = а) чувствовать сильное непреодолимое влечение, страсть к кому-чему-л.; б) сильно страдать, тосковать по кому-чему-л.; иҥиир ситиитин тартарар а) он агонизирует; б) он бьётся в судорогах; үөһүн тартарар он издал гортанный крик (при сильном вдохе — обычно о недовольном, разгневанном богатыре); 2) пахать; сири тартар = вспахать поле; 3) страдать эпилепсией; тартаран ыалдьыы эпилепсия.

туохт.
1. Суханан сир кырсын хорут. ☉ Пахать сохой
Сиидэркэ уола Сэмэн кэлэн, сонуокпутун сухалаан эрэр. Амма Аччыгыйа
Биир чыккымай иннигэр мин оччо сири умса сухалаан бэрт! Н. Заболоцкай
Алаас иһин саҥа тэриллибит артыаллар бэрт киэҥник паардаан, сухалаан, хара буору килэппиттэр. Бэс Дьарааһын
2. көсп. Охтон умса түһэн эбэтэр сыылан туоххунан эмэ сири хоруй. ☉ Пройтись какой-л. частью тела по земле, падая или ползая, пропахать землю (напр., лицом)
Саабыска тура охсоору, отон угунан сирэйин сухалаан ылла. А. Сыромятникова
Ол бэйэлээхпин ити сытыахсыт көс сиртэн үөмэн, сири-буору сирэйинэн сухалаан киирэн …… ытан ылбыта. Н. Заболоцкай
Түөһүнэн, иһинэн хаардаах кумаҕы сухалаан иннин диэки сыыла турбута. И. Сысолятин

I
туохт. Ис өттүн таһыгар ороон таһаар, иһин тас өттүгэр буолар гына эргит. ☉ Выворачивать наизнанку. Ырбаахыны тиэр. Саппыкыны тиэр
□ Төгүрүк сирэйдээх, хара бараан киһи Сүөдэр хармааннарын тиэрэн, дьэҥдьийэн барар. Н. Якутскай
Сиэҕин тиэрэн, суруйуоҕа Олохтоох худуоһунньук. И. Гоголев
II
туохт. Тугунан эмэ (хол., күрдьэҕинэн, булуугунан) сири хаһан таһаар. ☉ Взрыхлять почву, пахать
Бүгүн сирбин тиэрдим Бүтүн киэҥи тэллим. Күннүк Уурастыырап
Бааһына. Тыраахтар Сир тиэрэн барыйар. С. Данилов
Көрдүгэни дириҥник тиэрэннэр Көһүнэн эргийэн күөйэллэр. С. Васильев. Тэҥн. түөр
ср. др.-тюрк. тевир ‘поворачивать’, туркм. чөвүрмек ‘выворачивать, переворачивать изнанку; переворачивать что-л.’