песец || песцовый; күөх кырса голубой песец; кырса саҕа песцовый воротник.

1. аат. Көп, күндү кылааннаах түүлээх, хоту туундараҕа олохтоох саһылга маарынныыр кыыл (түүтүн өҥүнэн маҥан уонна күөх, хара кырсаны араараллар). ☉ Песец
   Бөрөлөр табалары тутан сииллэр, кырсалар тобоҕор тиксэллэр. КЗА АҮө
   Кырсаны мэҥиэлииргэ кыыл таба этэ олус үчүгэй буолааччы. ДФС КК
   Үчүгэй дьылга күһүөрү кырса тыаҕа, мастаах сиргэ тахсар. «Кыым»
2. даҕ. суолт. Кырса тириититтэн тигиллибит. ☉ Сшитый из шкуры песца, песцовый
   Онтон кырса тыһа муус маҥан бэргэһэтин илиитин көхсүнэн аргыый силэйэ охсон, кырыатын сотунна. Амма Аччыгыйа
   Сыҥаахтаах үрүҥ кырса бэргэһэлээх …… оҕонньор ойон таҕыста. П. Филиппов
   Кыыс чараас кырса өрөҕөтө суорҕанынан саба тардынна. А. Сыромятникова
   ♦ Кырса-саһыл оҕото түөлбэ. — олус сэрэхтээх киһи. ☉ Очень осторожный человек (букв. детеныш лисицы или песца). Онно киирэн биэриэ дуо, кырсасаһыл оҕото буоллаҕа эбээт
   ◊ Күөх кырса зоол. — кылаана хараҥаран, сибиниэстиҥи өҥнөнөн көстөр кырса. ☉ Голубой песец
   Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии; балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
   Күөх кырсалар биэс уон биир — биэс уон икки хонук устатыгар уулаах сылдьаллар. АВЛ ГСФ. Кырса <сиир> кутуйаҕа зоол. — туундараҕа үөскүүр үрүҥнүҥү өҥнөөх улахан кутуйах. ☉ Лемминг (большая белая полярная мышь, к-рой питается песец, ее также едят олени)
   Кырса сиир кутуйаҕа, лемминг, түүн сырыыргыыр. И. Федосеев
   Кырса сүрүн аһылыгынан кырса кутуйаҕа [лемминг] буолар. ТСКБ
   ср. монг. кирса ‘вид лисицы’, тюрк. корсак ‘степная лисица’

I
даҕ.
1. Атын туох да булкуллубатах, олоччу бэйэтинэн сылдьар, баар (хол., испиири этэргэ). ☉ Чистый, без примеси (напр., о спирте)
[Хоппоҕо] чыыстай кырылас кыһыл көмүс, күлүмүрдэс импэрийээл. Л. Попов
[Эмээхсин] хортуоппуй угуллан турар дьааһыгыттан биир иһит чыыстай испиири ороон таһаарда. В. Иванов. Самыыта, уорҕата, сиэлэ, кутуруга, тыһын ньургуннара, хоҥоруута килбэлдьийэр хара буоллаҕына, чыыстай хара дэнэр. Сылгыһыт с.
2. кэпс. Кирэ-хоҕо суох, марайдамматах, ыраас. ☉ Чистый, не загрязнённый. Чыыстай лиис
◊ Чыыстай буолак көр буолак
Үс төгүл бухатыырдыы иһиирэн баран бухатыырдар чыыстай буолактарыгар сүүрдэ. ПЭК ОНЛЯ I
Дьилэй таас чыыстай буолакка Дьулааннаахтык дугдуруспутунан Дуулаҕа бэртэрэ Лиһигир гына Тура түстүлэр. П. Ядрихинскай
Чыыстай буолак ортотугар Бухатыыр өлүгэ сытар. А. Пушкин (тылб.)
II
аат.
1. Бөдөҥ маһа суох үрдүк таас сир, дьааҥы. ☉ Безлесная горная равнина
Табалар, туус маҥан хабдьылар, Туруук таас хайалар, чыыстайдар, Намыһах сис тыалар, алыылар Тунаара субуллан аастылар. М. Тимофеев
Хас сайын ахсын тааска, чыыстайга тахсан сайылыырбыт. Н. Түгүнүүрэп
Корякин кырдьаҕас табаһыт. Бу Аарыты үрэҕин чыыстайдарынан элбэхтик сылдьыбыт киһи. «Кыым»
2. түөлбэ. Ситэ маҥхайа илик түүлээх, болоорхой дьүһүннээх сайыҥҥы биитэр күһүҥҥү кырса. ☉ Песец в летнее или осеннее время, с ещё не побелевшим, тёмно-серым мехом, недопёсок
Маҕан кырса — белый песец, улаан кырса, чыыстай — недопёсок. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биир кыһын аҕыс кырсаны, биир чыыстайы бултаабытын күөннэнэн хаартылаан киирэн барбыта. И. Федосеев

1. даҕ.
2. Ыарахан сыаналаах, элбэх харчыга турар. ☉ Дорогой, ценный, дорогостоящий, драгоценный
   Күндү шевиот көстүүмнээх. Модельнай араҕас түүппүлэлээх. Кремовай сорочкалаах. Амма Аччыгыйа
   Кременец куоракка татаардар аҥаардас кыһыл көмүһүн, күндү табаарын эрэ аатыгар кэлбэтэхтэр. Суорун Омоллоон
3. Таптыыр, истиҥник саныыр. ☉ Любимый, милый, дорогой
   Харыйа арыы кэтэҕэр Ала бургунаспытын хомуйан Күн курдук Күөгэйэ-көрүлүү оонньуурбут баара, Көмүс доҕорум, күндү үөлээннээҕим. С. Зверев
   «Күндү доҕорум Богдан», — диэн кини олоро түһэн суруйан барда. Суорун Омоллоон
   Саасүйэ тухары махтал-баһыыба буоллун, күндү доҕоруом! С. Ефремов
4. Дэҥҥэ көстөр, уһулуччу сэдэх. ☉ Редкий, редко встречающийся
   Оттон хатыҥ силиһин төрдүгэр үүнэр удьурхай бэрт сыаналаах, күндү маһынан ааҕыллар. Суорун Омоллоон
   Айгырастаах симэхтээх, Алтан, көмүс дыбарыаскар, Абыраллаах күндү малбын, Айылгылаах анал тааспын, Аһатыахсиэтиэх буолаҥҥын, Албаҕалаан ылбытыҥ. Эллэй
5. аат суолт. Ким эмэ сүрэҕэр чугастык тутар, истиҥник саныыр, таптыыр киһитэ, ордук ойуччу тутан таптыы саныыр туга эмэ. ☉ Дорогой, милый, любимый, близкий сердцу человек; что-л. дорогое, ценное
   [Сылаас үүт барахсан] Күүгэнэ күрүлээн, Күүгүнүүр тыаһыттан Күндүнү булбаппын. Күннүк Уурастыырап
   Дьоно истэн иэдэйдэхтэрэ. Саргы саамай кыралара, күндүлэрэ. Н. Лугинов
   Истиҥник күүтээччилэр Күүппүт күндүлэрин көрсөллөр, Ахтыбыт доҕордорун булаллар. Т. Сметанин
   Хоһоон миэхэ саамай күндүм, Үөрүүм, Дьолум, Кэскилим! Д. Васильев
   ◊ Күндү түүлээх — сыаналаах тириилээх бултанар, эбэтэр иитиллэр кыыллар (хол., кырса, саһыл, киис). ☉ Пушной зверь (напр., лиса, песец, соболь)
   [Баай Барыылаах] Кыһыл-хара кылааннааххыттан, Күндү үтүө түүлээххиттэн Күөйэ-көрсө көтөн кулу. Өксөкүлээх Өлөксөй
   △ Ол кыыллар тириилэрэ. ☉ Мех пушных зверей, пушнина
   Бурдук ыспыт дьон буолактан Тыраахтар миҥэлээх кэллилэр Булчут бэртэрэ ойууртан Күндү түүлээхтээх киирдилэр. Эллэй
   ср. монг. күндү, бур. хүндү ‘честь, достоинство; почет, уважение; авторитет’

I
даҕ.
1. Сырдык халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Голубой, как светлое небо
Күөх халлааҥҥа көтөн тырыбынаан тахсан, көстүбэт үрдүккэ тимирэн, ыллаан дьырылатар. М. Доҕордуурап
«Что? Матрена, какая Матрена?» — диир Гурьянов, күөх харахтарынан мичээрдиир. Т. Сметанин
△ Хараҥа халлаан өҥө өҥнөөх. ☉ Синий
Күлүмнүү көтөр Күөх төлөн түспүт. Күннүк Уурастыырап
Муоралары уонна акыйааннары каартаҕа күөх өҥүнэн көрдөрөллөр. КЗА АҮө
2. Саҥа үүммүт от, мутукча өҥө өҥнөөх. ☉ Зеленый, как только что выросшая трава, как хвоя распустившейся лиственницы
Сыһыы саҕатыгар күөх от сыта халыйар. С. Данилов
Саха сирин үрүҥ көмүһүнэн кыыдамныыр, тыала суох тымныы кыһына, Саха сирин мутукчата-сибэккитэ муҥутуур күннээх күөх сайына — ити барыта, барыта күндү. Т. Сметанин
Экскурсиялаабыт сирдэрбитигэр биир даҕаны күөл, чээл күөх хонуу диэн көстүбэт. «ХС»
♦ Күөх албын — кыбыстар, саатар диэни билбэт, сирэйэ-хараҕа суох албыннааччы. ☉ Наглый лгун, обманщик, мошенник
Эһиги күөх албыннаргыт. Харчыбын төннөрүҥ! Амма Аччыгыйа
Күөх албын, маны ас диэн атыылыыгын дуо? Ыкка биэрдэххэ, ыт даҕаны чугаһыа суоҕа. Н. Якутскай
Хайа, миигин истэргэр маннык олоруохпут дуо? Күөх албыныҥ, искэр адьас да аанньа ахтыбаккын. «ХС». Күөх ис үөхс. — дьадаҥы дьону көлөһүннээччи, баай киһи. ☉ Мироед
Аны биһигини баайдар, күөх истэр ол аайы үтүрүйүөхтэрэ-хабырыйыахтара суоҕа. В. Протодьяконов
Абааһы аһаабыт сириттэн арахсыбат. Эн даҕаны, күөх ис, быыпсай кулуба эмсэхтээбит оҕото, киниттэн арахсыаҥ дуо? С. Ефремов. Күөх киһиргэс — олус киһиргэс киһи. ☉ Очень хвастливый человек, большой хвастун, самохвал
Күн аайы оҕолоро Көппөйбүттэрин тухары Күтүр акаары, Күөх киһиргэс, Саллайбыттарын тухары Салаҥ акаары, Саата суох киһиргэс Буолаллар даа эбит. П. Ойуунускай. Күөх көппө — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй, бездельник
Өйдөөҥ, сэбиэскэй былаас сүрэҕэ суохтары, күөх көппөлөрү сөбүлээбэт, босхо аһаппат. Болот Боотур
«Күөх көппө» диэн тыл сүрэҕэ суохтарга иҥэриллэр уопсай аат буолбута. Суорун Омоллоон
Үлэлээбэккин, луодургун, күөх көппөҕүн дии-дии аны киһини сордообот буол. М. Доҕордуурап. Күөх моҕой — арыгы. ☉ Алкоголь, спиртное
Арыгы көннөрү астан өстөөххө кубулуйар. Ол иһин даҕаны норуот «күөх моҕой» диэн ааты иҥэрбит эбит. ТХХ АС
Кэргэннии Иван уонна Анна Сенькиннар, иккиэн «күөх моҕойго» буулаппыттара, элбэх кэпсэтиигэ турбуттара. ТССКС
Дьон былыр-былыргыттан арыгыны «сатана хаана», «күөх моҕой» диэн ааттыыр. ППА ТЭД. Күөх оту тосту үктээбэт (киһи) — көрсүө, сытыары сымнаҕас (киһи). ☉ Смирный, мягкого характера (человек)
Нээстэр оҕонньор кыргыттара Балбаара, Маарыйа — күөх оту тосту үктээбэт барахсаттар. Бэс Дьарааһын
Махарах диэн барыларын убайдара, бэрт көрсүө, көнө, күөх оту тосту үктээбэт, дьиэ киһитэ эбит. Эрилик Эристиин
Биэрэ ийэтэ, көрдөххө күөх оту тосту үктээбэт сымнаҕас майгылаах курдук буолан баран, ис иһигэр киирдэххэ, улахан кырыктаах эмээхсин. НС ОК. Күөх сирэй үөхс. — олус куһаҕан, нэгэй киһи. ☉ Мразь, паршивец, негодяй
Өссө биирдэ саҥар эрэ, күөх сирэй! А. Софронов
Чэ, баҕаҥ хоту сиэбитиҥ, маҕалайыҥ туолбута, аны биһигини сиириҥ хаалла быһыылаах, күөх сирэй. Суорун Омоллоон. Күөх сүрэх — үлэлиэн баҕарбат, сүрэҕэ суох киһи. ☉ Лентяй
Хайдах харчыҥ суоҕуй? Үлэлиэххэ наада, күөх сүрэх! Софр. Данилов
«Кыбыстыбаккын ээ, күөх сүрэх! Маннык көлөдүйбүт көрүҥнээх эрээригин», — диэт кыыс өтөрүбатары көрдө. Н. Абыйчанин
Күөх сүрэхтэргит, сайыны быһа олороҕут, күүлэйдиигит, тыа быыһыттан илиигитинэн да үргээтэххитинэ, икки ынаҕы иитиэ этигит. МНН. Күөх уйан — 1) наһаа сымнаҕас, хатарыллыбатах (тимири этэргэ). ☉ Очень мягкий, незакаленный (о металле)
Ээ, чочулаабыт да иһин сытыы буолбат сэп, адьас күөх уйан баҕайы. Суорун Омоллоон; 2) наһаа уйаҕас, аһынымтыа. ☉ Очень чувствительный, слезливый
Баһыыба, Ида… Кырдьан истэҕим аайы күөх уйан буолан иһэбин ээ. Е. Неймохов. Күөххэ көттө — ким-туох эмэ хааччаҕыттан таҕыста, көҥүл барда. ☉ Стал независимым, вольным
Алыс даҕаны санаарҕаан эрэй бөҕөнү көрдүм ээ, дьэ күөххэ көттөҕүм! Н. Лугинов
Күөххэ көттө, көҥүл барда. АЕ СТ. Күөххэ үктэннэ — кыһыны туораан, сайыҥҥа тиийдэ. ☉ Благополучно перезимовав, дожить до лета
Ааспыт сайын сүөһүбүтүн нэһиилэ этэҥҥэ, күөххэ үктэннэрбиппит. С. Никифоров
«Лиза, — диэтэ биригэдьиир кэмниэ-кэнэҕэс, — эн ньирэйдэриҥ бу пиэрмэҕэ кыстаан күөххэ үктэннэхтэринэ табыллар». С. Федотов
Мантан саас биир да сүөһүнү энчирэппэккэ барыларын үчүгэйдик төлөһүтэн күөххэ үктэннэрэр баҕалаахпыт. «Кыым»
◊ Дабархайдаах күөх — от чулуу суорда (аан бастакы хотуур ото). ☉ Лучший сорт сена (самой первой косы). Дьэҥкир күөх — сырдык күөх (от). ☉ Светло-зеленый (о сене)
Күөх баламах көр баламах. Кини кымньыыта таарыйбыт сиринэн таба этэ күөх баламах, хаан чэлкэх буолан тахсар. Болот Боотур
Кыра уол илиилэрэ, атахтара, ону таһынан моонньо эмиэ бүтүннүү күөх баламах. ПН ДЫ. Күөх биэдэмэс эргэр. — өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ хас биирдии дьиэ кэргэн оттуур сирэ ыйыллыбыт докумуона, сир биэдэмэһэ. ☉ В дореволюционной Якутии: документ, в котором зарегистрированы закрепленные за каждым семейством покосные угодья, поземельная ведомость
Мин аҕам саҕана күөх биэдэмэс диэн баара. П. Ойуунускай
Лоп курдук биэс уон сыл буолла буор түҥэтик олоҕурбута, күөх биэдэмэс туругурбута, саарба, саһыл күрүөлэрэ үөскээбиттэрэ. Суорун Омоллоон. Күөх бороҥ — сылгы дьүһүнүн арааһа: нуолур түүтэ үрүҥ, кылаан түүтүн төбөтө көҕөрөн көстөр, хара түү булкаастаах, атахтарын сэбэрэтэ бороҥ түүлээх. ☉ Темно-сивый (о масти лошади). Күөх буулуур (сылгы) — көҕөрүмтүйэн көстөр толбоннордоох бороҥ дьүһүннээх. ☉ Чалый, с голубоватыми вкраплениями (о масти лошади)
Күөх далай көр далай II. Көй салгыҥҥа күөрэгэй ыллаабытын, күөх далайга күөнэх оонньообутун кэриэтэ буолла. Амма Аччыгыйа
Эйиэхэ баҕас …… бэйэм тыабыттан лабааны даҕаны булгу туттарыам суоҕа, күөх далайбыттан дьөрү биир даҕаны баҕаны туора уоптарыам суоҕа. Суорун Омоллоон
Быһыыта, тойонноох кулут иччилэрин күөх далайга күөлэһийтэлээн кэбиһэн баран, тыылара киэҥ Байкал кэтит мындаатыгар дьаарбайа бараары гыммыт быһыылаах. Эрилик Эристиин. Күөх көҕөччөр көр көҕөччөр
1.
Көҕөччөр сылгыны араастаан дьүһүннүүллэр. Ордук элбэхтик маннык өҥнөөччүлэр: хара көҕөччөр, күөх көҕөччөр, сырдык көҕөччөр толбонноох көҕөччөр, им көҕөччөр, тимир көҕөччөр, көҕөн көҕөччөр, чуоҕур көҕөччөр. ОМГ ЭСС. Күөх кырса — көҕөрүмтүйэр өҥнөөх күндү түүлээх полярнай эргимтэ кырсата. ☉ Голубой песец
Сопхуос сүрүн дьарыга: табаны уонна күөх кырсаны иитии, балыктааһын, кыыл кырсалары бултааһын. Н. Якутскай
«Усуйаана» сопхуос күөх кырсаны иитэр пиэрмэтэ 1955 сыллаахха тэриллибитэ. АВЛ ГСФ. Күөх маасса — куурдуллубакка эрэ күөхтүү сиилэскэ, сенажка угуллар от, бурдук. ☉ Зеленая масса
Саҥа сиилэстэнэр күөх маассаны түргэнник уган бүтэрии үчүгэй сиилэһи ылыы биир суол дьоһуннаах усулуобуйатынан буолар. САС
Бириэмэтигэр оҕустаран ылбатахха аҕыйах хонук иһигэр күөх маасса кууран соломоҕо кубулуйар. ЛИК СОТҮҮүТ. Күөх маҥан халлаан — былыта суох олус ыраас халлаан. ☉ Чистое, безоблачное синее небо
Бу көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүгэр олорор …… үүт күөл олохтоох, үүт аас бэйэлээх, үкэр куйаас тыыннаах Үрүҥ Аар тойон, Үрүҥ Арылы хотун диэн бааллар. Саха фольк. «Мин даҕаны төрүт удьуор харылы киһи этим», — инньэ диирин кытта, көстөр күөх маҥан халлаан үрүт өттүн диэкиттэн бэрт сүрдээх кынат куугунаан түстэ. Ньургун Боотур. Күөх олордуу — маһы түөрэн аҕалан маһа суох сиргэ олордуу. ☉ Зеленые насаждения
Атмосфера ыраас буолуутун харыстааһыҥҥа күөх олордуулар улахан оруоллаахтар. САИ ССРС ФГ
Киин куорат биир олохтооҕор икки сүүс сүүрбэ кыбадыраатынай миэтэрэ күөх олордуу тиксэр. «Кыым». Күөх сах эргэр. — саас сир-дойду көҕөрбүт кэмэ. ☉ Весенняя пора, когда земля покрывается зеленью
Бу быйылгы күөх сах мунньаҕар кулуба тойоммут бэйэтинэн баар. Суорун Омоллоон. Күөх сирэм — саас бастаан үүммүт ситэ илик от; ньуолах от. ☉ Мягкая и шелковистая первая весенняя трава; трава-мурава
Тэлгэнэ сытар оппут минньигэс сыта киһи сүрэҕин-быарын көрбүтүнэн киирэр, сайыҥҥы күөх сирэми санатар. Н. Якутскай
Күөх сирэм чэлгийэр эриэккэс кэмигэр, Үтүө сир үөрээхтиир күнүгэр, Мин сытар кургааммар эдэр кыыс тахсыаҕа, кинигэ ааҕыаҕа, ыллыаҕа. Эллэй. Күөх сур — сылгы өҥүн арааһа: көҕөрүмтүйэ кытаран көстөр хара өҥ. ☉ Черный с красновато-голубым отливом (о масти лошади)
Сур сылгыны эмиэ араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, кумах сур, күөх сур. ОМГ ЭСС. Күөх таалай — хараҥа халлаан күөх. ☉ Темно-синий. Күөх толбон — күөх өҥ булкаастаах. ☉ Просинь. Күөх тымыр — үлэлээбит хаан сүрэххэ төттөрү барар тымыра. ☉ Вена. Илиитин күөх тымыра көстө сылдьар. Күөх урсун — туох эмэ көҕөрөн көстөр киэҥ нэлэмэн ньуура. ☉ Синева
Үөрүүлээх, үөскүүлээх Күн уотун күлүмэр, Күөх урсун күөнүгэр …… Төрөтөр төрүөххүт Төлкөтүн көрүөххүт, Уһун дьол үрдүгэр, Уоҕурар бэрдигэр Үүнүөххүт, үөскүөххүт. П. Ойуунускай
Ленин куоратын үрдүнэн Көтөбүн күөх урсун үөһүнэн Күн аннын диэки чугаһаан. Н. Тарабукин (тылб.)
Күөх үүнээйи көр күөх маасса. Сиилэһи угар дьаамаҕа эбэтэр траншеяҕа күөх үүнээйини угуу саамай эппиэттээх үлэлэртэн биирдэстэринэн буолар. САС. Күөх чэй — чэй биир көрүҥэ. ☉ Зеленый чай
[Лааппылаах киһи] нивхтэр мэлдьитин сиэбэт нуучча аһынан — килиэбинэн, хааһынан, күөх чэйинэн, куһуоччук саахарынан күндүлүүрэ. В. Санги (тылб.). Күөх эбириэн — сырдык күөх толбоннордоох. ☉ С голубым оттенком
Инньэ гынан Түөрэҥкэй ойуун күөх эбириэн борооскуну кэрэх тутунна. Күндэ
Алталаах-сэттэлээх күөх эбириэн атыыр оҕуһу өлөрөн, этин дэлби буһаран, айылгы бөҕөнү тардан, куолуларынан Мас Өнүкүй ойууну кыырдыбыттар. Эрилик Эристиин. Күөх экран — телевизор. ☉ Голубой экран, телевизор
Ааспыт үбүлүөйдээх сыл бүтэһик күннэриттэн Верхоянскай куоратыгар күөх экраны көрүү саҕаланна. «Кыым»
Утуйуон иннинэ бэрт кыратык күөх экраны көрдө. «ББ». Күөх элэмэс — сылгы өҥүн арааһа: уопсай өҥө бороҥ көстүүлээх буолан баран, ханан эрэ элэмэстээх. ☉ Серо-пегий, сивопегий (о масти лошади)
Күөх элэмэскэ күөх буулуур, күөх көҕөччөр дьүһүннэр киирсэллэр. ОМГ ЭСС. Күөх эриэн — сырдык өҥө көҕөрүмтүйэн көстөр эриэн. ☉ С голубизной, отливающий голубым. Күөх эриэн көстүүмнээх. От күөх — от өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Зеленый цвет
Олус чаҕылхай от күөх уонна халлаан күөх өҥнөр алтан холбоһууларын араас көрүҥнэрэ буолуохтаахтар. ДНА СХБКК
[Уохта] саас эрдэ тыллар, сырдык от күөх сэбирдэхтэрдээх, тэтэркэйдиҥи маҥан сибэккилэрдээх. МАА ССЭҮү. Торҕо күөх — олус сырдык күөх. ☉ Яркая светлая зелень
Тайалҕаннаах тайҕам барахсан, Торҕо күөҕүнэн таҥынныҥ. Баал Хабырыыс
Биһиги түннүкпүтүнэн Өлүөнэ киэҥ иэнэ нэлэһийэн көстөр уонна илин быраан торҕо күөҕүнэн тунаарар. ЧМА СТСАКҮө. Халлаан күөх — сырдык халлаан өҥө күөх өҥнөөх. ☉ Голубой
Маҥхайан баран араҕастыйбыт баттаҕын халлаан күөх былаатынан мэччэччи бааммыт. М. Доҕордуурап
Ыйаастыгас соҕус хап-хара харахтаах, чорбоҕор кыра уостаах, халлаан күөх солко таҥастаах кыыс оҕо баар. «ХС»
[Федосья] аһыммыт оҕолуу, халлаан күөх ыраас хараҕынан одуулаһан олорон ыйытта. Л. Толстой (тылб.). Хампа күөх — хараҥа от күөх. ☉ Темно-зеленый
Хатас хаппыт кырдалыгар хампа күөҕү көрөбүн. Хантан кэлбитэ буолуоҕай. Дьиибэргиибин, сөҕөбүн. Эллэй
Үүнэр күммүт тахсыыта Үрүҥ көмүс аалыыта — Хаһыҥ түһэн туртайар, Хампа күөҕү хаарыйар. А. Абаҕыыныскай
Аны куһаҕан сири тумуннаҕа аатыран, хампа күөҕү тоҕута кэстэрэллэр, сир кырсын алдьатан көрүөхтэн түктэри оҥороллор. «Кыым». Чээлэй күөх — сып-сырдык от күөх. ☉ Яркозеленый
Салгыы аны Налбыһах Чээлэй күөх торбос отун Салаасканан аҕалан, Дьиэҕэ симэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Айаҥҥа туруубутугар чээлэй күөҕүнэн симэммит сайын барахсан ааһан, күһүн буолан эрэр. Н. Заболоцкай. Чэгиэн-чэбдик чээлэй күөх мутукча айгыр-силик нуһараҥа. А. Федоров
тюрк. көк
II
аат.
1. Саҥа от үүнэн сирдойду чэлгийэ көҕөрөр кэмэ. ☉ Весеннелетняя пора, когда появляется зелень
Соҕотох ынахтаахпыт күөххэ тиийэн баран, өлөн хаалбыта. Амма Аччыгыйа
Ньирэйдэрбитигэр үөстэн от сүгэн таһааран биэриэхпит. Барахсаттар наар ийэлэрин үүтүнэн тураахтыыллар. Күөх кэлбитин биллиннэр эбээт. Н. Лугинов
2. Сүөһү, сылгы аһылыга буолар үүнэн турар күөх от. ☉ Зеленая трава, идущая на корм скоту
«От хомууругар үлэлээминэ, быйылгы күөхтэн маттым», — Лука сөҥөдүйэн олорон эттэ. М. Доҕордуурап
Оҕом, хадьымал саҕалыырыгар бу ийэтин хотуурун оҥорон биэриэҕим. Биһиги, эр дьоннор, күөҕү былдьаһа от охсон куһуйуохпут. В. Иванов
Бу күөххэ мин көлөһүнүм баар, көрүҥ күөх сирэм, күөх быйаҥ ырааһыан, үчүгэйиэн! А. Сыромятникова