пикет; забастовкалааччылар пикеттэрэ пикет забастовщиков. пилорама пилорама. пилот пилот. пилотка пилотка.

даҕ. Баттаҕа суох, тараҕай. ☉ Лысый (о голове)
Эдэрчи эрээри киччэгэр төбөлөөх киһи көхсүн этитэ-этитэ …… саҥарда. И. Никифоров
Дьөгүөр Бөтүрүөп пилоткатын устан, килэччи кырыллыбыт киччэгэр төбөтүн имэринэн ылла. «ХС»

үрүллэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Күһүҥҥү сытыы тыал сыарҕалаах оту үрүллэҥнэтэр. М. Доҕордуурап
Чэбдик салгын өрө тарааммыт хара баттахпын үрэллэҥнэтэн ааһар. П. Аввакумов
Кыҥначчы ууруммут пилоткатын эһэ охсон ылбытыгар, тыал кырымахтанан эрэр баттаҕын үрэллэҥнэттэ. Уустаах Избеков

быһаҕастаа диэнтэн холб. туһ. «Манан ас атыылаһан ылан, иккиэн быһаҕастаһан сиэҥ», — диэн баран тахсан барда. Эрилик Эристиин
Кинилэр [Платоннаах Максим] туох баар астарын быһаҕастаһан аһыыр, таҥастарын уларсан таҥнар …… буолбуттара. П. Филиппов
Быраһаай, пилоткам — Быһылааны быһаҕастаспыт, Үөрүүнү үллэстибит Үөлээннээх доҕорум, Үтүөкэн таҥаһым! С. Васильев

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ туолуор диэри кут, хаалаа. ☉ Наполнять, заполнять что-л. чем-л.
Миитэрэй чаанньыгы толорон эмиэ уокка уурар. Амма Аччыгыйа
[Пилотканы хортуосканан] Култаччы толорбутум. С. Васильев
2. Тугу эмэ ситэр-хотор, оҥор (хол., ким эмэ ыйыытын, сорудаҕын, көрдөһүүтүн эбэтэр былааны, үлэни). ☉ Исполнять, выполнять что-л. (напр., чьё-л. желание, указание или какую-л. работу)
Эргиллэ түһэн эригэр этэр: «Аҕам тугу көрдөһөр да, толорон иһээр». Саха фольк. [Бадин — Михаилга:] Бирикээһи толорон баран, бэйэҥ кэлээр. С. Ефремов
Тутуу улуу былаанын толорорго турунна. Эллэй
Уол уруогун саҥата суох сылдьан толорор. М. Доҕордуурап
3. Дьон истэригэр, көрөрүгэр анаан ускуустуба ханнык эмэ айымньытын үтүгүннэрэн таһаар, ыллаа-туой, үҥкүүлээ. ☉ Воспроизводить перед слушателями, зрителями (какое-л. произведение искусства), исполнять. Оҕолор «Оһуор үҥкүүтүн» толордулар
□ Хас да олоҥхоһут түмүстэхтэринэ, оруолунан үллэстэн, бүтүн олоҥхону толороллоро. Суорун Омоллоон
Уйбаачаан хас да ырыаны толордо. М. Доҕордуурап

I
аат.
1. Бөдөҥ тобурах. ☉ Крупный град
Тобурах түстэ, Толон буолла, Кыраһа хаар Кыыгыныы көттө. П. Ойуунускай
Толон бэрт кыра сиргэ чүөччэрдии тохтубут. И. Гоголев. Сайын ардыгар толон түһэр. СМА АҮө
2. көсп. Туох эмэ (хол., буулдьа) биир туһаайыынан барар халҕаһата. ☉ Град чего-л. (напр., пуль)
Пилоткабын ыга кэтэн Уот толону аннынан Оҥостуулаах өстөөххө Утары үөмэрим. С. Васильев
Төбөтүн өндөттөрбөт гына буулдьа толоно кутар. Т. Сметанин
◊ Муус толон көр толон I
Арыт муус толон саккырыыра. А. Абаҕыыныскай
Муус толон быыстаах самыыр түһэрэ. М. Ефимов
Толон самыыр көр самыыр. Дохсун силлиэ куугунаан толон самыыр таммалаабыта. Г. Данилов. [Ойуун дьоннор] Дьахтар киэнин бары Дьайын көлөһүнүн барытын Толон самыырынан сууйдулар. ТТИГ КХКК
ср. др.-тюрк. толы, кирг., тув. долу, туркм. долы ‘град’
II
аат. Халлаан эттигин (хол., ый, күн) сырдыга, сардаҥата. ☉ Ослепительный свет, луч, сияние небесных светил (напр., луны, солнца), Халлааны дьүкээбил уота сарбынньах толонунан сырдатар. Суорун Омоллоон
Күн толоно буор муостаҕа дьэрэлийэ оонньуура. Р. Кулаковскай
Кэлтэгэй ый толонугар ат кулгааҕа чөрөйөр, сиэлэ бураллан ылар. «ХС»
2. Былыт, хойуу туман быыһынан ыйдаҥаран, сырдаан көстөр күн төгүрүгэ. ☉ Диск солнца, просвечивающий сквозь густой туман, облака
Былыт иһигэр [күн] толоно эрэ баарга дылы. А. Сыромятникова
ср. бур. толон ‘блеск, блик, луч, сияние’

аат.
1. Хараҥаҕа сырдык туочука буолан көстөр, айылҕатынан Күн курдук халлаан эттигэ. ☉ Небесное тело, звезда. Чолбон сулус. Араҥас сулус
□ Халлааҥҥа сулус бөҕө бачыгыраабыт. Амма Аччыгыйа
Сир-халлаан куйаара бүтүннүүтэ ахсаана биллибэт сулус, хас биирдии сулус биһигиттэн ыраах баар күн. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Хайа эмэ эйгэҕэ (хол., ускуустубаҕа, успуорка, үлэҕэ) үрдүк ситиһиитинэн киэҥ билиниини ылбыт киһи. ☉ Знаменитость, звезда
Өлгөм үүт өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы сулуһа Ирина Олесова мантан, Бэрт Ууһуттан, тахсыбыта. «Кыым»
Уус-уран гимнастикаҕа талааннаах кыракый сулустар үгүстэр. «Кыым»
3. Биир эргимтэттэн төгүрүччү тэҥник сараадыйан тахсыбыт үс муннуктуу уһуктаах салаалардаах геометрия бөгүүрэтэ уонна оннук быһыылаах предмет. ☉ Геометрическая фигура, предмет, звезда
Ол очуос охсуллар оройун үрдүгэр Биэс салаа сулуспут тырымныы умайар. П. Ойуунускай
Кремль рубин сулуһа Сууллубута диэн суоҕа. Эллэй
Албан ааттаах байыаска Арҕаа Украина кырдалыгар Сандаарар кыһыл сулустаах Саҥа пааматынньык туттулар. С. Васильев
△ Оннук быһыылаах бэргэһэҕэ, хортууска уо. д. а. анньыллар буойун значога. ☉ Воинский значок, звезда
Кыа хаан олбохтонор кыргыс дьүһүнүн ылынна, бэргэһэтин сулуһа умайда, хараҕа уоттанна, троннуун бэйэлиин хааннаах төлөнүнэн өрө күлүмнээтэ. П. Ойуунускай
Кинилэр бу кыра буор уҥуохха сүгүрүйэн, бэйэлэрин кыһыл сулустаах пилоткаларын устубуттара. Суорун Омоллоон
Хортууһугар кыһыл сулус кылбачыйар. Н. Заболоцкай
△ Оннук быһыылаах анал бэлиэ, уордьан. ☉ Знак отличия, орден, звезда
Эн [Таатта] киэҥ иэҥҥэр уу тыллаах Эриэккэһэ элбээтин, Кыһыл Көмүс сулустаах Үгүс герой үөскээтин! Эллэй
Саха норуотун эрэллээх уола Кыһыл Сулус уордьанынан наҕараадаланна. Д. Кустуров
Санныгар икки кыракый сулустаах пуорма киитэлин ылан кэттэ. «ХС»
4. Кинигэҕэ араас сыаллаах туттуллар болдьох бэлиэ. ☉ Условный значок, звёздочка
Тылбаастанар тыллары сулустарынан бэлиэтэннэ. Д. Говоров
Ордук уустук ыйытыыларга сулус туруоруллубут. КФП БАаДИ
5. көсп. Туһаайыыны, сайдыыны кэрэһэлиир туох эмэ. ☉ То, что определяет направление, развитие чего-л., путеводная звезда
Мин суолдьут Соҕотох сулуһум Иккиһин иэйбэттик өспүтэ. С. Данилов
Биһиги сирдэтэр сулуспут ол омуннаах-төлөннөөх РАПП тэрилтэтэ этэ. Н. Заболоцкай
Буулдьа толон Буурҕа устун Сирдээн, Кыһыл сулус тыкпыта. А. Абаҕыыныскай
◊ Муора сулуһа зоол. — иннэ курдук тириилээх тоноҕоһо суох муора харамайа. ☉ Морская звезда. Син эмиэ бары иннэ тириилээхтэр курдук, муора сулустара муораҕа олохсуйаллар. ББЕ
3
тюрк. йулдуз, йолдыз, жултуз