баайдаах кумах, арана (туһаҕа таһаарыл-лар а. э. хостонуллар баайдаах кумах (чай таас, буор булкаастаах кумах). Халына 0,3-3,0 м, дэн кэриэтэ 10-12 м тиийэр. Б. к. алын өттүгэр тэллэх (плотик) буолан наһаа хайытталамматах ньыгыл таастар сьггаллар. Б.к. үрдүгэр туорпа диэн ааттанар хостонуох баай муннъул-лубатах кумах, буор, чай таас дьапталҕата бүрүөһүннээх. Туорпа (торфа) Б. к-тааҕар үксүн быдан халыҥ, ардыгар 40-60, дэннэ 100 м тиийэр.)

прил. 1. соморуоккалаах, соморуокка; самородное золото соморуокка көмүс; самородные россыпи соморуоккалаах, бытархай боруода; 2. төрүт; самородный талант төрүт талаан.

1. даҕ. Кээмэйинэн улахана суох, ортону аннынан кыра, кыччыгый. ☉ Мелкий, мельче среднего
   Хотугу болбукта бытархай, хойуу туорааҕын тииҥ улаханнык биһирээбит аһа. Н. Заболоцкай
   Хата үрэххэ эрдэ уу кэлэн, тимир атах диэн бытархай балык тахсан, ону сиэн тыыннаах ордубуттара. Болот Боотур
   Манна аатырбыт «Мир», «Айхал», «Удачнай» туруупкалар, бытархай алмаастаах сирдэр бааллар. И. Данилов
2. аат суолт.
3. Атыттарга холоотоххо туох эмэ олус аччыгыйа, кырата. ☉ Мелкота, мелочь, осколки, крошки
   Арай кыра кыыс өлүү ыларга кыһаммакка, сарылыы-сарылыы, килиэп, арыы бытархайын харбыы-харбыы, айаҕар симэ олордо. А. Софронов
   Сылдьан, көрөн истэххинэ, кини суруллубатах сокуона бэйэтэ көбөн кэлэр олох бытархайдарыттан бөдөҥөр тиийэ. Н. Заболоцкай
   Хойуу сулустар, алтан бытархайын ыһан кэбиспиттии, чаҕылыҥнаһа тураллара. М. Доҕордуурап
4. Манньыат, харчы. ☉ Мелочь (мелкие монеты)
   «Бытархайгын балыйтарбыккын дии», — диир уонна сөмүйэтинэн атыылааччы диэки ыйан чочоҥнотор. В. Ойуурускай
   ◊ Бытархай боруода — хостонор туһалаах баайдар бытархайдара, кристаллара баар сир араҥата. ☉ Россыпь, россыпи. Саха сирин арҕаа өттүгэр алмаастаах бытархай боруода үгүстүк көстөр. Бытархай харчы — биирдиилээх (биир, икки, үс, түөрт, биэс харчылаах), уоннуулаах (уон, сүүрбэ, биэс уон харчылаах) манньыаттар. ☉ Мелкие (медные и мельхиоровые) монеты
   Ыстапаан биир киһиэхэ этин сүүрбэ биэс сүүһү кытта аҕыйах бытархай харчыга атыылаата. А. Софронов. Бытархай хаһаайыстыба эргэр., истор. — холбоһуктааһын иннинэ бэйэлэрин көрүнэн олорбут биирдиилээн бааһынай хаһаайыстыбалара, билигин бааһынай хаһаайыстыбата. ☉ Мелкие натуральные крестьянские хозяйства (до коллективизации). Бааһынайдар бытархай хаһаайыстыбаны тэринэллэр, ыһыллаҕастар. «Ленин с.»