нареч. күөйэ, иннин быһа; побежать наперерез күөйэ сүүр.

сов. I. разг. (побежать) ой, сүүр; он понёсся навстречу отцу кини аҕатыгар утары сүүрдэ; 2. (помчаться — о лошадях) элээр, сүүр, тэбин.

нареч. разг. кэнниттэн, кэнниттэн эккирэтэн; побежать за кем-л. вдогонку кими эмэ кэнниттэн эккирэтэн сүүр; послать письмо вдогонку суругу кэнниттэн сырыһыннар.

побег, росток; ньыраайык мас побеги деревьев.

сов. 1. көт; самолёт полетел в Москву самолёт Москваҕа көтгө; 2. (о брошенных предметах) кыырай; камень полетел в окнотаастүннүккэ кыырайда; 3. разг. (упасть) эһилин, охтон түс; поскользнуться и полететь халтарыйан охтон түс; 4. перен. (побежать) тэбин, сүүр.

туохт. Туохтан эмэ иҥнэн, охтоору гынан, инниҥ хоту түһэн сүһүөххүн былдьас. ☉ Споткнувшись, едва не упав, побежать, закидывая ноги (как журавль), восстанавливая равновесие
[Хаппытыан] сонно тэмтэрийэн сири харбаамахтаан, туруйалаан ылла. А. Сыромятникова
Сыарҕа кэнниттэн ат айанын ситээри сүүрэн иһэн мутуктан иҥнэн, умса туруйалаатым. Суол т. Киһи атаҕын тумсуттан иҥнэн тоҕуста туруйалаан ылар. «ХС»

сов. 1. өлүктүй, хатан хаал; побеги отмерли салаа уктара хатан хаалбыттар; 2. перен. сүт, хаал; старые обычаи отмерли былыргы үгэстэр сүттүлэр.

прил. 1. (непокорный, необузданный) содуомнаах, бардам; буйный нрав бардам майгы; буйный сумасшедший содуомнаах иирээки; 2. (бурный, порывистый) дохсун; буйный ветер дохсун тыал; 3. (о растительности) өлгөм; буйные побеги өлгөм тахсыы.

приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтиигэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханнык эмэ хаачыстыбаны ылыныыны, хол. побелеть туртай; 2) хайаапыны түмүгэр тиэрдиини, хол. погибнуть ел; 3) хайаапыны биир төхтүрүйүүнэн оҥорууну, хол. попросить көрдөс; 4) хайаапыны кыратык, кылгас бириэмэҕэ оҥорууну, хол. поговорить кэпсэтэ түс; 5) хайааһын саҕаланыытын, хол. побежать сүүр, сүүрэн бар; 6) "=ыва", "=ива" суф-фиксалары кытта хайааһын бүтэр уһуга биллибэтин уонна хатыланан барарын, хол. поглядывать көрүтэлээ, көрүөлээ; 7) хайааһын оҥоһуллуута кыратын, мөлтөҕүн, хол. помазать сыбыы түс, оҕунуохтуу түс; 2. даҕааһын ааттары үоскэтиигэ туттуллар уонна бэлиэтиир: 1) туох эмэ кэнниттэн . буолары; хол. посмертный өлбүтүн кэннинээҕи; 2) туохха эмэ сөп түбэһэри; хол. посйль-I ный күүс кыайар, кыах иһинэн; 3. даҕааһын уонна сыһыат тэҥнии степеннэрин үөскэтэргэ туттуллар уонна бэлиэ мөлтөҕүн көрдөрөр; хол. поменьше кыратык, ордук кыратык; 4. ханнааҕытын ыйар суолталаах даҕааһыны уонна аат тыллары үөскэтиигэ туттуллар, хол. пограничный кыраныыссатааҕы, кыраныысса аттынааҕы; побережье кытыл.

I. два, две; пара; икки аҥы а) на две части, на две половины; б) в противоположные стороны (разойтись, побежать); иккиттэн биирэ одно из двух; икки харах глаза; икки илии руки; икки кэрэх этиттэн маппыкка дылы погов. всё равно, что лишиться мяса двух жертвенных животных (соотв. за двумя зайцами погонишься - ни одного не поймаешь); 2. союз соед. и, да (при однородных членах предложения); ийэ икки аҕа икки отец да мать; ытыыр икки күлэр икки аҕас-балыстар погов. смех и плач — родные сестры # икки арда а) промежуток, расстояние (между двумя предметами); куорат уонна дэриэбинэ икки арда расстояние между городом и деревней; б) между; кинилэр икки ардыларыгар между ними; икки ардыларыгар уу тохтубат их водой не разольёшь (букв. между ними вода не просочится); икки атахтаах человек (букв. двуногий); икки атах тэҥэ суох см. киһи : киһи тэҥэ суох ; икки саары икки ардыгар в нерешительности (быть, оставаться); ни туда ни сюда; икки сирэй буол = быть лицемерным, двуличным; иккитэ эрбэҕин эргитиэ = он тебя обведёт вокруг пальца; он будет водить тебя за нос; икки харахпар көстүмэ ! долой с глаз моих!; ити икки ардыгар между тем, тем временем; ол икки ардыгар между тем.