туохт. Кими эмэ кытта этиһиннэр, хапсыһыннар. ☉ Побуждать кого-л. сильно поссориться, схватиться с кем-л.
Быһыйы кытта сырыһыннаран, Быстах былаҕайга ыллараҕын; Абааһы майгылааҕы кытта адьырыһыннаран, Араас алдьархайы арыйаҕын [арыгы туһунан]. Өксөкүлээх Өлөксөй

туохт. Тугу эмэ күүркэтэн, күүрдэн биэрэн киминэн эмэ тугу эмэ оҥортор. ☉ Преувеличивая, сгущая краски, представляя что-л., побуждать, подталкивать кого-л. к совершению чего-л.
Аан дойду дьоннорун өйдөрүн үһүрдэр. ПЭК СЯЯ

несов. 1. что (перемещать) сыҕарыт; двигать мебель миэбэли сыг>арыт; 2. чем (шевелить) хамсат; двигать пальцами тарбахтаргын хамсат; 3. кого-что (приводить в движение) хамсат; 4. кем, перен. (побуждать кого-л.) хамсат, киксэр; им движет чувство жалости кинини аһынар санаа хамсатар; 5. что, перен. (содействовать развитию) хаамтар; двигать науку науканы хаамтар.

туохт.
1. Кими эмэ тугу эмэ оҥорорун, гынарын ыксат, суһалсыт. ☉ Побуждать кого-л. делать что-л. быстрее, торопить, погонять
«Кинээс, сып-сап курдук түргэнник быһаар эрэ!» — суруксут Дьуона кинээһи тиэтэтэр. Н. Якутскай
«Моойторук! Пат-фуу!» — диэн тиэтэтэн биэрдэ. «ХС»
2. кэпс. Туох эмэ буһарын, оргуйарын түргэтэтэн биэр. ☉ Ускорить какой-л. процесс, действие
Тукаам, Маарыйа, чэйгин тиэтэт. Н. Неустроев
Талкы оҕонньор көһүйэтин чоххо олордон тиэтэтэр быһыыланна. Күндэ
Маайыас, сылабаары тиэтэт. Амма Аччыгыйа
◊ Тиэтэтэр көрүҥ тыл үөр. — туохтуур хайааһына түргэнник, тиэтэллээхтик оҥоһулларын эбэтэр быстахтык кылгас кэмҥэ буолан ыларын көрдөрөр көрүҥ. ☉ Ускорительный вид глагола. Тиэкистэн туохтуур тиэтэтэр көрүҥүн булан устуҥ

үөһэ-аллара туруҥ — мэһэйдээмэҥ, туораан биэриҥ. ☉ Посторониться, отойти в сторону (букв. вверх-вниз встать)
Таһырдьаттан Ньукулай оҕонньор киирэн кэлэр, бары хому-дьими буолаллар, үөһэ-аллара тураллар. Күндэ
Мунньаҕы аһабын. Нэһилиэк кырдьаҕастара, чаччыыналар, бэттэх кэлэн, олоххутун булуҥ. Бу дьон, бу Кыбытыы Дьөгүөр эҥин, үөһэ-аллара туран биэриҥ, хаҥас диэки барыҥ, манна мэһэй-таһай буолумаҥ! «ХС»; үөһэ-аллара тыыннар — кими эмэ олус тиэтэт, ыксат. ☉ Побуждать кого-л. к действию неожиданно, застав врасплох (букв. заставить дышать вверх-вниз)
Бэрт наҕыллык чэйдии олордохпутуна Коля уол сүүрэн кэлэн: «Массыына бараары турар таҥна охсуҥ!» — диэн үөһэ-аллара тыыннарда. «ХС»

даҕ. Кыра да сылтаҕы аһарбакка олус элбэхтик үрэр (ыты этэргэ). ☉ Лающий по любому поводу, брехливый (о собаке)
Ол үрдүнэн, сэрэххэ, эдэр үрүгэн ытын дьиэттэн үүрэн таһаарбыта. Күннүк Уурастыырап
Үлэһиттэр хойут тарҕастылар, Үрүгэн ыттар баргыстылар. С. Васильев
Арай, дьиэм үрүгэн ыта Миигин кытары хаалбыта. Кинини оргууй тарыырым — Хатырбыт атахпын салыыра. Чэчир-72
♦ Үрүгэн ыт оҥоһун сөбүлээб. — кими эмэ кигэн, киксэрэн биэрэн бэйэҥ оннугар элбэҕи саҥартар. ☉ Подстрекать, побуждать кого-л. говорить, выступать вместо себя (букв. сделать своей лающей собакой)
Чөрөктүүрэп эйиигин нэһилиэги кэритэр, үрүгэн ыт оҥостор үһү буолбат дуо? А. Сыромятникова

туохт., кэпс.
1. Илиигинэн, санныгынан күүскэ анньыалаан, үтүрүйэн бэйэҕиттэн тэйитэ сатаа. ☉ Двигать кого-что-л. от себя резким движением рук, плеч, толкать
Уваровтан харчы иэс көрдөөбүтүм. Оҕонньор харчы биэрэрин оннугар үөҕэнмөҕөн, холдьоҕон талкайдаан барбыта. Софр. Данилов
[Бэрэбиэччит:] Бэйи, оргууй, табаарыс, тоҕо киһини талкайдыыгын? С. Ефремов
Бастаан үөҕэрэхомуруйара, кэнникинэн талкайдыыр, охсор буолан барда. М. Попов
«Тарҕаһыҥ!» — диэн дьону талкайдыы-талкайдыы жандармнар хаһыытаһаллара. М. Горькай (тылб.)
2. көсп. Кими эмэ тугу эмэ оҥорорго, ону түргэтэтэргэ күһэй, көҕүлээ эбэтэр бэйэҥ орооһоҥҥун оннук гынарыгар көмөлөс. ☉ Побуждать кого-л. к каким-л. действиям или содействовать своим вмешательством ускорению действий
Сайылыкка тахсарга, өтөххө көһөргө, окко киирэргэ ыксатан, болдьох быһан талкайдааччылары аҕыйатыахха. Үлэһиттэр бэйэлэрэ күнүттэн-дьылыттан быһаарыналлара наада. «ХС»
Кини баара-суоҕа сылга биирдэ эмэ, Ньурбаттан уматык ылан Ээйиккэ атаарар, «талкайдыыр» баар буоллаҕына «Сельхозтехникаттан» саппаас чаас булар эбээһинэстээх эбит. «Кыым»
русск. толкайся

аат.
1. Ойуурга, тыаҕа сүөһү, кыыл тэпсибит суола. ☉ Тропа, протоптанная животными, звериная тропа
[Николай Максимович:] Виктор, оҕолоргун илдьэ манан үрэххэ быһа түс. Онно орох баар буолуо. С. Ефремов
Саһыл ороҕо туспалаах буолар. Куобах ороҕун курдук киэҥ-куоҥ, тигинэс чагда суол буолбатах. И. Данилов
2. Кыра кыыллар (кутуйах о. д. а.) хаспыт хороонноро. ☉ Нора
Муҥур тиит аннынан Орох үүтэ Оҥойон көстүбүтүнэн Таҥнары …… киирдэ. П. Ойуунускай
Бэрт өр сонордоон дьэ муҥурдаата – кутуйах ороҕор киирбитин көрөн, чааркааннарын иитэлээтэ. Болот Боотур
♦ Орох тэп — ханна эмэ олус элбэхтик сылдьар буол, сыбыытаа. ☉ Зачастить к кому-л. в гости
Кини бу суолунан оҕо эрдэҕиттэн орох тэппитэ. С. Никифоров
Кини уокка оттор мас сүгэһэрдээх ойуур уонна симиэбийэ икки ардыгар үгүстүк орох тэбэр. «ХС». Ороҕун устун сүүрпүт — бэйэтин өйүгэр-санаатыгар тарпыт, кутуругар сөрөөбүт. ☉ Склонять, побуждать к дурному кого-л.
Бүөккэни, быһыыта, аар-маар аҕатын курдук, ороҕун устун сүүрдүө суоҕун билбит. А. Сыромятникова
◊ Сис (көҕүс) ороҕо — сылгы сиһин тоноҕоһун үрдүнэн хара сурааһын түү эбэтэр киһи сиһин тоноҕоһун батыһа барар куоһах. ☉ Тёмная полоса на спине лошади; ложбинка (вдоль спинного хребта человека). Орохтоох систээх сур ат
□ Хойутаанап сүрэҕэ бэттэх, куолайын диэки, өрө үтэн тахсарга дылы гынна
Көхсүн ороҕунан инчэҕэй билиннэ. Софр. Данилов
ср. др.-тюрк. орух, тув. орук ‘дорога, путь; тропа’, хак. орах ‘тропинка, протоптанная дикими животными’

1. тиксис диэнтэн дьаһ. туһ. Аа-дьуо акыҥнаан туран, дүлүҥнэрин хардарыта анньан, тиксиһиннэрэн биэрдэ. В. Миронов
2. Кимнээҕи эмэ бэйэ-бэйэлэрин кытта көрсүһүннэр, булсуһуннар. ☉ Сводить кого-л. с кем-л., помогать кому-л. встретиться с кем-л.
   Биһигини тиксиһиннэрбит суол поэзия этэ. Күнүстэритүүннэри хоһоон суруйарбыт. Софр. Данилов
   Уоллаах кыыһы тиксиһиннэрэн кэбиһэллэр. Эдэрдэр уураһаллар. Суорун Омоллоон
   Сарсыҥҥытыгар сэрэбиэй Москва уобалаһын маастара В. Борисовы кытта тиксиһиннэрбитэ. ССТ
3. бэт., бот. Сүөһү боруодатын эбэтэр үүнээйини суордун тупсаран биэрэр сыалтан атын боруоданы, суорду кытта холботолоо, иссиһиннэр. ☉ Соединять разные породы, сорта для получения улучшенных экземпляров, скрещивать (о домашних животных, растениях)
   Сүөһүнү тупсарыыга түргэн уонна биллибит ньыманан атын-атын боруодалары тиксиһиннэрэн ууһатыы буолар. ПСБ ТИиПҮ
   Яктары дьиэтитэр, ынах сүөһүнү кытта тиксиһиннэрэн элбэх эттээх, хойуу үүттээх сиэнчэр сүөһүлэри үөскэтэр үлэнэн ордук киэҥник Монголия селекционердара дьарыктаналлар. ГКН МҮАа
4. кэпс. Кими, тугу эмэ бэйэ-бэйэлэригэр киксэрэн биэрэн киирсиһиннэр, охсуһуннар. ☉ Подстрекать, побуждать к драке кого-л., науськивать, натравливать друг на друга
   Анараа иккис бандьыыт оҕустары тиксиһиннэрэ сатыы сылдьар. Н. Заболоцкай
   Убайдара кыыһыран бараллар. Иккиэннэрин умсарыта анньыалаан, тиксиһиннэрэн көрөллөр. Улдьаа Харалы
   — Ити Дубов, дьэ, доруобай киһи. — Гончаренконы кытары тиксиһиннэрбит киһи! Хайалара кыайыа дии саныыгын? А. Фадеев (тылб.)

1. тэп I диэнтэн дьаһ. туһ. [Айаал — доҕоругар:] Бу хортуосканы кутан, [күөскүн] кутааҕар кыратык тэптэрэ түс. Н. Борисов
   Мутукчаны үлтү сынньыбакка да, паарынан тэптэрэн эбэтэр судургу ууга буһаран баран сүөһүгэ сиэтиэххэ сөп. ПАЕ ЭАБ
   Мин аҕам олунньу бүтүүтүн диэки хараҕын маска тэптэрэн, иккиэн бииргэ Натаараҕа киирбиппит. «ХС»
2. Олус тиэтэйэн, ыксаан суһаллык хайа эмэ диэки бар, айаннаа (хол., ат көлөнөн, тиэхиньикэнэн). ☉ Идти, ехать (напр., на конной подводе, какой-л. технике) куда-л. в большой спешке
   Аппын миинэн, муҥ кыраадыһынан заставаҕа тэптэрэн тахсыбытым уонна кэмэндээҥҥэ дакылааттаабытым. Н. Якутскай
   «Москвичка» олороот, ханна да таарыйбакка, биһиги сайылыкпытыгар тэптэрбиппит. Далан
   Татыйаас сыарҕалаах акка олорон эмиэ Мархалыыр суолунан түргэнник айаннатан тэптэрэн истэ. В. Протодьяконов
3. көсп. Туох эмэ куһаҕаҥҥа оҕустар, тэбилин, туох эмэ содулун бил. ☉ Попадать в какую-л. неприятную ситуацию по глупости, неопытности
   Айаал курдук алдьархайга тэптэрбит элбээтэ. Суорун Омоллоон
   Арыт киһи, эдэригэр тэптэрэн, үчүгэйин-куһаҕанын араҥалаабакка, туохха тиэрдиэн тойонноон көрбөккө, умсугуйар үгэстээх. Н. Якутскай
   Хонтуо куоракка университетыгар үөрэҕэр киириэхтээх этэ да тэптэрдэ. Е. Неймохов
4. көсп., кэпс. Ким эмэ тугу эмэ саҥарарын, гынарын сэҥээрэн, туохха эмэ (үксүгэр соччото суохха) киксэр. ☉ Подстрекать кого-л. на что-л., поощряя, одобряя его поступок, действие (обычно предосудительные)
   [Байбал:] Мэниги, акаарыны, буойуоххун, үөрэтиэххин билиминэ, тэптэрэ олороҕун. А. Софронов
   Тэптэрдэх аайы тэбиэһирэн, Билбитин бэйэтигэр туппат киһини Ол иһин күөрт айах дииллэр ини. Р. Баҕатаайыскай. Сайаҕас, дьэллэм тыллаахөстөөх, көрсүө көрүҥнээх киһи үксүн наар сэҥээрэр, дьонун тэптэрэн кэпсэтиннэрэ олордо. Тумарча
   ♦ Очурга оҕустарымаҥ, <тэхтиргэ тэптэримэҥ> көр оҕустар
   [Киристиинэ:] Оҕолоруом, очурга оҕустарымаҥ, тэхтиргэ тэптэримэҥ! Суорун Омоллоон
   Тайахха тэптэр көр тайах II. Ол оҕонньор, кырдьан буорайан-дьаарайан, тайахха тэптэрэр буола сылдьан балыктыыр. Саха сэһ. II
   Бэл, маннык аарыма кырдьаҕастар, тайахтарыгар тэптэрэн, мин лиэксийэбин истээри кэлэллэриттэн, улаханнык сэргэхсийэн эгди буоллум. И. Семёнов. Тэптэрэн биэр — кими эмэ туохха эмэ (үксүгэр соччото суохха) киксэрэн биэр. ☉ Подстрекать, побуждать кого-л. к какому-л. действию, поступку (обычно неблаговидному, предосудительному)
   Сеня, сөхпүттүү саҥа аллайбахтаан, киһитин өссө эбии тэптэрэн биэрэр. Н. Лугинов
   Омунугар өрүтэ ыстаҥалыыр, ону тэптэрэн биэрдэхтэринэ, Оппоос эбиллээбиллэ барар, үөрэр-көтөр. «ХС»
   Тэхтиргэ тэптэр — очурга (олох очуругар) оҕустар диэн курдук (көр оҕустар). Тэхтиргэ тэптэрэр, очурга оҕустарар да кэммитигэр уоттаах тапталбыт күүскөмө буолуохтун, өй-санаа салгыахтын. С. Никифоров
   ◊ Дэлби тэптэр көр дэлби
   Дөрүндөрүн дэлби тэптэрэр тыастар ньиргиһэллэр. И. Данилов
   Иэскэ тэптэр — иэскэ киир (бар) диэн курдук (көр иэс). Кыһыҥҥы кыһалҕаттан дьон иэскэ тэптэрэллэрэ, баай хабалатыгар хаптараллара. ССЛИО