килэп-халап көр = поглядывать боязливо, исподтишка, украдкой.

нареч. кынчыатаан, кынчарыйан; искоса поглядывать на кого-л. кими эмэ кынчыатаан көрүтэлээ.

1) кокетливо поглядывать из-под опущенных век; 2) летать, размеренно взмахивая длинными красивыми крыльями (напр. о чайке).

сыһ. Куттаммыт курдук, уоран, кистээн (көр). ☉ Растерянно, боязливо, исподтишка, украдкой (поглядывать)
Килэп-халап көрүтэлии-көрүтэлии, эмээхсин тугу эрэ сибигинэйдэ. Килэп-халап көрүтэлээбит киһи ааһа турда. — Давид Бакланов килэпхалап көрүтэлээтэ. Н. Якутскай

дьүһ. туохт. Төбөҕүн ньыхатан, куттаммыттыы, кистээн, тулаҕын көрүтэлээ. ☉ Втянув голову в плечи, словно испугавшись, исподтишка поглядывать по сторонам
Наар куттанан киригилдьийэ сылдьар Киэсэҕэ холоотоххо, …… киһи киэнэ аҕыс кырыылааҕа саҥаран-иҥэрэн чолопочуйа олордо. Н. Лугинов

сыһ. Хараҕыҥ кырыытынан кынчыатаан (көр — хол., кыараҕас эбэтэр кыччаҕар харахтаах киһи). ☉ По сторонам, невнимательно, искоса (смотреть, поглядывать — о человеке с косыми или узкими глазами)
Түҥүрдүүлэр көбө-саба кэпсэтэллэр. Петя ону соччо сэргэҕэлээбэккэ, ол-бу диэки кыччар-хаччар көрүтэлиир. М. Доҕордуурап

кылап-халап көр — харахтаргын чыпчылыҥната-чыпчылыҥната умса туттан эбэтэр кистиисаба көрөн ыл (албыннаспыт, буруйдаммыт эбэтэр ымсыырбыт быһыынан, биитэр аһыннарыах курдук). ☉ Поглядывать робко, растерянно, исподтишка (напр., провинившись, заискивая, жалобно)
«[Сааҥ] у-ууга түһэн хаалла», — буруйдаах киһилии, ол эрээри кыыһырымаа ини диэн эрэнэрдии Киргиэлэй киһитин диэки кылап-халап көрдө. Н. Заболоцкай
Ыт таһырдьа тымныыга тахсымаары, орон анныгар киирэн саһара, аһыннарыах курдук кылап-халап көрөрө. И. Федосеев
Уҥуох-тирии буолбут …… оҕолор муҥнаахтар тугу биэрбиттэрин там да гыммакка охсон кэбиһэллэрин уонна өссө биэрээйэллэр диэн дьахталлар илиилэрин-атахтарын кылап-халап кэтииллэрин көрө-көрө, киһи сүрэҕэ ытырбахтыах курдук. «ХС»

дьүһ. туохт.
1. Ким эмэ диэки үчүгэмсийэн, үтүөмсүйэн хараххын кыаратан көрүтэлээ. ☉ Кокетливо, игриво поглядывать на кого-л. из-под опущенных век
Били тылбыҥнаабыт харахтаах эдэр дьахтар сүүрэн тиийэн, Чурапчы бөҕөһүн иэдэһиттэн убураан «чоп» гыннарда. И. Гоголев
Көрсүө куоска албынныыр: Көрөр-көрбөт тылбыҥныыр, Түүнэн үктээн сыбдыйар, Түүнүн эрэ бултаһар. Е. Васильев
[Мэхээс:] Ол эн хаппырыыс куо-мэтэкэҥ бэйэтэ манна тылбыҥнаан кэлэн көрдүн. Пьесалар-1978.
2. Уһун синньигэс кынаккынан биир тэҥник далбаатаан көт (хол., хоптону этэргэ). ☉ Летать, размеренно размахивая длинными тонкими крыльями (напр., о чайке)
Онно, Кубалыыр долгун баалларын, Тыы курдук тылбыҥныы тэлээрэн, Хопто доҕорбут кыната кырыйар. В. Чиряев

приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтиигэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханнык эмэ хаачыстыбаны ылыныыны, хол. побелеть туртай; 2) хайаапыны түмүгэр тиэрдиини, хол. погибнуть ел; 3) хайаапыны биир төхтүрүйүүнэн оҥорууну, хол. попросить көрдөс; 4) хайаапыны кыратык, кылгас бириэмэҕэ оҥорууну, хол. поговорить кэпсэтэ түс; 5) хайааһын саҕаланыытын, хол. побежать сүүр, сүүрэн бар; 6) "=ыва", "=ива" суф-фиксалары кытта хайааһын бүтэр уһуга биллибэтин уонна хатыланан барарын, хол. поглядывать көрүтэлээ, көрүөлээ; 7) хайааһын оҥоһуллуута кыратын, мөлтөҕүн, хол. помазать сыбыы түс, оҕунуохтуу түс; 2. даҕааһын ааттары үоскэтиигэ туттуллар уонна бэлиэтиир: 1) туох эмэ кэнниттэн . буолары; хол. посмертный өлбүтүн кэннинээҕи; 2) туохха эмэ сөп түбэһэри; хол. посйль-I ный күүс кыайар, кыах иһинэн; 3. даҕааһын уонна сыһыат тэҥнии степеннэрин үөскэтэргэ туттуллар уонна бэлиэ мөлтөҕүн көрдөрөр; хол. поменьше кыратык, ордук кыратык; 4. ханнааҕытын ыйар суолталаах даҕааһыны уонна аат тыллары үөскэтиигэ туттуллар, хол. пограничный кыраныыссатааҕы, кыраныысса аттынааҕы; побережье кытыл.

I
1. туохт.
1. Оттоммут оту биир сиргэ мунньан улахан чиҥ чөмөхтө оҥор. ☉ Стоговать сено
Бардар бараммат киэҥ ходуһаҕа өлгөм оту оттооннор, кэбиһэн үллэтэн кэбиспиттэр. Амма Аччыгыйа
[Ханньалба:] Үрэххэ от кэбиһэ киирэбин, атырдьах уларса кэллим. П. Ойуунускай
Кур оту кэбиһэн эрэрдии Ахсынньы тымныыта сырылыыр. Эрилик Эристиин
2. фольк. Бырах, элит. ☉ Бросать, кидать, метать что-л. Халыҥ хаһанан харчы кэбиһэр, суон саалынан мохсуо кэбиһэр (өс хоһ.)
Бии дьон кэлэллэрин, олбуор аһан, тэһиин тутан, олбох кэбиһэн, тоһуйдулар. ПЭК ОНЛЯ VI
Муостаах хара саһыл бэргэһэни кырыытынан кэбиспит. Ньургун Боотур
3. Бараргар бэйэҕин кытта ылыма, хааллар. ☉ Оставить, покинуть, бросить кого-что-л.
Аҕам оҕотоо, тоҕо, тоҕо көһүппэтиҥ, тоҕо миигин соҕотохтуу кэбистиҥ? Суорун Омоллоон
[Царевнаны] Онно, тыаҕа кэбистим, тууйа-бобо кэлгийдим. А. Пушкин (тылб.)
Эн ийэҥ үлэлии бардаҕына эйигин миэхэ кэбиһэн барара. Г. Николаева (тылб.)
△ Тугу эмэ гынаргын хааллар, бырах. ☉ Бросать, оставлять (привычку)
Табахпын кэбистим.  Эн эрэн миигин, итэҕэй миигин, Истиҥнээх санаабын этэрбин: Кэлэйэн булбут «кэдэрги киҥмин» Кэбиһиэм диэммин, тыл биэрэбин. Күннүк Уурастыырап
△ үрд. Кэннигэр хааллар (кэс тылы, кэриэһи). ☉ Оставить после себя (завещание)
Санаарҕаамаҥ: кэбиспит кэриэскит Сата тыалга ыстарбата. Эллэй
Ол киэһэ Тиийбитим, Тиит Маһым, Эйиэхэ Кэс тылбын кэбиһэ. П. Тобуруокап
4. Кэмин иннинэ итэҕэс оҕону төрөт (кыыл, сүөһү туһунан). ☉ Выкидывать (плод); рожать недоношенного (детеныша — о животных)
Аһаах оттон биэлэр кулун кэбиһиэхтэрэ. Л. Габышев
Оҕо кэбиспит кырса аһаабат. АВЛ ГСФ
Дьүүкэрбит табалар үксүгэр тугут кэбиһэллэр, Оҕолоро хойуккааҥҥа диэри мөлтөх, аһаах уонна ыарыыга ылларымтыа буолаллар. ВВ ЫСЫ
5. Тугу эмэ таай, билгэлээ. ☉ Гадать (на картах), раскладывать (карты); предсказывать что-л. Төһө дьоллоох сир эбитий, Түөрэхтэ кэбиһэн, билиэххэ. Суорун Омоллоон
Дьиэлээх Кулуутап, куһаҕан таҥастаах киһи, талах олох маска олорон сэрэбиэй кэбиһэр. Амма Аччыгыйа
6. Кимиэхэ-туохха эмэ анаан биэр, бэрис. ☉ Выделить кому-л. что-л., поделиться чем-л.
Бу да сырыыга айыы таҥара аһынар ини, баай Байанай тугу эмэ кэбиһиэ. Болот Боотур
Эбэ муҥхатыгар өр сылтан сылдьыспыт оҕонньоттор: «Эбэбит быйыл даҕаны өлүү кэбиһэн, өттүк харалаан ыытар ини», — диэн бэйэ-бэйэлэрин икки ардыгар ботугураһаллар. «Кыым»
7. түөлбэ. Көөнньөр (чэйи). ☉ Заваривать (чай)
Охоноон ойон туран көлөнү туора тардан, чаанньыгын кытыыга таһааран баран, чэй кэбистэ. «ХС»
2. көмө туохт. суолт. -ан сыһыарыынан бүтэр сыһыат туохтуурга сыстан хайааһын бүтэһиктээхтик оҥоһуллубутун, түмүктэммитин көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастием на -ан основного глагола означает законченность действия
Сиэн кэбис. Бүтэрэн кэбис. Олорон кэбис.  Эдэр киһи таһыттан киирэр айаҕы хатаан кэбистэ. Эрилик Эристиин
Бобров! Билсэн кэбиһиҥ! Амма Аччыгыйа
Үчүгэйдик өйдөөн кэбис. С. Ефремов
◊ Илин-кэлин кэбиһэр көр илин-кэлин
Үрүҥ көмүс бастыҥа, Илин-кэлин кэбиһэр, Халадаайдаах былааччыйа, Хаарыс харсыат кэппиттэр. С. Данилов
Илин-кэлин кэбиһэрэ айгыраан Иэйэхсит хотун илэ кэлбитэ. С. Тарасов
Сото кэбис көр сото. Өлөксөй уол эрбэҕин айаҕар уган баран, сото кэбиһэн, эмээхсини одуулаһан турда. Амма Аччыгыйа
Дыргыччы өтүүктээх бүрүүкэлээх атаҕын үрдүктүк сото кэбиһэн, оргууй биэтэҥнэтэ олордо. Н. Лугинов. Хараххын кэбис — көр, көрө сырыт. ☉ Поглядывать, бросать взгляд
Көр, ол-бу диэки көрөн, харахтара килбэчиҥнэс, ол ыккардыгар, кини диэки харахтарын кэбиһэн ааһаллар. «ХС»
др.-тюрк. кемиш
II
сыһыан т.
1. Саҥарааччы аккаастанарын, сөбүлэспэтин көрдөрөр. ☉ Выражает отказ, несогласие говорящего (нет)
Кэбис, Миитэрэй, эн миигин итиннэ булкуйума. Амма Аччыгыйа
Кэбис, эн ас. Н. Заболоцкай. Кэбис, уурайабын. А. Федоров
2. Ханнык эмэ хайааһыны бопсууну, тохтотууну, этиллибит санааны утарыыны, мэлдьэһиини көрдөрөр. ☉ Выражает возражение говорящего, отрицание им чего-л., имеет запретительное значение (нет, что ты)
Кэбис, муодалаама. Суорун Омоллоон
Кэбиһиҥ, доҕоттоор, эбэбитин Талбабытын ити курдук куһаҕаннык санаамаҥ. Амма Аччыгыйа
Сымыйа! Кэбис! Уоруйахтар буолбатахтар. Эллэй