аат.
1. Тугу эмэ оҥорорго көмөлөһөр күүскэ тирэҕирии, көмөлөһүннэрии. ☉ Опора, подспорье в каких-л. делах
Мин таба үлэтигэр даҕаны эмиэ тиэхиньикэҕэ наһаа өйөнүү тахсыбыт дии санаатым. «Кыым»
2. түөлбэ. Олоппос, дьыбаан, сыарҕа өйөнөрө. ☉ Спинка стула, дивана, саней
«Эн киниэхэ туох наадалаах этиҥ?» — аҥаар илиитин олох маһын өйөнүүтүгэр биллэҕэ ууран эргиллэ хайыста. А. Софронов
Билигин дьэ дьиҥнээхтик кэлэйдэ. Олох мас өйөнүүтүн кууспутунан олоро түстэ. А. Сыромятникова
Татыйык сыарҕа өйөнүүтүгэр көхсүнэн өйөнө олорон, айылҕа тиллэн эрэрин сэргии көрө олорор. «ХС»

туохт.
1. Иэдээнтэн, алдьархайтан быыһан, өрүһүн. ☉ Спасаться, избавляться от беды (напр., болезни); выходить из тяжелого положения
Түлэкэдийэн охтон эрдэҕинэ утута түһэн ылбыт Тиитэптэргэ махтаныан билбэккэ, хата, өһүргэнэн өлө сыста дии. Чахчы онтон тыын ылан, абыранна эбээт кини. Амма Аччыгыйа
Ойоҕо Балбаара эрэйдээх сынньалаҥын сүтэрбит, сүргэтэ ыстаммыт киһи быһыытынан, эрин тула көтөн ыарыылыы, мантан абыранаарай диэн сымнаҕас илиитинэн тута-хаба сылдьар. Эрилик Эристиин
2. Ким, туох эмэ көмөтүнэн, үтүөтүнэн улаханнык туһанан дуоһуй. ☉ Получать от кого-чего-л. большую помощь, поддержку, подспорье (тем быть довольным)
Абыранным, абыранным! Дьэ, бу бадараан-бадараан буолбатах, — кыһыл көмүс! Эн төһө туһанныҥ? Амма Аччыгыйа
Кириисэ, Өкүүсэ иккиэн үлэлээн-хамсаан, сыл аайы ас бөҕөнү таһааран бэйэлэрэ абыраммыттарын таһынан дьону да абырыыр эбиттэр. Эрилик Эристиин
3. Чэпчэкитик быыһан, кыранан толун (куһаҕан ыар содуллаах буолуон — сатабылгынан, табыгастаах түбэлтэнэн, табыллан). ☉ Выходить из тяжелого положения; дешево, легко отделаться (своей сноровкой или из-за удачного стечения обстоятельств)
Куттанымаҥ, чугас буолан абыранным, хаһыйан кэбистэ. Туруоруҥ [ат тэбэн өлөрдө диэбит оҕонньордоро уоскутар]. Амма Аччыгыйа
Эн, хата, оччоттон баччааҥҥа диэри киһи сытыыта буолаҥҥын, кэмигэр атахха биллэрэн абыранныҥ дии. Онтон атын... Н. Лугинов
4. Туохтан эрэ олус дуоһуй, астын, олус табыллан көнньүөр. ☉ Быть очень довольным чем-л.; получать большое удовлетворение, подъем чувств от какой-л. удачи
Төрүөбүт дойдум Төлкөлөөх олоҕун Ирдээн истэммин, Уҕарыйдым, уоскуйдум, Абыранным, астынным, Сэргэхсийдим, чэпчээтим. А. Софронов
Мин манна утуйа түһэн, абыранным даҕаны! Амма Аччыгыйа
[Ольга:] Һуу, дьэ сөтүөлээн абыранным даҕаны. Аны биир да көһү холкутук барсыыһыкпын. С. Ефремов
Уруккуну-хойуккуну санатыһан, күө бааччы кэпсэтэн хата бэркэ абыранныбыт. «Кыым»
5. Истэн, көрөн, бар диэн тыллары кытта сыһыан холбоһугу үөскэтэр. ☉ Образует модальные сочетания со словами истэн, көрөн, бар, имеющие различные эмоционально-экспрессивные оттенки: «вот послушай (что он говорит!)», «смотри (что он творит!)», «вот тебе и на (полюбуйся на него!)»
«Истэн абыран, өссө киһиҥ Атынан, саллаат арыалдьыттардаах Дьаарбайан барыыһы!» — диир Хооһой. Дьуон Дьаҥылы
Истэн абыраныҥ, — миигин хаһыаттаабыттар. Эһиги үүнэргитин, үөрэнэргитин мин таҥнары тардар үһүбүн. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бар абыран. Хайыамый, барарга эрэ тиийиллэр. Дьиэтээҕи борокуруору утарар кыах суох. Н. Туобулаахап

аат. Ким, туох эмэ тугу эмэ гынарыгар эбиилик күүс буолан туһалааһын, туһа буолуу. ☉ Содействие, помощь кому-чему-л. в чем-л.
Кэнники улаатан ийэтигэр саах күрдьүһэн көмө буолан испитэ. Эрилик Эристиин
Туораттан көмөтө суох тус бэйэлэрэ эрэ ити мас тоһоҕостор анньыллыбыт ыраас сиргэ хайдах бүтүн хотону тутан таһаарыахтаахтарын салла санаабыттара. Н. Лугинов
Кыра локомобиль холкуос үлэтигэр ханнык да көмөнү оҥорбот, — диэн туран улахан электростанция туһалааҕын туһунан …… киэҥник тохтоото. М. Доҕордуурап
△ Эбии күүс. ☉ Дополнительная помощь, подспорье, подмога
Кини дьаһалыгар этэрээттэн …… аҕыс уонча киһини көмө биэрбиппит. Н. Якутскай
Биһиги Өлөксөөскө Ньукуу уонна Сэмэнчик диэн маннааҕы оскуола төрдүс группатын бүтэрбит уолаттары көмө биэрдибит. А. Бэрияк
◊ Бастакы көмө эмп. — соһуччу ыалдьыбыт, оһолго-дэҥҥэ түбэспит киһиэхэ, сүөһүгэ тутатына суһал эмтиир-харыстыыр дьаһаллары туттуу, ылыы. ☉ Первая помощь
Ууттан быыһаабыт киһибитигэр бастакы көмөнү оҥордубут. — Табаһыттары ыалдьыбыт табаларга бастакы көмөнү оҥорорго үөрэтэбит. «Кыым». Көмө аат тыл үөр. — хайааһын предмет хайа өттүгэр буоларын бэлиэтиир, этиигэ туспа чилиэн буолбат аат тыл. ☉ Служебное имя. Бүгүн көмө аат көмө туохтууртан уратытын үөрэттибит. Көмө аат этиигэ хаста туттуллубутун ааҕыҥ. Көмө туохтуур тыл үөр. — бэйэмньи туспа суолтата суох, сыһыаннаһар тылын грамматическай суолтатын (көрүҥүн, кэмин уо. д. а.) көрдөрөр, этиигэ туспа чилиэн буолбат туохтуур. ☉ Служебный глагол
Саха тылыгар көмө туохтуурдар балачча үөрэтиллэн эрэллэр. — Көмө туохтуур этиигэ туспа чилиэн буолбат буолан, анал ыйытыыламмат. ЧМА СТҮөТ. Көмө тыл тыл үөр. — этиигэ туспа чилиэн буолбат, аҥаардас грамматическай эрэ суолталаах тыл. ☉ Служебное слово
Саха тылыгар көмө тылларга киирэллэр: көмө туохтуурдар, эбиискэлэр, дьөһүөллэр, ситим тыллар. АПС СТЛ
Кэпсиирэ көмө тыла суох аат тылынан эбэтэр ааттар ситимнэринэн бэриллиитигэр туһаан уонна кэпсиирэ икки ардыгар тириэ турар. СТ С. Көмө хаһаайыстыба — ханнык эмэ тэрилтэ, холбоһук этинэн, оҕуруот аһынан уо. д. а. бэйэтин хааччынарыгар эбии гынаары тэрийэр хаһаайыстыбата. ☉ Подсобное хозяйство
«Якутгазпром» производственнай холбоһук кэнники кэмҥэ көмө хаһаайыстыбатын сайыннарыыга биллэр үлэни ыытан эрэр. «Кыым». Суһал (түргэн) көмө массыыната — эмискэ ыалдьыбыт эбэтэр оһолго түбэспит киһиэхэ миэстэтигэр уталытыллыбат көмөнү оҥорор эмчиттэри таһар аналлаах массыына. ☉ Машина скорой медицинской помощи
Түргэн көмө массыыната Түүн үөһэ ааһыыта Ынчыктаабат да буолбут Ыарахан ыарыһаҕы …… Тэрээпийэ диэн балыыһаҕа Тиэйэн аҕалла наһыылкаҕа. М. Тимофеев
Суһал көмө массыыната тоҥон турар. «Кыым»
ср. тюрк. көмэк, көмэг ‘помощь’