сравн. ст. от близко; подойти поближе чугас кэл; поближе познакомиться чугас билис.

1. нареч. (недалеко) чугас, ыкса; близко находиться чугас сырыт; 2. нареч. чугас, чугастык, ыкса; близко познакомиться чугастык билис; 3. в знач. сказ. безл.(недалеко) чугас; до города близко куорат чугас; 4. в знач. сказ. безл. (о времени) чугас, өрө суох; до утра близко сарсыарда буолара чугас, сарсыарда буолара чугаһаата.

сов. 1. (удариться) анньыс, анньыһа түс; льдйны столкнулись муустар анньыстылар; 2. перен. (вступить в противоречие) харсыс, утарыта буол; здесь наши интересы столкнулись манна биһиги интэриэстэрбит утарыта буоллулар; 3. с кем (неожиданно встретиться) тиксис, көрсүс; 4. с чем, перен. (испытать что-л., познакомиться с чем-л.) көрсүс; столкнуться с новым вопросом саҥа боппуруоһу кытта көрсүс; 5. (вступить в стычку) хабырыс, хапсыс, ытыалас.

туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эмэ ыкса тиийэн кэл; чугаһаан бар (хол., бириэмэни этэргэ). ☉ Приближаться, подходить к кому-чему-л.; близиться (напр., о времени)
Ыстапаан кыыкырдатан-кыыкырдатан куоракка чугаһаата. А. Софронов
Эксээмэннэр чугаһаабыттара күн турдах аайы улам күүскэ биллэн истэ. Н. Лугинов
Мотуор чугаһаабытыгар оҕонньор өйдөөн көрбүтэ: икки эр киһи олорон иһэр эбит. Л. Попов
2. кэпс. Кимниин эмэ истиҥник, ыкса доҕордоһоору билис-көрүс. ☉ Познакомиться с кем-л. поближе, подружиться
Тоҕо биир да кыыска чугаһаабаккын? Мин билсиһиннэрэбин дуо? Н. Лугинов
[Катя:] Маня, биһиги… Биһиги эйиэхэ чугаһыахпытын баҕарбыппыт да, эн хайдах эрэ биһигиттэн тэйиччи туруох курдук туттубутуҥ. С. Ефремов
Бэйэтиттэн үрдүк буолан, киниэхэ туһаны оҥорор кыахтаах дьону эрэ кытта билсэ сатыыр, кинилэргэ чугаһыыр. Л. Толстой (тылб.)
3. көсп. Суох буолаары, өлөөрү гын. ☉ Быть при смерти
[Уйбаан:] Быһыыта чугаһаабыт. А. Софронов
Өлөксөй уол үгүстүк ыарытар. Кини кыайан ытаабат, чыпчылыйбат буолуталыыр. «Бу түүн барыыһык… оҕоҥ чугаһаабыт», — дэһэн ботугураһаллар. Амма Аччыгыйа. Ити барыта аанньаҕа буолбат. Чугаһаатым эрэ, хайа үөдэн эрэ… С. Федотов

туохт.
1. Туох эмэ туһунан аан бастаан билиини, өйдөбүлү ыл. ☉ Приобретать, получать первое представление, знание о чем-л.
Дьыаланы үс чаас устата билистилэр, аахтылар уонна буруйга тардыллыбыт [Баранов] …… илии баттаата. М. Попов
Аан бастаан Чаппанда отделениетын көрүөххэ, ол дьон тоҕо бытаарбыттарын билсиэххэ. П. Егоров
2. Кимниин эмэ саҥа көрсөн, кинини билэр буол, кини туһунан өйдөбүллэн. ☉ Знакомиться, познакомиться с кем-л.
Киһи кэпсэтэн, сылгы кистэһэн, ынах маҥыраһан билсэр (өс ном.). Биһиги бары суугунаһан тиийэн ыалдьыты кытта илии тутуспуппут, билсибиппит. Далан
△ Кимниин эмэ ураты чугас, истиҥ сыһыаннаах буол, оннук сыһыанна олохтоо. ☉ Устанавливать близкие отношения, быть связанным тесным личным общением, дружбой, любовью с кем-л.
Билигин Лаана Сережкалыын тыйаатырга билсиэхтэриттэн ыла өр кэм ааста. Н. Лугинов
Уол бу сылдьан күн ыраахтааҕы кыыһын кытта билсибит. Саха фольк. Люда ити хорсун уолу [Айанньыытабы] кытары кэнникинэн ыкса чугастык билсибитэ. С. Никифоров
3. Ким, туох эмэ уратытын көрөн араар, быһааран өйдүүр буол. ☉ Различать кого-что-л.; понимать, узнавать что-л. Ким тугун-ханныгын билсэр буолан эрэбит.
□ Халлаан сырдаан, үрүҥнэри, кыһыллары билсэр буолбуттара. Эрилик Эристиин