смесь, помесь; ыраас алтан буолбатах , булкаас это не чистая медь, а сплав; ыт уонна бөрө булкааһа помесь собаки и волка.

даҕ., көсп. Туох эмэ (үксүгэр, куһаҕан) буоларыгар төрүөт, сылтах буолар. ☉ Служащий причиной чего-л., поводом для чего-л. (преимущественно дурного)
Мин, Арастаал үлүгэр быалаах, Үүнүүлээх оту үллэччи тиэйэн, Өлүүгэ түстүм... Эллэй
[Дьаамнаах:] Михаиллаах Тоҕо төннүбэтэхтэрэ буолла, өлөр быалаах буоллахтара. С. Ефремов
◊ Быалаах кинигэ эргэр. — улахан суолталаах испииһэги суруйар сурунаал (быанан тиһэ анньан баран сургуустаммыт лиистэрдээх). ☉ Штрафной журнал
Таҥара дьиэтигэр быалаах кинигэҕэ астарарга тээтэҕэ уон биэс буут дьаарыссаны бэриллэр. Эрилик Эристиин. Быалаах кэрэмэс — орохтоох систээх кэрэмэс саһыл. ☉ Сиводушка (помесь черно-бурой и рыжей лисицы) с поводом (полосою) на спине
Кыһыл саһыл кыалыктаах, хара саһыл хаппардаах, Быалаах кэрэмэс кымньыылаах Ойдоох буурай оонньуулаах Баай Барыылаах Тойон эһэм! Өксөкүлээх Өлөксөй

аат. Хара дьүһүннээх, умсаахтааҕар быдан улахан, тумсугар хохуоралаах, кыһыл атахтаах үөл кус бииһэ. ☉ Турпан
Көтөр кынаттааҕы андыттан саҕалаан баран, ээбиллэни умнар сатаммат этэ. Н. Заболоцкай
Онно ийэ анды кынатынан сапсына-сапсына боотурҕаан эрэрдии: «Так-так-так!» — дии-дии, тула холоруктуур. Н. Якутскай
Анды этэ — күндү ас, кэһиитутуу буолар. Багдарыын Сүлбэ
ср. др.-тюрк. аҥыт ‘красная утка’
◊ Анды балык түөлбэ — туут уонна уомул булкаастарыттан үөскээбит, сэдэхтик көстөр өрүс балыга: тууччахха маарынныыр, киһи саҕа усталаах, тумса анды кус тумсугар майгынныыр. ☉ Редкая речная рыба, помесь нельмы и омуля: похожа на нельму, длиной в человеческий рост, имеет нос, напоминающий нос турпана. Балыгы быһыы — тутуу хоһуйан ааттааһын түбэлтэлэрэ биһиэхэ бааллар. Холобур, анды балык, баҕа балык, быа балык, сыа балык, тимэх балык, тойон балык. Багдарыын Сүлбэ

I
көр булкус
Дулҕа илдьи кырбанан баран, мутукчалыын, уотурбалыын булкааһан ыргыччы көөнньөрүллэ турар. С. Федотов
II
1. аат. Туох эмэ атын тугу эмэ кытта булкуспута, былааспыта; былааһык. ☉ Смешение, соединение когочего-л. с кем-чем-л. другим, смесь, помесь. Туой, кумах булкааһа. Тус-туһунан оҕуруот аһын булкааһа. Симментальскай боруода саха ынаҕын кытта булкааһа
□ Дьиҥэр, муус уута эрэ химическэй өттүнэн ыраас буолар
Муус — минерал, оттон планета үрдүнэн киэҥник тарҕаммыт уу — араас булкаастарынан киртитиллибит муус ууллуута. ДьДьДь
2. даҕ. суолт. Этиигэ сыстыы ситиминэн быһаарыы буоллаҕына: булкаас быһыытынан сылдьар, туох эмэ атын-атын булкуспутуттан тахсыбыт. ☉ В позиции примыкающего определения: состоящий из смеси, представляющий собой смесь когочего-л.. Булкаас тыа. Булкаас боруода
□ Оҕо сааспын, алааспын, Олорор бу олохпун, — Сааһырдаҕым аайытын, Саҥатытан сонуннук Булкаас мастаах тыа курдук Булан көрөр буоллум мин. Р. Баҕатаайыскай

1. аат.
2. Үксүн сур дьүһүннээх, эһэни эрэ аннынан күүстээх, сиэмэҕин уонна тириитин иһин бултанар ыттыы быһыылаах адьырҕа. ☉ Волк. Сур бөрө. Торҕон бөрө
   □ Өлүү болдьохтоох, ол түүн торҕоннообут бөрөлөр икки табабытын тутан сиэн кэбиспиттэрэ. А. Кривошапкин (тылб.)
   Ырааҕынан уларыйа сылдьан үөр бөрөлөр улуйан онолуһаллар. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Олус иҥсэлээх, дьонтон былдьыырын, дьону халыырын кэрэйбэт киһи. ☉ Человек хищнической морали, готовый обирать, грабить других ради наживы, личной выгоды
   Аны сүүрбэ сылынан …… норуоппут бука барыта кооперацияҕа холбоһуоҕа. Оччоҕо биир да чааһынай атыыһыты, баһаар курдьаҕаларын, куорат торҕон бөрөлөрүн уотунан да көрдөөн булуохпут суоҕа. П. Ойуунускай. Ол ымырыкааннары биһиги эппитинэн-хааммытынан билбит бөрөлөрбүт. И. Бочкарев
4. даҕ. суолт. Бөрө дьүһүнэ дьүһүннээх эбэтэр бөрөлүү сигилилээх. ☉ Имеющий волчий облик, образ или хищническую мораль
   [Оноҕочоон Чоохоон] икки баай ыаллардаах үһү, баай Хара Хаан диэн уонна биэс бөрө уолаттардаах удаҕан. Саха фольк. Ленин баар эбэҥки норуотун Имниин эстииттэн быыһаабыт, Соллоҥноох сур бөрө тойоту Туундара ньууруттан суйдаабыт. Эллэй
   △ Бөрө тириитинэн тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Изготовленный, сшитый из шкуры, меха волка. Бөрө саҕынньах
   тюрк. бөрү
   ♦ Бөрө (бөрөҥ) тириитин кэт — киһиэхэ, дьоҥҥо киһилии сыһыаннаспат курдук майгылан, наһаа кырыктан. ☉ Становиться крайне злым, беспощадным к людям
   «Ити туох буруйдаах оҕону оҕустуҥ? Эмиэ бөрөтүн тириитин кэтэн кэлбит ээ», — кэргэнэ уолун көмүскэһэр. «ХС». Бөрө эмэһэтэ кэпс. — истибитин иҥиннэрбэт, эбэ-эбэ кэпсиир киһи; аһаҕас айахтаах киһи. ☉ Человек, не умеющий хранить тайну, крайне болтливый
   Ээ, бөрө эмэһэтэ, күөртээҥий! ПЭК СЯЯ
   ◊ Бөрө сиэнэ — ыт бөрөнү кытта булкуспутуттан төрөөбүт ыт. ☉ Помесь собаки с волком. Кини бөрө сиэнин ииппит. Бөрө тумса — түөрт сулустаах бөлөх сулус. ☉ Созвездие из четырех звезд. Бөрө тумса ордук чаҕылыйан көстүбүт

1. даҕ.
2. Булкаас хааннаах, икки тус-туһунан боруода холбоһуутуттан үөскээбит. ☉ Происходящий от скрещивания двух разных пород (о скоте)
   Эргиллэ түспүтэ, сиэнчэр хара тураҕас аттаах …… Халлай Хабырылла айаннатан дибдийэн иһэр эбит. Болот Боотур
   Сөптөөх усулуобуйаҕа турар ханнык баҕарар сиэнчэр ынах икки тыһыынча киилэттэн ордук үүтү биэрэр кыахтанна. ГНИ СҮөТ
   Сиэнчэр табалар ордук тулуурдаахтар, сотору улааталлар уонна үчүгэйдик уойаллар. ҮҮүДь
3. Нууччалыы хааннаах, сахалаах нууччаттан төрөөбүт. ☉ Рождённый от смешанного брака (напр., якутов и русских)
   Сиэнчэр оҕолор бары ыраас хааннаахтар, үчүгэй дьүһүннээхтэр. Болот Боотур
   Ол [уол] үрдүк, көнө уҥуохтаах, күөх харахтаах, ыраас сэбэрэлээх сиэнчэр уол этэ. Г. Угаров
   [Кизер] наһаа харата суох, биһиги диэки этэллэринэн сиэнчэр диэххэ сөбө дуу, — сүрдээх ис киирбэх уол. ПП ОА
4. аат суолт. Булкаас хааннаах, икки тус-туһунан боруода холбоһуутуттан үөскээбит сүөһү. ☉ Скот, полученный от скрещивания двух разных пород, помесь
   Бэйэбитигэр эмиэ аҕыйах сиэнчэрдэр бааллар. А. Фёдоров
   [Оҕустар] иккиэн сиэнчэрдэр: Абыдал — маҥнайгы, Боотур иккис сүһүөхтэр. Н. Заболоцкай
   Сүөһүлэрин боруодата иккиэннэрин киэнэ сэмэнтээл сиэнчэрдэр. «Кыым»
   ср. бур. зээнсэр ‘правнук, правнучка (по дочери)’, кирг. жээнчэр ‘внучатый племянник или племянница (по женской линии)’

1. аат.
2. Бөрөтөөҕөр лаппа кыра, сүнньүнэн кэрбээччилэринэн аһылыктанар, күндү түүлээх сиэмэх кыыл. ☉ Лисица, лиса
   Саһыл түүтүнэн, киһи үлэтинэн (өс ном.). Саһыл саба харбаан эрдэҕинэ, куобах туора буруйар. Амма Аччыгыйа
   Үгүс тайҕаны мин тыыран, Күннээх саһылы бултаатым. С. Данилов
   △ Ити кыыл күндү түүлээх тириитэ. ☉ Драгоценный лисий мех (шкурка)
   [Ньукулай оҕонньор:] Бу куулу толору саһыл, түөрт уон кыһыл саһылы кытта кэрэмэс, үс хара саһыл. Күндэ
3. көсп. Албынныыры, албыннаһары үчүгэйдик сатыыр киһи; албын өйдөөх. ☉ Хитрый, лукавый; с хитрецой
   Эһиги билбэккит, Егоров — кырдьаҕас саһыл. Кини эрэ үлэлиир курдук туттар. Н. Лугинов
4. даҕ. суолт.
5. Саһыл тириитинэн тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Сшитый, сработанный из лисицы, лисьего меха, лисий. Саһыл саҕа. Саһыл истээх сон
   □ Саталлаах саһыл саҕалаах (өс хоһ.)
   Киһи төрөөтөҕүнэ туоҕа да суох сыгынньах төрүүр. Уонна кэнники сорох маннык арбаҕастанар, сорох саһыл, бөрө саҕынньахтанар. Амма Аччыгыйа
6. Саһархай, саһаран көстөр, саһарымтыйар көстүүлээх. ☉ Светло-жёлтый, с желтоватым оттенком. Саһыл араҕас. Саһыл кэрэ. Саһыл элэмэс
   □ [Ньургун Боотур] Саһыл араҕас кырдал үрдүгэр Алаас сыһыы быһаҕаһын саҕа Араҕас чачыры анньан, …… Дириҥ далай түһүлгэни оҥорон Турар дьону өҥөс гына түстэ. Ньургун Боотур
   Саһыл өҥнөөх бурдугу Кыһыл обуос тиэйиэ. Эллэй
   Сур сылгыны эмиэ араастык өҥнүүллэр: күтэр сур, бороҥ сур, саһыл сур, …… кукаакы сур. ОМГ ЭСС
   ♦ Арыы саһыл (хааннаах) көр арыы II
   Сугулааҥҥа, хата, мин дьолбор сэбиэт бэрэссэдээтэлэ Тихон Павлов диэн …… киэҥ төгүрүк харахтаах, арыы саһыл хааннаах отуччалаах киһи баар эбит. А. Бэрияк
   Утуйан турбут кэриэтэ Арыы саһыл хатыҥнар Аһаҕас халааттаахтар. М. Тимофеев. Саһыл буолан ньылбый кэпс. — кыайан өрөлөспөт киһигэр, албыннаһан көрсүөр, сымнаа. ☉ Вести себя притворно, лицемерить
   Микииппэрэп кинээс миигин көрдөҕүнэ, саһыл буолан ньылбыйар. М. Доҕордуурап. Саһыл мэйии көр мэйии. Ол Даадар саһыл мэйии буоллаҕа дии, кулубаҕа даҕаны, нэһилиэгин дьонугар даҕаны куһаҕаннык көстүмээри ньылбыйдаҕа. Болот Боотур
   ◊ Кыһыл (кугас) саһыл — кытархайдыҥы кугас дьүһүннээх, түүтүнэн алын сыаналаах (суортаах) саһыл ордук тарҕаммыт көрүҥэ. ☉ Наиболее распространённый вид лисицы с рыжей шерстью, занимающий по ценности меха низшую ступень, рыжая лисица. Кэрэмэс саһыл — кыһыл саһыл хара саһылы кытта булкааһа буолан, кыһыллааҕар ордук күндү түүлээх саһыл көрүҥэ. ☉ Вид лисицы, представляющий собой помесь чёрно-бурой и рыжей лисицы и имеющий более ценный мех, чем у рыжей лисицы, сиводушка. Саһыл өлбүгэ (күрүө) истор., көр өлбүгэ. Саһыл тэллэйэ — кытархайдыҥы араҕас тэллэй. ☉ Лисичка (гриб). Саһыл хонуу — кырпа хойуу оттоох, үчүгэй кырыстаах көнө сир. ☉ Ровное поле с хорошей почвой, поросшее густой нерослой травой (букв. лисье поле). Хара саһыл — хара дьүһүннээх, кыһылтан да, кэрэмэстэн да ордук күндү түүлээх саһыл көрүҥэ. ☉ Вид лисицы с чёрной шерстью, имеющий более ценный мех, чем сиводушка, чёрно-серебристая лиса
   Ньукулаас быйыл эмиэ холкуоһун иитиэх хара саһылларын аһылыгар анаан тайахтыы тахсар буолла. С. Никифоров
   ср. шор. сакыл ‘белка’, др.-тюрк. йашыл ‘зелёный’