1. аат., түөлбэ. Таба туйаҕа хайыта баран ириҥэрэр ыарыыта. ☉ Болезнь, встречающаяся у оленей (копыто раскалывается и начинает гноиться), копытница
   Таба туйаҕа уһун ардахха илийэн кэбириир, ону тааска, даркыга быһыта тэппитэ хайыта баран ириҥэрэн куобай буолар. П. Егоров
2. даҕ. суолт. Туйаҕа хайыта баран ириҥэрбит (таба). ☉ Пораженный копытницей (об олене)
   Куобай табалары, атахсыттары эмиэ эмтииллэрэ. П. Егоров

даҕ.
1. Одурууҥҥа сиэппит, одуруунунан ыалдьар (хараҕы, халтаһаны этэргэ). ☉ Поражённый трахомой (о глазе, веках)
Кыламаннара бараммыт одурууннаах кыһыл халтаһата дьолтойо испит. Болот Боотур
Тарбыыкын одурууннаах харахтарын икки ытыһын тилэҕинэн хардары-таары сотуталыыр. Л. Попов
2. көсп. Дьалхааннаах, уларыйыылаах (хол., олох, санаа); дохсун, дьорҕоот (киһи). ☉ Тревожный, меняющийся (напр., о жизни, мыслях); дерзкий, удалой (о человеке)
Омук-омук одурууннаах дьорҕоотторо Олус үөскээн хаалан Олуона кыараҕастык Олороллор эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оччугуйтан даҕаны Одурууннаах олоххо Уол оҕо оҕустарар эбит ньии! А. Софронов

1. аат. Аһыйан, ууланан, ириҥэрэн барар харах ыарыыта. ☉ Конъюнктивит
   Саастан саас тухары хотон дьаарыттан, сылтан сыл тухары оһох буруотуттан ньылбараҥынан көрбүттэр …… мустубуттар. П. Ойуунускай
   Аһа-таҥаһа суох кыһалҕалаах олох охсуутуттан быччархай уонна тыҥа сэлликтэригэр, ньылбараҥҥа, исүөс ыарыытыгар ылларбыт оҕо үгүс этэ. «ХС»
2. даҕ. суолт. Ууланан, аһыйан, ириҥэрэн барар (харах туһунан). ☉ Слезящийся, гноящийся, поражённый конъюнктивитом (о глазах)
   Билиҥҥэ дылы ньылбараҥ харахтаах, нэк сонноох Иирбит Ньукуус аатыран орто дойдуга олорбутум. П. Ойуунускай
   [Эмээхсин] ньылбараҥ харахтаах буолан, дьиэ иһигэр киһи баарын-суоҕун билбэккэ, көхсүн этитэ-этитэ олороохтообут. Р. Кулаковскай
   Мэхээлэ ботугуруу-ботугуруу иһэр дьону ньылбараҥ хараҕынан кыҥастаһа турда. А. Сыромятникова

м. в разн. знач. учаастак; участок земли сир учаастага; избирательный участок быыбардыыр учаастак; участок фронта фронт учаастага; поражённые участки кожи тирии бааһырбыт сирдэрэ.

1. даҕ.
2. Ханнык эмэ ыарыыга ылларбыт, ыарытыйар, ыалдьар. ☉ Имеющий какое-л. заболевание, болеющий чем-л., поражённый какой-л. болезнью
   Аны биэс уон сылынан …… харах ыарыылаах киһини киһи булуо суоҕа. П. Ойуунускай
   Баҕыыр суруксут туран ыарыылаах атахтарынан хааман бадьаалаата. Эрилик Эристиин
3. Ыарыыны биллэрэр, ыарытыннарар. ☉ Вызывающий боль, болезненный. Ыарыылаах укуол
4. көсп. Киһиэхэ дьайыыта улахан, киһини мунчаардар, уйадытар, хаарыйар. ☉ Болезненно воспринимаемый, обидный для кого-л. (напр., о словах)
   Көннөрүгэ күүтэр, ахтар, Көмүһүөм, бэрт ыарыылаах. П. Тобуруокап
   Сороҕор итинник алҕас тыллар тустаах киһиэхэ ыарыылаах буолуон сөп. Н. Лугинов
   Мин тус олоҕум итинник аһаҕастык эһиги иннигитигэр арыллыбыта миэхэ ыарыылаах, табыгаһа суох. ДС ААА
5. аат суолт. Ыарыыга ылларбыт, ыалдьар киһи. ☉ Тот, кто болеет, нездоровый, больной
   Ис ыарыылаахтар барыта кинилэр буолан истилэр. Амма Аччыгыйа
   Араҥ ыарыылааҕы төһө эмэ уһуннук көрөн-истэн, кыстык угун саҕа балаҕаҥҥа бииргэ олорбут дьон кимнээҕэр өлүөр, чэгиэн сылдьаллара эбитэ үһү. С. Маисов. [Нуучча быраастара] оччотооҕуга тыҥа ыарыылаахтары икки-үс ый устата кымыһынан эмтээһин улахан туһаны биэрэрин кэтээн көрөр кыахтаммыттара. ЩМС ККЭБС