содержащий медь, с примесью меди; алтаннаах руда медная руда.

туохт. Булкаастаах буол, атын туох эмэ эбииликтэн. ☉ Приобретать примесь, становиться смешанным. Таас үрэх икки өттүгэр тиит маһынан бүрүллүбүт аҥхаара тыа үөһэ тахсан истэх аайы сыалаах мас булкаастанан барар. Я. Семенов

туохт. Онон-манан аҕыйах атын мас булкаастаах буол. ☉ Иметь редкую примесь других пород деревьев (о лесе)
Арыт сиһик, сэппэрээк ардайданан, харыйа, бэс быраайыланан, лиҥкир тиит мастаах үрдүк дьогдьооттор сүрэҕи-быары уоскутар сөрүүн салгынынан илгийэллэрэ. «ХС»

возвр.-страд. от уулаа = 1) обводняться; затопляться; увлажняться; ходуһа ууламмыт луг затоплен водой; 2) растапливать что-л. (для себя); быть растопленным, растапливаться; ууламмыт хаар растопленный снег; 3) разбавлять что-л. водой (для себя), быть разбавленным; ууламмыт испиир разбавленный спирт; 4) уст. иметь примесь меди (о серебре, золоте); ууламмыт көмүс серебро с примесью меди # хараҕа ууланна его глаза увлажнились.

I 1) имеющий воду, с... водой, =водный; водянистый; уулаах биэдэрэ ведро с водой; уулаах сир сырая местность; элбэх уулаах өрүс многоводная река; 2) беременная (обычно о самке домашних животных); уулаах ынах стельная корова; уулаах биэ жерёбая кобыла; 3) уст. имеющий примесь меди (о серебре, золоте); уулаах көмүс серебро с примесью меди # уулаах былыт дождевое облако; тяжёлая туча; уулаах отон брусника.
II сонный, сонливый; уулаах киһи сонливый человек; уулаах турбут он ещё сонный (не выспался); ср. уук.

1. прич. от очистить; 2. прил. (без примесей) ыраастаммыт, ыраас; очищенный спирт ыраас испиир.

сев. 1. ыраастан; река очистилась ото льда өрүс мууһа ыраастаммыт; 2. (от примесей) ыраастан, араҕыс; спирт очистился испиир ыраастанна; 3. (о воздухе) ырааһыр; халын (проясниться); нёбо очистилось от облаков халлаан халынна; 4. (стать свободным от чего-л.) ырааһыр.

ж. 1. (опрятность) ыраас, ыраастык туттуу; соблюдать чистоту ырааһы тутус; содержать в чистоте ыраастык тут; 2. (отсутствие примесей) ырааһа; чистота воды уу ырааһа; 3. перен. ырааһа; чистота помыслов санаатын ырааһа; чистота души ис дууһа ырааһа.

сов. 1. кого-что (от грязи, сора и т. п.) ыраастаа; очистить пруд көлүйэни ыраастаа; очистить двор тиэргэни ыраастаа; 2. что (от примесей) ыраастаа, араар; очистить воду ууну ыраастаа; 3. что (снять оболочку) ыраастаа, хаҕылаа, хатырыктаа; очистить огурцы огурсуну хаҕылаа; очистить рыбу балыгы хатырыктаа; 4. что (освободить) кураанахтаа; предложить очистить помещение дьиэни кураанахтат.

I
даҕ.
1. Кураанах буолбатах; киһи кэһэ сылдьар бычырҕас уунан бүрүллүбүт (сир). ☉ Имеющий значительную влажность, сырой; залитый водой (о местности)
Ньээдирэ уулаах, лээби оттоох алыыны туораан, эрбийэ мастардаах ойуурга тахсыбыттара. Л. Попов
Бырдах уулаах, хойуу оттоох ходуһа сиригэр ордук сытайан үөскүүр. Н. Заболоцкай
Өйдүүгүөн, эн биһиги уулаах окуопаҕа сытан, утуйбакка сылдьан, охсуһуу быыһыгар бу күнү ахтарбытын-саныырбытын. Т. Сметанин
Уулаах араҥаҕа уу таах сыппат. «ХС»
2. Иһигэр оҕолоох, буос (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Стельная (о корове), жеребая (о кобыле), беременная (о самках нек-рых животных)
Дьэ, били тоҕус уулаах биэлэрим сир хараарбытын кэннэ бары этэҥҥэ төрөөтүлэр. Эрилик Эристиин
Кытараабыт ынаҕын атын сүөсүһүттэргэ бэрдэрэр, ол оннугар Даарыйа уулаах ынаҕы ылар. А. Фёдоров
Үөскэх үөскүөҕүттэн оҕо буолан төрүөр диэри кэмин сүөһү уулаах сылдьыыта диэн ааттанар. СИиТ. Кээс, доҕор, атастаһыах. Мин өсүөлүм уулаах, төрөөтөҕүнэ оҕотун ылыаҥ. Я. Козяк (тылб.)
3. Алтан булкаастаах (көмүс туһунан). ☉ Имеющий примесь меди (о серебре, золоте)
[Кыталык] Булуу көмүс буухтаах, Үрүҥ көмүс өрөҕөлөөх, Уулаах көмүс уорҕалаах. Саха нар. ыр. I
[Сайсары:] Истээри эрэ гынар буоллаххына: Оҥоойу буутун улахана Уон сүүс уулаах көмүс буолбут үһү. Суорун Омоллоон
Алтана кыра буоллаҕына аҕыйах уулаах көмүс оҥоһук диэн күндүркэтэн ыарахан сыанаҕа атыыланара. МАП ЧУу
♦ Уулааҕынан (уулааҕынан-хаардааҕынан) көр — уу бычалыйбыт хараҕынан көр. ☉ Смотреть увлажнившимися глазами; смотреть глазами, полными слёз
Маны ааҕан баран, Чүөчээски: «Ии, оҕом эрэйдээх, мин ахтыбат үһүбүн дуо?» — диэн баран, уулааҕынан-хаардааҕынан тула көрөн кэбистэ. Суорун Омоллоон
Мариса [Бурхалей ийэтинээн көрсүһүүлэрин] көрөн аһынан, уйадыйбыт курдук уулааҕынан көрүтэлээтэ. Эрилик Эристиин. Уулаах олорон — үлүһүйэн, умсугуйан, омуннуран туран (кэпсиир, арбыыр). (Өр саҥаран тамаҕа хатар, ол иһин уулаах олорон, дьоһуннанан, уһуннук сэһэргииргэ оҥостон олорон кэпсиир.) ☉ С пристрастием, увлечённо, приукрашивая (рассказывать, хвалить — букв. сидя с водой)
Кэргэттэр кэмэ суох кэпсииллэр, Хамначчыттар харса суох хайгыыллар, Уолаттар уулаах олорон умсугуйаллар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Уулаах табахсыт — дьаарай табахсыт, табахха дьиҥнээхтик ылларбыт табахсыт. ☉ Заядлый курильщик. Уйбаан оҕонньор уулаах табахсыт. Уулаах табахсыттары утары аҕытаассыйа ыытабыт
□ Эн уулаах табахсыккын бэркэ билэбин. И. Гоголев
Молоох оҕонньор баар дии, уулаах табахсыт. Сүүсчэкэтэ буолан эрдэҕэ, хата, оҕонньоруҥ билигин да тэп курдук. «ХС»
◊ Уулаах былыт көр былыт
Дьиэбитигэр тиийиибитигэр арҕаа диэкиттэн уулаах хараҥа былыттар сайылык ойуурун үрдүнэн сабардаан тахсыбыттара. И. Сосин
Болоорхой халлааҥҥа уулаах былыттар халыйа устан бардылар. Н. Абыйчанин
Уулаах отон көр отон. Хотуур ортотун эргин уулаах отон ситэрэ. Г. Угаров
Уулаах отон бэрт киэҥ тарҕаныылаах, хагдарыйбат күөх сэбирдэхтээх, өндөҕөр синньигэс умнастаах, элбэх сыллаах сэппэрээктиҥи үүнээйи. МАА ССКОЭҮү
Уулаах эрбэһин көр эрбэһин. Ордук тарыыһа, ача от, уулаах эрбэһин, хатыы от үүнэллэр. ВДИ ҮөКОБҮ
II
даҕ. Уһуннук, өр утуйар (киһи). ☉ Любящий поспать, сонливый. Уулаах баҕайы киһи. Уулаах дьону сөбүлээбэппин
□ Тур, тур, тур, эн — уулаах дьахтар! Н. Некрасов (тылб.)