туохт.
1. Кими эмэ буруйга түбэһиннэрэр гына докумуонна оҥор (үҥсүү сайабылыанньата түһэр, аактата, боротокуолла оҥор). ☉ Составить акт, протокол, исковое заявление с целью привлечь кого-л. к ответу
Олус арбаабыт киһибит Омнуота улахан эбит - Кэргэниттэн арахсыбыт, Дьону киртитэ сылдьыбыт, Сороҕу дьыалалаабыт. Р. Баҕатаайыскай
Хоһуунуҥ, хата, кими да дьыалалаабата, Куолаһын да соното сатаабата. С. Васильев
2. Сурукка, докумуоҥҥа киллэр. ☉ Завести дело, составить соответствующую документацию, зафиксировать что-л. письменно, задокументировать, приобщить к делу (письменно)
Төһө бурдугу ылабыт да, эн биһикки суруйан, дьыалалаан иһэбит! А. Сыромятникова

туохт.
1. Көҕүт, абылаа, санаатын абылаа. ☉ Манить, привлекать, обворожить
Ойоҕун Наталья Николаевнаны …… Дантес барон куудьуйа сатыырыттан сибээстээн поэты саакка угуу улам күүһүрэн испитэ. А. Пушкин (тылб.)
2. Уһуй, үөрэт (үксүгэр куһаҕаҥҥа). ☉ Приобщить, приохотить (к дурному, непристойному)
Арыгы Куһаҕаҥҥа куудьуйар, Уорарга уһуйар, Өлөрөргө үөрэтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куһаҕаҥҥа куудьуйаары Куодарыһар кубулҕаттаах Сиэри сирэйдэнэр Сэттэ уон сөрүүр албастаах Идэмэрдээх илэ илиэһэй Илимигэр иҥнимээриҥ!.. Р. Баҕатаайыскай
3. Санааҕар оҕустар, баҕар. ☉ Страстно хотеть, желать чего-л. [Тоҥус:] Хата Миигин кытта Куотуоххун куудьуйаҕын дуо? А
Софронов. Сахаҕа тыа ырыаһыттара ыллыы олорон аллитерация икки ассонанс иккигэ эрэ санаалара куудьуйар, оттон рифмаҕа букатын куудьуйбат. Күндэ

I
туохт.
1. Кими эмэ туох эмэ үлэ эбэтэр өй-санаа мындырын барытын сатыыр, баһылыыр гына иитэнүөрэтэн таһаар. ☉ Обучить чему-л., приобщить, приохотить к чему-л. кого-л.
Баһылай оҕонньор булт бөҕөнү сууһаран, ити удьуор идэтигэр улахан уолун Маппыйы уһуйбута. П. Аввакумов
Дьон үтүө быһыыта үчүгэйгэ уһуйар, дьон мөлтөх быһыыта куһаҕантан тэйитэр. И. Сосин
2. Тугу эмэ сатыырга, туох эмэ үөрүйэххэ үөрэт (хол., кыылы). ☉ Приучать кого-л. к чему-л. (напр., животных к выполнению определённых действий), дрессировать
Ханна эрэ суор обургу, номнуо оҕолорун көтүтэн, уһуйан хооҕургуур. Болот Боотур
Уҥуоргу куулаҕа оҕолорун уһуйан, ийэ суор үрүт-үөһэ кыламмахтыыр. В. Титов
ср. др.-тюрк. йушыл ‘приобрести навыки, наловчиться’
II
туохт. Кыратык хайа бар, хайдаары гыммыт суоллан. ☉ Дать трещину, иметь трещину
Алтан суунар иһит анныгар биир да сиринэн уһуйбатах лаахтаах ыраас таас турар. Эрилик Эристиин
Саа маһа уһуйдаҕына, чараас туоһунан эрийэн хам туттараллара. НБФ МУу СОБ. [Сулугас:] Хата, туурата барбыт, пахай, манан төрүт да уһуйан сылдьар эбит дии. «Чолбон»
ср. тюрк. осул ‘растрескиваться’

туохт.
1. Тугу эмэ ханна, туохха эмэ хоҥнубат гына тугунан эмэ иҥиннэр, сыбаа. ☉ Приклеить, прикрепить что-л. к чему-л.
Ыраас, халыҥ кумааҕыны түөрт муннуктуу кырыйан баран, кинигэ тас өттүгэр сыһыарда уонна бэркэ ууһумсуйан олорон бөдөҥ буукубаларынан «Альбом» диэн суруйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Ким төһө кыайарынан дьиэтин эркинигэр сибэккилээх ыспалыары сыһыарар, сибэккилээх хартыынаны ыйыыр. С. Васильев
Сотору тахсан ааҥҥа биллэрии сыһыарда. М. Доҕордуурап
2. Тугу эмэ туохха эмэ холбуу тут, эбэн биэр. ☉ Присоединить, приобщить, прицепить что-л. к чему-л.
Өлбүттэр, дьадайбыттар сирдэрин барытын сыһыаран-сыһыаран, Сыҕаайаптар сирдэрэ кэҥээтэр-кэҥээн иһэр. Амма Аччыгыйа
Холкуоска дьону сыһыарыахтарын, дьону тардыахтарын билиминэ, хата, дьону тэйитэллэр этэ. Күндэ
Чугастааҕы ойууртан суон бэрэбинэлэри кэрдэн, онно икки богуону сыһыаран, бэртээхэй остолобуой туппуттар. П. Егоров
△ Тугу эмэ туохха эрэ даҕайан ыл эбэтэр ыкса чугаһата тут. ☉ Приблизить, подвести кого-л. к чему-л.; коснуться чем-л. чего-л., дотронуться до чего-л.
Атын төҥүргэскэ сыһыаран, миинэн айаннаабытынан барда. Амма Аччыгыйа
Дабыыт сааны иэдэһигэр сыһыарбатаҕыттан үөрэр. У. Нуолур
Кылыйан кыыралдьытта, чээл күөх кырыска тиҥилэҕин да сыһыарбат курдук сүүрэн элээрдэ. «ХС»
△ Кими эмэ туохха эмэ кыттыгастаах, сыһыаннаах гын. ☉ Вовлечь кого-л. в какую-л. деятельность, сделать участником чего-л., приобщить к чему-л.
Ийэтэ кинини кыратыттан үлэҕэ сыһыаран, олоххо бэлэмнээбитэ буолбатаҕын. М. Доҕордуурап
Бу мин, суоссоҕотох төрөппүт уолуҥ баарбын, туох эмэ үчүгэй дьон быһыытыгар-майгытыгар сыһыардыҥ дуо? А. Сыромятникова
Марк Николаевич биһигини музыканы өйдүүргэ, таптыырга бары өттүнэн сыһыаран үөрэтэн испитэ. САа
3. Тугу эмэ туохха эмэ холбуу, дьүөрэлэһиннэрэ тут. ☉ Сочетать, совмещать, связывать что-л. с чем-л.
Онон, бүгүн манна буолбут аһаҕас кэпсэтииттэн хайа-хайаҕыт, үлэ-хамнас туһатыгар сыһыаран көрөн, сөптөөх отчуоту бэйэҕитигэр бэринэн, наадалаах түмүгү оҥостунаргыт эрэйиллэр. В. Яковлев
Ити сөп: сэлэ — тимир. Ол гынан баран, Сэлэ Хаппый диэн сир аатын [Комаров] итиннэ сыһыарара алҕас, Сэлэ Хаппыт — сэлэ өтүүтүн хаппыт сирдэрэ буоллаҕа дии! Багдарыын Сүлбэ
Быстах түбэлтэни уопсай быраабылаҕа сыһыаран түмүктээһин дедукция диэн ааттанар. ДИМ
4. Кими-тугу эмэ бэйэҕэр чугаһат, бэйэҥ көрүүгэр-харайыыгар ыл. ☉ Приближать кого-л. к себе; приставить кого-л. к кому-л. для надзора
Табаарыс биригэдьиир, бу оҕону миэхэҕэ сыһыар! Үөрэтэн, такайан, солбуйааччы оҥостуоҕум. В. Яковлев
[Ааныска:] Сахаар, ити тоҕо биһиги Сибиэтэбитигэр сүрдээх элбэх ынаҕы сыһыардыгыт? Уон алта ынах элбэх буолбат дуо? С. Ефремов. Саха норуотун чулуу уола П.А. Ойуунускай Даадары мээнэҕэ талан бэйэтигэр сыһыарбатаҕа чахчы. «Чолбон»
5. көсп. Ыарыыны тарҕат, атыттары ыарытыннаран сүһүрт (инфекционнай, вируснай ыарыынан ыалдьыбыт киһи туһунан). ☉ Заразить кого-л. чем-л. (напр., болезнью)
Дьоммун куһаҕаннык ыалдьан өллүлэр, кыыстарыгар кытта сыһыарбыттар диэн сураҕы кини ыыппыт этэ. Н. Заболоцкай
Бааһынайдар сүөһүлэригэр куорҕаллааччылар араас ыарыылары (чумааны, анемияны уо. д. а.) сыһыараллара. БИД