туохт. Мөлтөө (хол., тымныыны этэргэ); сымнаа, сыһый (хол., аты этэргэ). ☉ Слабеть (о морозе); стать уступчивым, присмиреть (о лошади). Кырдьыга, кини тыһытыйан биэрдэ
□ Билиги кэлбит кэрдиигэ Тыыммытын ыкпыт, Тыынньабытын быспыт Тымныы баҕадьы, Тыыҥҥын уйумуна, тыһытыйда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Нуоҕалдьын Кугас ат барахсан, Уһун суолтан Уолдьаһа быһыылаата, Амырыыннаах айантан Алларыйан барда, …… Эмньик иҥиирэ эллэннэ, Тыйыс сындааһына тыһытыйда. Күннүк Уурастыырап
Күөх оттооҕу сылгы уоҕа начаас тахсар, тыһытыйар, улгумнук санаа хоту салаллар. Ф. Постников

туохт.
1. Киһиэхэ үөрэнэн сымнаа, миҥэтий (хол., хаҥыл сылгыны этэргэ). ☉ Поддаваться укрощению, быть обузданным (напр., о необъезженной лошади)
Сүөһүлэрэ арыый сыһыйдылар. Ол да буоллар, үүтүн ыама букатын кыра. А. Фёдоров
Нөҥүө күнүгэр син сыһыйа быһыытыйбыт аттарга ындыыларын көтөхтөрөн, айаннарыгар туруммуттара. Тумарча
2. көсп. Эдэр сааһыҥ уоҕун уҕарытан дьоһуннан, түспэтий. ☉ Остепеняться, становиться более сдержанным, серьёзным
[Аҕам] онуоха эбии уола кэргэннэниэн баҕарар: «Дьиэлээх, кэргэннээх киһи сыһыйар», — диэн этэр. А. Сыромятникова
Сэттэ уонугар диэри сыһыйбатах, олох, дьахтар, ас, арыгы сыһыппатах киһитэ. Н. Босиков
Арыл харах чыпчылыҥар Абылатар омун сааһым Олох тыйыс кыһатыгар Уһаарыллан сыһыйдым. В. Миронов
3. Баһыйтаран дохсурҕаабат, өрөлөспөт буол, уордайбыккын уҕарыт. ☉ Умерить свой гнев, успокоиться, смягчиться
Хайдахтаах да уордаах тойон киниэхэ [Михейгэ] сыһыйар. Н. Лугинов
Дьэ ол эрээри эн да сыһыйыаҥ, оннооҕор буолуохтар сүрдэрэ-куттара тостон, бары айыыларын-буруйдарын билинэн, кэп туонан, кэмиринэн эрэллэр. Е. Неймохов
Мөккүһэн кыайтарбыт баайдар, хаҥыл бэйэлэрэ сыһыйан, дьөлө соҥуоран олордулар. Эрилик Эристиин
ср. каракалп. жууасы ‘становиться тихим, смирным, кротким, спокойным; присмиреть, становиться ручным’, туба кижи йажы ‘мучиться; быть ленивым’

I
1. аат. Сүөһү, кыыл төбөтүгэр үүнэн тахсар судургу эбэтэр салаалардаах ураты үөрбэ уҥуох. ☉ Рога
Таба муоһа. Бараан муоһа.  Муостара адаарыҥнаан, тыыннара күдээриҥнээн, сотолоро хараарыҥнаан, табалар субу мэҥийэн кэлээт, …… тоҥуу хаарга тохтуу биэрдилэр. Амма Аччыгыйа
[Чубуку] таастан-тааска быраҕыллан түһэн иһэн, муоһуттан иҥнэн хаалла. Т. Сметанин
Сүөкүлэ быыс үрдүнэн сирэйэ ньолойон, муоһа адаарыйан турар ынаҕы ыйан кэбистэ. Р. Кулаковскай
2. даҕ. суолт. Муостан оҥоһуллубут. ☉ Сделанный из рога, кости
Үгүс аадырыһы, араас муос оҥоһуктары бэлэх биэр биттэрэ. Суорун Омоллоон
Тэһийбэтэҕинэ, Кирилл Иванов бэйэтэ тимиртэн охсон оҥорор быһаҕын муос уктуур, кыынныыр, ыаһынан ойуулуур. Н. Габышев
♦ Муоска бэрдэр (оҕустар) — кимтэн-туохтан эмэ утары улахан хардата ыл (кэһэйэр гына). ☉ Получить сильный отпор, жестокий урок
Уол адьас ыыра ба тан кэбиһиэн, ити кэлин күүскэ этиллибит «ким эппиэттиэй?» диэн көхөлөһөр тыллартан муоска оҕустарбыкка дылы мултуйа түстэҕэ дии. Н. Лугинов
Сидоров Ганя, кырдьыгын эти тэн, муоска бэрдэрэн, тута баттаан туран сымнаата. И. Никифоров
Түүҥҥү сэриигэ Абаҕа пионердарын утарсыыларыгар кэтиллэн, муоска бэрдэрэн, үрүҥнэр атахха биллэрбиттэрэ. Б. Лунин (тылб.). Муоска түһэр — киһиэхэ хара ааныттан суоһурҕана тоһуй. ☉ Встре тить в штыки. Муоскунан-туйах хынан көрүс — тугу эмэ күүскэ утар, ылы ныма. ☉ Оказывать сильное сопротивление, быть совершенно несогласным; соотв. встречать в штыки
— Ээ, арба даҕаны до ҕор, били хаһыакка ыстатыйаҕын туох диэн то йоннуулларый? Ылыннылар дуо? — Ылы ныахтара баара дуо? Унаа рап муо һунан-туйаҕынан кө рүстэ, — д ии т ү с т э С а рд а а на. «ХС». Муос-муоска, тиис-тиискэ, туйах-туйахха — толлубакка тэҥҥэ ааҕыс, киирсис. ☉ соотв. око за око, зуб за зуб
Сэрии буоларын кытта, норуот бүттүүн өстөөҕү үлтү охсорго тулхадыйбат биир бигэ санаанан, «муос-муоска, тиис-тиискэ, туйах-туйахха» диэн, өрө күүрэн турбута. Л. Габышев. Муостаас курдук — кытаанахтык, халбаҥн а а б а т т ы к ( эт, саҥар). ☉ Твёрдо, непоколе бимо
Эмээхсин ыалдьыттарын муос-таас курдук саҥарталаата. Болот Б о о т у р. «Эн бу оҕонньоттортон барыларыттан быдан аҕа киһи олордоҕуҥ. Онон буору эн бааһыртаххына сатаныыһы!» — д и э н Му ҥ ур Уо л а Нь а п п ы ыс соҥнуурдуу, муос-таас курдук эттэ. Күн нүк Уурастыырап. «Этил либит кэмҥэ киллэриэхпит, дьыала онон бүтэр», — диэн муос-таас курдук эттэ шкипер. «ХС». Муостаах-туйахтаах буолан (буоллаҕай) — киһиттэн эрэ ураты буолан (буоллаҕай). ☉ Чем они (вы) лучше нас (букв. неужто они имеют рога и копыта)
Эһиги да м у о с т а а х - т у й а хтаах буолан үөрэхтээххит, үрдүк күт үһү дуо? А. Сыромятникова. Муос үрдүгэр түһэрэн көрүс кэпс., с ө б ү л э э б. — кимиэхэ эмэ утары хардата биэр. ☉ Дать кому-л. отпор, враждебно, болезненно реагировать на что-л. Мун ньах ха көннөрү ахтыбытым
Онтубун, саҥам дорҕооно сүтүөн иннинэ, Ираида Ивановна муос үрдүгэр түһэрэн көрсү бүтэ. Р. Баҕатаайыскай. Муоһа-туйаҕа сарбыллыбыт (бараммыт) — бардамныыра тохтообут, намтаабыт (кырыктаах сүөһүнү муоһун сарбыйаллар, онно холоон этии). ☉ Присмиреть (получив ре шительный отпор, острастку), утихомириться
Кэлин тоҕо эрэ муоһуҥ-туйаҕыҥ, арааһа, сарбыллыбыт ээ, оҕонньор. В. Яковлев
«Ээ, ити курдук киһи барыта утары көрдөҕүнэ кини да муоһа-туйаҕа сарбыллаа ини!», — диэ тэ онуоха уола. «ХС». Муоһун то һут — өрө көрбөт, утарыласпат, өрөлөспөт оҥор. ☉ Укротить, усмирить кого-л., заставить покориться; соотв. обломать рога кому-л. — Иһ и тти ҥ дуо, өрүөлүҥ өссө саанар, үчүгэй аҕайдык кэһэтэ түспэккэбит! — диэтэ ач чыгый уол
— Тох тоон эриҥ, муоһун то һутар ньыманы булуохпут! — диэтэ онуоха улахан уол. Р. Баҕатаайыскай
«Чэ, туох буо луой, эбээһинэһин кыайыа, онтон атыныгар муоһун тоһутаа инибин!» — диэн санаабыта Батюк Серпилин ту һунан. К. Симонов (тылб.)
◊ Тымныы оҕуһун муоһа көр оҕус
Кини [ый] харсыһан булгурутта Тымныы оҕуһун муоһун, Сирбитин сааска дьулурутта, Ол иһин күммүт уһун. И. Эртюков
др.-тюрк. мүйүз, мүҥүз, тат. мөгез, уйг. мүҥүз, алт. мүүс
II
аат., эргэр. Туох эмэ түөрт гыммыт биирэ, чиэппэр. ☉ Четверть чего-л.
Аҥаар табаҕы кытта муос чэйи б э р и л л и э. Күндэ
Бүгүн ходуһам биир м у о һ у н оҕустум. «ХС»