несов. см. пристать.

1) присоединяться, приобщаться к чему-л.; 2) приставать, причаливать; биэрэккэ кытын = пристать к берегу.

несов., причалить сов. 1. что (привязать) баай, биэрэккэ иҥиннэр (хол. судноны); 2. (пристать) тигис, сыһын, тохтоо; корабль причалил к пристани хараабыл бириистэҥҥэ тигистэ.

пристань; борокуот бириистэҥҥэ тигистэ пароход причалил к пристани.

сов.Х. (привязать себя к чему-л.) баан, кэлгин; 2. (прикрепиться к чему-л.) баалын; 3. к кому-чему, перен. (почувствовать привязанность) тартар, убан; 4. к кому-чему_% перен. разг. (пристать) баайылын, арахпакка бул.

несов., привалить сов. 1. кого--что өйөннөр, биллэҕэ уур; привалить камень к стене тааһы эркиҥҥэ өйөннөр; 2. мор. (пристать, причалить) тигис; тиксэр; пароход привалил борокуот тигистэ; 3. разг. (прийти, приехать) тоҕо анньан кэл, тоҕо кутулун; привалило много народу элбэх киһи тоҕо кутулунна.

сыһ. Кытаанахтык, ыга. ☉ Крепко (напр., прижимать) вплотную (к чему-л. — напр., пристать)
Кыыс тыытын тумсун быатыттан үөт төрдүгэр эпсэри баайан кэбистэ. Л. Попов
[Ийэлэрэ] Иккилээх кыыс оҕотун Эпсэри кууһан, Этин сылааһынан угуттуур. С. Васильев
Алексей Николаевич уоһа ибигирээбитэ, ону кыатанаары эпсэри тута сатыыра. М. Доҕордуурап
Туу мууска эпсэри тоҥор. «ХС»

с. 1. күөмэй, тамах, хабарҕа; 2. (у сосуда) куолай, моой; # во всё горло хабарҕаҥ хайдарынан, бэлэһиҥ муҥунан (хаһыытаа, ыллаа); по горло 1) (глубиной) дириҥэ киһи хабарҕатынан, моонньунан; 2) (очень много) баһаам элбэх; сыт по горло хабарҕабар диэри топпун; быть занятым по горло хабарҕаҕар диэри үлэлээх буол (солото суох буол); пристать с ножом к горлу хабарҕатыгар быһаҕынан тирээ (ыксат, модьуй); взять за горло хабарҕатыттан ыл (модьуй, ыксат); промо- чйть горло тамаххын илит (кыратык арыгыта ис); стать кому-л. поперёк горла суолугар туора тур; слова застряли у него в горле бөтөн хаалла, тылыттан матта (ыгылыйан, уолуйан).

сыһ.
1. Ыга, быыһа-арда суох гына. ☉ Плотно, вплотную, прижав одно к другому
Тогойкин ытыһынан ньиккэрийэн ыпсары тутан биэрбитин кыргыттар саба баайан, халпаактыы эргитэн аҕалан, сыҥааҕыттан тартаран кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Уҥуох тостубутун кини курдук үчүгэйдик ыпсары тутар отоһут атын да улуустарга суоҕа чахчы. И. Гоголев
Үс кылааккайдаммыт силииндир бэйэ-бэйэлэрин үрдүлэригэр аһары ыпсары ууруллубуттар. ДьДьДь
2. көсп. Төлөрүппэт гына, ыга, тыйыстык (ыл — хол., ыарыы, кыһалҕа туһунан). ☉ Не отпуская, накрепко (прилипнуть, пристать — напр., о болезни)
Кыһалҕа кыпчыйыыта, ыарыы ыпсары ылыыта улам-улам улаатан истэ. В. Тарабукин

туохт.
1. Кимиэхэ-туохха эмэ ыга чугаһаа, өйөн. ☉ Прижаться плотно, прислониться к кому-чему-л.
Сардаанка аҕатыгар сыста түспүтэ, оттон Ленкалаах Ньургун миэхэ хатаммыттара. Далан
[Надя] дьарамай санныларын кумуччу туттан, илиитин мускуна-мускуна сылаас батарыайаҕа сыһынна. Н. Лугинов
Сиргэ сыстан сытан, боруоран көстөр халлаан сырдыгар кыһайан тулабын көрөбүн. Т. Сметанин
2. Кимиэхэ-туохха эмэ эпсэри буола иилиһин, биһилин. ☉ Прилипнуть, пристать к кому-чему-л.
Атаҕынан тэбинэн хоҥноору чыраахтаһар да, аҥаар атаҕа хам сыстан хаалар. Саха фольк. Кини быраҕаттыыр суурадаһына сымала курдук истиэнэҕэ сыстар. Н. Якутскай
Плёнка итии өтүүккэ сыстыбатын наадатыгар кини үрдүнэн өрбөх таҥаһы эбэтэр хаһыаты ууран өтүүктэнэр. ФНС ОС
3. Биэрэккэ тигис, тохтоо. ☉ Причалить, пристать к берегу
Таһаҕастаах баарсаны соспут борохуоттар бириистэҥҥэ сысталлар. П. Аввакумов
Оҥочо түгэҕэр эргэ эрдии аҥаарын булан ыллым уонна дьэ үгүс эрэйинэн, бэрт арыычча, кытыыга сыһынным. М. Лермонтов (тылб.)
△ Тохтоон, сынньанан, аһаан аас (үксүн кус, балык туһунан). ☉ Временно остановиться на отдых, кормёжку (чаще об утках, рыбе). Бу хомоҕо кус бэркэ сыстар сирэ
□ Биһиэхэ манна ити балыктар эмиэ атырдьах ыйын ортотугар сысталлар. Багдарыын Сүлбэ
Киллэм биир кыракый арыытыгар (кус сыстар уута онно биир эрэ!) хаһыа да буолан киирэн, бэркэ сылдьан тахсыбыппыт. СГС ӨСҮДь
4. Кимиэхэ эмэ холбос, кими эмэ батыс. ☉ Присоединиться к кому-л.
Хата бу, абаҕабар сыстаммын, баайга түбэстэҕим диэн үөрүөххүн сатаан үөрбэккин. А. Софронов
Биир уолум, Былатыан, куоракка күрээн киирэн, бэлиитиктэргэ сыстан, билигин үөрэхтээх киһи буолан, бу былааска биир улахан тойонноро буолбут үһү. Суорун Омоллоон
Мин сайын устата Мичиҥниир Микииппэргэ сыстан, хотуурбун бэйэм оҥостор буола үөрэммитим. П. Аввакумов
5. Биир киһиттэн атын киһиэхэ көс, бэрилин, атын киһини сутуй (сыстыганнаах ыарыы туһунан). ☉ Заразиться (какой-л. болезнью — о человеке); прилипнуть, пристать к кому-л. (о болезни). Оҕоҕо куор сыстыбыт. Сөтөл ыарыы сыстыбыт
□ Арыгыһыт киһи оҕото хайаан да арыгыһыт буолар дьылҕаламмат, атыннык эттэххэ, итириктээһин оҕоҕо ыарыы курдук сыстыбат. ЛЛА АКДС
Саҥа ыалдьыбыт дьон кимтэн сыстыбыт биричиинэлэрэ үгүс түбэлтэҕэ биллибэккэ хаалааччы. «Кыым»
6. көсп. Тугу эмэ оҥорорго улам үөрэнэн, сатабылланан ис. ☉ Приобретать сноровку, умение в каком-л. деле
Охсубуттарын үһүс күнүгэр Сеня хотуурга, дьэ, арыый сыһынна. Н. Босиков
Оннооҕор кэнникинэн үлэтигэр Игнатий илиитэ сыстан барда. М. Доҕордуурап
Ити эрээри кини сүрдээх түргэнник сыстан, үөрэтэр албастарын эҥкилэ суох оҥорор буолбута. НЕ ТАО
7. көсп. Улам бодоруһан, кимиэхэтуохха эмэ чугаһаан, үөрэнэн бар. ☉ Привязаться к кому-л., полюбить кого-л.
Оҕо хаһан да харахтаан көрбөтөх тоҥ нууччатыгар сыстыбыт. Суорун Омоллоон
Ким-хайа иннинэ Тэллээбит [ыт оҕото] иччитигэр Толлоойукка сыстан барбыта. И. Федосеев
Улахан киһиэхэ [Дьорҕоокко] улам сыстан, иччитийэн барда. Н. Заболоцкай
8. Суох буолууну, туох эмэ суоҕун этэргэ туттуллар (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Обозначает отсутствие чего-л. (употр. в отрицат
ф.). Кини түү сыстыбатах ньомоҕор сирэйигэр барыта бардам, барыта томороон, атын сиртэн аҕалан сыһыарыта быраҕаттаабыт курдук. Амма Аччыгыйа
Былыт сыстыбатах кылба маҕан халлаан көстөр. Н. Якутскай
Кыптыый сыстыбатах, Кыргыыны көрбөтөх Кылааннаах баттаҕын имэрийдэ. Күн Дьирибинэ
♦ Сыа-арыы сыстыбатах киһитэ көр сыа-арыы
Наһаар, иирэ талах курдук имиллэҥнээбит, хачаайы, сыаарыы сыстыбатах киһитэ этэ. Н. Босиков
Эргиэн үлэһитэ диэтэххэ, сыаарыы сыстыбатах хатыҥыр киһитэ райпо бэрэссэдээтэлэ Суворов. М. Попов