в разн. знач. цель; сыалла ыт = стрелять в цель; сыалга ыл = взять на прицел; сыалгын ситис = добиться цели.

аат. Кими-тугу эмэ ытан, быраҕан табаары аҥаар хараххын симэн, аҥааргынан сыаллаан көрөн, тонолуппакка одуулааһын. ☉ Прицел, прицеливание, наводка на цель
Кыраҕы хараҕыҥ Кыҥааһына биллин …… Таастыы лычыгырыыр Тарбаҕыҥ талаана биллин! П. Ойуунускай
Үһүс кырапааҕа нивелир үөһээҥҥи планкатыттан кыҥааһын ыытыллыбыт туочукатыгар диэри суруллар. Ойууга кини пунктирнай сурааһынынан көрдөрүллэр. МНА ФГ

и. д. от тур =; кинини атахха туруунан чиэстээтилэр его приветствовали стоя (букв. вставанием на ноги).

из словаря Пекарского:
1) стояние; стоянка; застой; прочно (твердо) стоящий, твердый, постоянный: Аан ийэ дойду... көмүс туруутуттан төрүөн-үөскээн баран родившись из серебряного приюта (пристани) матери-земли; бары биһиги дьиэбит туруута все наше домоводство; аал уотум туруута подножие моего домашнего очага; хаан туруута застой крови, отёк; хочо уҥуоргу туруута другой край поля (противоположный тому, на котором стоит кто-либо); туруута суох непостоянный; туруу дойду (дайды) основное место, постоянное жительство (=туруу сир ), родная страна.
2) вставание: абааһы бу туруутугар когда вот вставал абаасы; эт-хаан туруута страсть.
3) заступничество, ходатайство; заступник: туруу буол быть чьим-то заступником.
4) причина.
5) прицел, нарез на казённике: доруобуҥ букатын тугу да таппат, туруута алдьаммыт быһыылаах твой дробовик совсем не попадает в цель, у него видимо, испортился прицел (нарез на казённике).

I
холбоо диэнтэн дьаһ
туһ. [Хобороос:] Артыалга киллэрэн сиргитин уонна сүөһүгүтүн холботон бараннар, бэйэҕитин ыта да суох үүрэн кэбиһиэхтэрэ. А. Бэрияк
Кини оройуон киинэ Чымынаайыга кэлэн, аҕатыгар биллэрээри нэһилиэгин холботон, төлөпүөнү эрийэн дьирилэппитэ. М. Доҕордуурап
II
1.
холбой диэнтэн дьаһ. туһ. Модьу эмээхсин …… омуртарын холботон чэйин оборон бурулатар. С. Руфов
2. Тугу эмэ (хол., кустары) хоһулатан ытаары саа сыалыгар киллэр. ☉ Взять на прицел несколько птиц (напр., уток), чтобы убить их одним выстрелом
Холбото-холбото ыттахпына, икки ыал хонук аһылыгын булуохха сөп. С. Никифоров
Холбото сатыыр түгэн суох буолла, биир чугаһын кыҥаан баран ытан түптэлэт! П. Егоров

аат.
1. Ытан эбэтэр быраҕан табыллыахтаах туох эмэ. ☉ Предмет, в который необходимо попасть при стрельбе или метании, мишень
Ол курдук төҥүргэскэ сыал буолар ньуурдаах иҥэһэни ытан ньуурун табан төҥүргэһи хайа көтөн ох ааһа турар. Саха фольк. Паарка остуораһа, кырдьаҕас оҕонньор, кыраасканан төгүрүччү сотуллан, сыал ытарга ананан оҥоһуллубут хаптаһыны кыбыммытынан, ытыыр уол аттыгар турар. Амма Аччыгыйа
Итиччэ үчүгэйдик сыалбын таба ыппытым кэннэ, бэл, мичик гыммат, ити аата кыыһырбыта кэм да ааһа илик буоллаҕа. Т. Сметанин
2. Сааҕа, бэстилиэккэ, о. д. а. баар тугу эмэ кыҥаан ытарга аналлаах оҥоһук. ☉ Прицел, прицельная рамка
Саас эрдэ буолан, түүн ортотун чугаһыгар, халлаан саа сыала көстүбэт буола хараҥарар. Н. Якутскай
Туоһапкам сайын устата тыытыллыбакка таах туран сыала хайдах хамсаабыт баҕайытай? В. Миронов
Лейтенант бинтиэпкэтин ылан, хайа, баҕар, алҕас турбута буолаарай диэбиттии, сыалын көрдө, хаастарын түрдэс гыннарда. Т. Сметанин
3. көсп. Толоруллуохтаах, ситиһиллиэхтээх сорук. ☉ То, к чему стремятся, что желательно осуществить, цель
Биһиги күүспүт — биир сомоҕобутугар! Биһиги түмсүүлээх, тэриллиилээх буоллахпытына эрэ сыалбытын ситиһиэхпит. Н. Якутскай
Сырыы бөҕөнү сырыттым. Сыалбын барытын ситтим. Н. Лугинов
Кэргэнниилэр олохторугар биир уопсай сыал, интэриэс баара сүрүн оруоллаах. ТЕН ИДь