1) пробка, затычка; бытыылка бүөтэ пробка от бутылки, бутылочная пробка; 2) запруда; үрэх бүөтэ төлө барда запруда на рёчке прорвалась.

прил. пробковай, пробкат-тан оҥоһуллубут; пробковый дуб пробковай дууп (пробка буолар хатырыктаах).

эбонит II эбонитовый; эбониттан оҥоһуллубут сделанный из эбонита; эбонит бүө эбонитовая пробка.

ж. 1. втулка (туох эмэ иһигэр угуллар тимир); втулка колеса көлөһө втулката; 2. (пробка, затычка) бүө.

м. эбонит (вулканизацияламмыт эрэ-^.иинэ булкааһыгыттан оҥоһуллубут кытаа-нах матырыйаал). I эбонитовый прил. эбонитовай, эбонит; эбонитовая пробка эбонит бүө.

1. и. д. от хар=; 2. 1) ледяные заторы; 2) пробка (скопление транспорта, людей и т. п. в результате задержки движения).

тыаһы үт. т. Кыра бүтэҥи тыас (хол., пробка бүөтэ аһылларыгар, ыраахтан кыра саа тыаһа ууга охсуллан иһиллэрэ). ☉ Негромкий глухой звук, хлопок, напоминающий звук отдалённого выстрела.

нареч. 1) плотно, туго, крепко || плотный, тугой, крепкий; ат атахтарын ыксары баай = крепко связать ноги лошади; ыксары суулаа = плотно завернуть что-л. во что-л., обернуть чём-л.; ыксары ыл = туже затягиваться (напр. о верёвке); ыксары бүө плотная пробка; 2) перен. разг. строго || строгий; ыксары боп = строго запретить что-л.; ыксары сэрэтии строгое предупреждение.

аат.
1. Иһит айаҕын эбэтэр туох эмэ хайаҕаһын иһигэр анньан сабар оҥоһук эбэтэр көннөрү предмет (хол., эһэ арҕаҕын аанын хаххата). ☉ Пробка, затычка (в разных значениях). Мас бүө. Пробка бүө. Муос бүө. Эрэһиинэ бүө
□ Уйбаан сүүрбүтүгэр ботуоҥка иһигэр чэрэниилэ мас бүөтэ төлө ыстанан, биэдэмэһи бүтүннүү тунуйда. Суорун Омоллоон
Онуоха сааларын үрдүгэр түһэн, ытыалаһыыга бэлэмнээн оҥорбут чуолҕаннарын бүөлэрин төлүтэ тардан ылаттыыллар. Н. Якутскай
Арыт син үтүө чааска Дьоро киэһэ үүнэр. Оччоҕо шампанскай Бүөтэ өрө тэбэрэ. М. Ефимов
Арҕаҕын — бүөтүн төлө анньан эһэ ньылбы ыстанан таҕыстаҕына, ытан хабылыннарарга бэлэмнэнэ туттубута. Амма Аччыгыйа
2. көсп. Туохтан эмэ, үксүгэр куһаҕантан, өлүүттэн-сүтүүттэн, көмүскэнэр соччо эрэлэ суох хахха, барымньы. ☉ Не очень надежная заслонка, затычка для защиты от чего-л. опасного
Саҥарыма, Үрдүктэр өлүүлэрэ, Өлүү суолун бүөлэрэ. С. Васильев
Харыстана сырыттахпына олоҕум ааһан хаалбыт... Ити эн уоскутар тылларыҥ даҕаны онно бүө буолбат. Н. Лугинов
ср. тюрк. бөг, бөк, пөк ‘пробка, затычка’
◊ Бүө мас — эһэни бултуурга арҕах аанын бүөлүүр мас. ☉ Бревно, которым заслоняют выход из берлоги (при охоте на спящего медведя)
Бурхалей быһан ылбыт бүө маһын сүгэн, саатын аҥар илиитигэр тутан арҕах диэки хааман истэ. Эрилик Эристиин
Өлөксөй бүө маһын анньыах курдук буолан истэҕинэ, туох да сүрдээх сүүнэ эһэ ойон тахсыбыт. М. Чооруоһап. Тэҥн. сылбырҕа мас

несов. 1. (о человеке, животном) бар, ис; идти вперёд инники бар; идти рядом кэккэлэһэ ис; идти гулять күүлэйдии бар; 2. (о средствах передвижения) бар, аттан; поезд идёт в пять часов поезд биэс чааска барар; наперерез пароходу идёт лодка пароход иннин быһа оҥочо иһэр; 3. (быть в пути) айаннаа; письмо долго идёт сурук уһуннук айанныыр; поезд идёт пять часов поезд биэс чаас айанныыр; 4. (доставляться) кэл; чай идёт с Кавказа чэй Кавказтан кэлэр; 5. (приближаться) ис, кэлэн ис; весна идёт саас иһэр; 6. (течь, исходить, распространяться) кэл, таҕыс; иһилин (о слухах и т. п.); из раны идёт кровь бааһыттан хаан кэлэр; от этих цветов идёт приятный запах бу сибэккилэртэн үчүгэй сыт кэлэр; 7. (входить, влезать) бар, бат, киир; пробка дальше не идёт бүө мантан ордук киирбэт; 8. (пролегать) бар, аас; эта дорога идёт лесом бу суол тыанан барар; 9. (об осадках) түс; вчера шёл дождь бэҕэһээ самыыр түспүтэ; 10. (о времени) бар, ааһан ис, баран ис; время идёт быстро күн-дьыл түргэнник барар; 11. (о механизмах) бар; часы идут точно чаһы сөпкө барар; 12. (совершаться, иметь место) бара тур, буола тур; идут переговоры кэп-еэтиилэр бара тураллар; 13. (развиваться в каком-л. направлении) баран ис; идти к коммунизму коммунизмҥа баран ис; 14. за кем--чем (следовать кому-чему-л.) бар, батыс; идти за своим учителем бэйэҥ учууталгын батыс; 15. (поступать куда-л.) бар, киир; идти в военное училище байыаннай училищеҕа киир; 16. (находить сбыт) бар; этот товар хорошо идёт бу табаар атыыга үчүгэйдик барар; 17. (требоваться, употребляться) бар, туттулун; на культуру риса идёт много воды риһи үүн-нэриигэ элбзх уу барар; 18. (быть к лицу) бар, сатан; эта шляпа ей идёт бу сэлээппэ киниэхэ барар; 19. (длиться, продолжаться) баран ис; шёл 1961 год 1961 сыл баран испитэ, 1961 сыл этэ; 20. (проявить готовность) бар, киирин; идти на компромисс компромиска бар; # идёт! (ладно, согласен) сөп!, буоллун!; идти на удочку 1) (о рыбе) хап; 2) күөгүгэ түбэс, албыҥҥа киир; из головы (или с ума) не идёт өйтөн тахсыбат; на ум не идёт өйүм барбат, өйүм сыстыбат; куда ни шло буоллун даҕаны, өссө буоллун даҕаны; идти своей дорогой санааҥ хоту сырыт; идти на убыль 1) (о температуре) намтаан бар; 2) (о воде при наводнении) намтаан бар, түс; идти на что-либо (рисковать) бар, киирин; идти в ногу 1) тэҥҥэ хаамп; 2) тэҥҥэ баран ис, тэҥҥэ үктэс; идти напролом уун-утары барчалаан киир, баламаттаа; идти в гору өрө таҕыс, үрдээ (үлэҕэ, дуоһунаска): идти в дело туһа буол, туһалаа; идти ко дну уу түгэҕин бул, тимир.