м. 1. (наследник) оннугар хаалааччы, оннугар олорооччу; 2. (продолжатель) утумнааччы, салҕаан ыытааччы; 3. (по должности) кэннинээҕи (киһи), кэнники олорбут киһи (дуоһунаска).

аат. Ким эмэ дьыалатын, идиэйэтин, үгэһин салҕааччы, салҕаан ыытааччы. ☉ Тот, кто продолжает дела, идеи, традиции предшественника, продолжатель, преемник
Былыргы үгэһинэн дьиэҕэ аҕаны утумнааччы кыра уол этэ. «ХС»
Билигин кырдьаҕастар Иван Николаевич уонна Христина Николаевна санаалара бөҕөх: өбүгэлэрин идэлэрин үчүгэй утумнааччы үүммүтүттэн. ФП МХ
Маннык сүдү уустар утумнааччылара суох хаалбатахтара чахчы. «Кыым»

сов. что 1. (получить в наследство) нэһилиэстибэтэ ыл (өлбүт баайыгар тигис); 2. (черты характера, внешности) утумнаа, удьуордаа; чёрный цвет волос он унаследовал от отца баттаҕын харатын кини аҕатыттан утумнаабыт; 3. перен. (стать продолжателем чьей-л. деятельности) утумнаа, илдьэ хаал.

аат.
1. Кэрдиллибит, эрбэммит мас төрдө, чөҥөчөк. ☉ Торчащий остаток срубленного или спиленного дерева, пень, пенёк
Суол кытыытынааҕы ньыла халдьаайыларга сир тиэрэллэр, буруонан унаарыспыт солооһуннарга төҥүргэс түөрэллэр. Амма Аччыгыйа
Билигин тыа иһигэр биир сыллааҕыта эрбэммит төҥүргэскэ олоробун. ИИФ ИДЫК
2. Туох эмэ тобоҕо, ордон хаалбыт тооромоһо, төрдүгэһэ (хол., өр туттуллан, умайан, алдьанан). ☉ Остаток чего-л. (напр., дома), огрызок (напр., карандаша), обрубок (напр., дерева)
Оскуола тутуутун үөрэҕэ суох, харандаас төҥүргэһин силинэн илитэ-илитэ лабах буолбут кумааҕы туомугар бэйэтэ эрэ билэр гына тугу эрэ бэлиэтиир токур, хатыҥыр оҕонньор Маастар Махсыым салайбыт. Далан
Кэтириис, хоруорбут хардаҕас төҥүргэстэрин үөттүрэҕинэн холботолоон баран, эбии хардаҕастары уурбутугар балаҕан иһэ сырдыы түстэ. Н. Якутскай
Бокуонньук билигин дьиэтин төҥүргэстэрэ эрэ ордон хаалбыттар, бу балаҕан уҥа өттүгэр чочоруһан көстөллөр. Н. Заболоцкай
3. бот. Үүнээйи кыра силистээх эбэтэр силистэнэн эрэр умнаһын төрдө; үүнээйи умнаһа. ☉ Основание стебля растения, пускающего корни; стебель растения
[Москва учуонайдара — саха эдэр натуралистарыгар:] Эһиэхэ араас сиэмэлэри уонна төҥүргэстэри, итиэннэ олору хайдах үүннэрэр туһунан сорудахтары ыытабыт. И. Данилов
Киһи сиир тэллэйдэрэ …… бары сэлээппэлээхтэр итиэннэ төҥүргэстээхтэр. КВА Б
♦ Өтөх төҥүргэстээх, сурт кэриэстээх (буолуохтаах) көр өтөх
Сурт кэриэстээх, Өтөх төҥүргэстээх, Тэлгэһэ чэрдээх, Эрэйдээх кэскиллээх, Сор кэпсээннээх — Мин эрэйбин иэстэһэр буолуоҕа! С. Зверев. Өтөх төҥүргэһэ <сурт кэриэһэ> — ким эмэ оҕото-уруута, кэннигэр хаалар, тэнитэр-ууһатар ыччата. ☉ Продолжатель рода, потомок
Бу орто дойдуттан арахсарбытыгар өтөх төҥүргэһэ, сурт кэриэһэ суох хаалбат — биһигини оҕолорбут солбуйаллар. Софр. Данилов
Ити соҕотох оҕом дии, өтөҕүм төҥүргэһэ. «Чолбон». Туба кижи төҥөч, алт. төҥөш, каракалп. дүҥге, карач.-балк. тенгертке

аат.
1. Сүөһү уонна сорох кыыллар атахтарын үктэнэр өттүн кытаанах таһа. ☉ Копыто
Туйаҕа суох — сылгы суох (өс хоһ.). Сыарҕалаах ат туйаҕын тыаһа чигди ортотунан өрүһүспэхтии курдурҕаан ааста. Амма Аччыгыйа
«Кэйиикэп» …… тэбиэлээн кууһуннарбахтаата, туйаҕын кырыытынан ыы олорор Таня атаҕын, хаана ыһыллыар диэри, дьукку тэбэн кэбистэ. М. Доҕордуурап
2. Сүөһү туйахтары сылдьар атаҕа (дыраһааҥка оҥорорго тут-лар). ☉ Часть ноги копытного животного от колена до копыта, лытка (используется для приготовления холодца)
Учукаас оҕонньор биир туйаҕы көрдөөн ылан тиниктээтэ. А. Софронов
Баайдартан бараммыт Бас, туйах ыламмыт, Оһоҕу күөс өрөн отторбут, Ол киэһэ миин иһэн хонорбут. Күннүк Уурастыырап
Туйахтан түөрт порция миини бэлэмниир буоллахха буһарарга анаан ыраастаныллыбыт балтараа киилэ туйах, икки лиитирэ уу, сүүс кыраам туус ылыллар. ТИИ ЭОСА
♦ Кулунун туйаҕа киирбит — кулун атаҕа киирбит диэн курдук (көр кулун)
Кырдьаҕас киһи кырыйдаҕым дии. Кулунум туйаҕа киирэр сааспын ааспытым ыраатта... Н. Лугинов
Муос муоска, тиис тиискэ, туйах туйахха көр муос I. Аргыылаптар хааннара миэхэ эмиэ баар. Муос муоска, туйах туйахха буоллун. Софр. Данилов. Туйаҕын хатар — туоххунан эмэ (хол., үтүө быһыыгынан-майгыгынан, үлэҕинэн-хамнаскынан) кими эмэ удьуордаа, ким эмэ (үксүгэр аҕаҥ) курдук буол. ☉ Быть достойным преемником, наследником кого-л. (букв. просушить чьи-л. копыта)
Чулуу ыанньыксыт туйаҕын, баҕар, бу кыысчаан хатарыа... С. Федотов
Аҕатын туйаҕын Хатарар булчут баар, Табанан, атынан Тайҕаҕа сылдьар наар. С. Тимофеев
Төрөппүт үтүөтүн салгыыр туруктаах оҕону «аҕатын туйаҕын хатарыах оҕо» дииллэр. ЧМА ЭТНББ. Тэҥн. тыҥыраҕын хатар. Туйах хатарааччы — ким эмэ үтүө майгытын, үлэтин-хамнаһын, олоҕун утумнааччы, салҕааччы. ☉ Достойный преемник, продолжатель дела
Олус уһуннук күүттэрэн баран, сокуоннай туйах хатарааччы, бастакы уол төрөөбүтүн кэннэ үөрүмүнэ даҕаны. «Чолбон»
Ким барыта туйах хатарааччылаах буолуон баҕарар. П. Ламутскай (тылб.). Туйаххын туура тэп — үчүгэйдик, байылыаттык олор. ☉ Жить в достатке
Туруу бараан дойдугутугар Туйаххытын туура тэбээриҥ, Тэгил ийэ сиргитигэр Тэлгэһэттэн тэлгэһэни Тэнитэн иһээриҥ! С. Зверев
Чакыана, Быыпсай обургу туйаҕын туура тэппит диэх курдук, хатаннык саҥарда. А. Сыромятникова. Тэбэр туйах чэрчитэ, үҥэр муос өргөһө, уһун кутурук оҥоһуута фольк. — тойонугар уҥа илиитэ буолбут эдэр киһини хоһуйар олук. ☉ Формула, описывающая молодого человека, являющегося верным слугой, «правой рукой» своего хозяина (букв. окружность лягающего копыта, острие подставляемого рога, отделка длинного хвоста). Хабаҕар диэри батыр маҥан, тыһыгар диэри ньыламан маҥан туйаҕар диэри түмэлдьи маҥан фольк., сиилээн. — чэпчэки, сэлээрчэх майгылаах кыраһыабай дьахтары хоһуйар олук. ☉ Формула, описывающая красивую женщину лёгкого поведения (букв. до низа живота сплошь белая, до ног своих чисто белая, до копыт (т. е. ногтей) своих отменно белая)
◊ Кулун (сылгы) туйаҕа көр кулун
Үүйэ …… алаадьы курдук, ууга хаптайа сытар, кулун туйаҕын сэбирдэхтэрин быһа тардан ылан иэдэһигэр саба тутар. Л. Попов
Кэчигирэччи тэлгэммит Күөлбүтүгэр кулун туйаҕа. Баал Хабырыыс
Туйах баҕата — сылгы баҕата диэн курдук (көр баҕа I). Атым, туйаҕын баҕатыгар мас киирэн, доҕолоҥнообут. СГФ СКТ. Туйах тумуга бэт. — туйахтаахтар саамай алын, туйахтарын иһигэр сылдьар уҥуохтара. ☉ Нижняя кость конечностей копытных, закрытая роговым башмаком, копытом, копытная кость
Тыа хаһаайыстыбатын сүөһүтүн туйахтарын тумуга туйахтарын иһигэр сылдьар. СИиТ. Туйах тэллэй — мас кунааҕа диэн курдук (көр кунаах). Ойуур хаһаайыстыбатыгар маһы алдьатааччы туйах тэллэйдэр улахан буортуну таһаараллар
др.-тюрк., тюрк. туйаҕ, туйак, тояк