проникать через изгородь (о скоте).

скот, научившийся проникать через изгородь.

несов. 1. (проникать) киир; лазить в окно түннүгүпэн киир; 2. (карабкаться) ытын; лазить по деревьям маска ытын.

туохт. Быыс-арыт бул. ☉ Пролезать, проникать
Быыстаан-арыттаан сылдьар баҕайыбыт ини. Н. Заболоцкай
Ыраахтааҕы былааһын кытаанах режимин быыстаан-арыттаан, сурах-садьык прогимназия да иһигэр өтөн киирэрэ. П. Филиппов

иметь репутацию; завоёвывать, приобретать репутацию, известность; үчүгэй сурахтан= иметь хорошую репутацию. сургуй ясли (кормушка для скота). сургуй= пролезать, проникать куда-л. (сделав пролом, проход, отверстие); сылгылар кэбиһиилзэх оту сургуйбуттар лошади пролезли через изгородь к стогу сена.

аат. Күрүө аанын толкуйан аһан эбэтэр быыһынан киирэ үөрэммит сүөһү. ☉ Скот, приноровившийся проникать через изгородь
Сэлиик ат киниэхэ баара, булчут ытырыык ыт киниэхэ баара, күрүөһүт харсыылаах атыыр оҕус киниэхэ баара. П. Ойуунускай
Ити ортоку бааллан турар таҥхайбыт муостаах Саппыйалаах диэн кырдьаҕас ынах олус күрүөһүт. Далан
Ол эрээри эн ынаҕыҥ күрүөһүтэ бүтүн нэһилиэккэ биллэр. С. Ефремов

сыһ.
1. Курдары тахсар, курдары өтөр, дьөлөр курдук; курдары. ☉ Насквозь (пробивать, проникать). Үрэх мууһун тааҥ уута сайа охсубут
△ эргэр. Тырыта, тырыта-хайыта (сыс, оҕус). ☉ В щепки, на мелкие части (изрубить, рассечь, разрубить). [Бухатыыр] Көхсүн куйахтара Көҥү сынньылынна, сарын куйахтара Сайа охсулунна, тобук куйахтара Тобулу кырбанна. П. Ядрихинскай
2. Киһи санаатын, баҕатын таба, сайаҕастык, сайдамнык (эт, саҥар). ☉ Доходчиво, доступно, искренне, душевно (говорить). Санаабын сайа эттиҥ

туохт., эргэр. Быыһылаан, өтөн таҕыс, алын (кырыс уутун туһунан). ☉ Постепенно проникать сквозь что-л., просачиваться (о грунтовых водах). Уу бөҕө төллүбүт
◊ Аҕынньыта төллөр (холлор) көр аҕынньы
Сыт-сымар диэн, төрөөбүт түбэбэр этэллэринии, киһи аҕынньыта төллөр үлүгэрэ. «ХС»
Омуга төллөр — аҕынньыта төллөр (холлор) диэн курдук. Эһэ үөһүн, саһыл хараҕын сиэтэлээтэ, онтон омуга төллөн хотуолаан куллугуратта. Н. Түгүнүүрэп

I
туохт. Тугу эмэ быыһынан-ардынан сүргэйэн көстүбэт-биллибэт курдук сырыт, киир. ☉ Незаметно, неприметно пролезать, проникать под что-л., во что-л. или сквозь что-л. Алын өттүгүтүнэн Аллараа дойду Суккуллар бэлэһин Сур күүдээҕэ сургуйан көрбөтүн. П. Ойуунускай
Халлаантан чуураан тыал чускуйар, Хаптаһын быыһынан сургуйар. Эллэй
Ууга сытар арбахха Сордоҥ саһан сургуйда. П. Тобуруокап
ср. монг. шургах ‘пролезать, проникать, пробираться куда-л.’
II
аат. Далга сылгы төбөтүн эрэ уган аһыырын курдук оҥоһуулаах от уурар сир, үрдүнэн сурҕаахтаах күкүр. ☉ Кормушка в загоне для лошадей с приделанным сверху поперечным шестом для того, чтобы пролезала только голова лошади
Хаар чарааһыгар оту тула сылдьан сииллэрин курдук [убаһаҕа оту] сургуйга биэрэр ордук. Сылгыһыт с. Ойон туран, сургуйга сүүрэн киирэн, атыгар от таһааран биэрдэ. «ББ»
ср. бур. һургааг ‘жердь’, ДТС сырух ‘шест, жердь’, монг. сургааг ‘жердь’

1) проникать, просачиваться насквозь; самыыр таҥаспын өттө дождь промочил меня до нитки; 2) перен. выступать, проявляться; проглядывать; өтө бил = предвидеть, предусмотреть; өтө көр = быть прозорливым, предвидеть; өтө көһүн = (или билин =) быть видным сразу, бросаться в глаза; кини булчута өтө биллэр сразу видно, что он охотник; өтөн киир = проникнуть; сир өт = обычно в отриц. ф. одолевать, покрывать какое-л. расстояние; сир өппөт дьон они далеко не пойдут; үчүгэй үчүгэйэ өтөр погов. у хорошего проявляется хорошее.