аат. Айылҕаҕа салгын сүүрээнэ, хамсааһына. ☉ Ветер
Күн анныгар күлүгэ да көстүбэккэ күүһүргүүр баар үһү (тааб.: тыал). Тыалбыт тохтообото, сарсыарда турбуппут ордук бэргээбиккэ дылы буолбут. А. Софронов
[Мэник Мэнигийээн] баран истэҕинэ эмискэ сүрдээх тыал түһэр. Суорун Омоллоон
Сибиэһэй тыал сирилээн кэлэн, хатыҥнар сэбирдэхтэрин сиккирэтэр. М. Доҕордуурап
♦ Тыалга (быраҕар) ыһар — тугу эмэ (хол., харчыны) туох да туһата суох, мээнэ барыыр. ☉ соотв. пускать по ветру, бросать на ветер. Үбүн-аһын тыалга бырахпыт
□ Бичтэри күндүлээн, харчыгын тыалга ыһыма. Р. Баҕатаайыскай
Бай да, доҕор! Тутууну аҥаарын да оҥорбокко сылдьан, хайдах оннук элбэҕи [харчыны] тыалга ыстыбыт? С. Никифоров. Тыал киллэрбэт кэпс. — ханнык да көрдөһүүнү ылыммат, истэ да барбат. ☉ Быть глухим ко всяким просьбам (букв. не пропускает (даже) ветер). Көрдөһөн көрдүм да, тойонум тыал киллэрбэтэ
□ — Кырдьык этэбин, — диэтэ кини
— Ханан даҕаны тыал киллэрбэт. Уйгурова приёмҥа хайдах сылдьыбытын, миниистир тугу ыйыппытын …… үтүгүннэрэн хатылаата. Р. Баҕатаайыскай. Тыал <тыаһын> курдук истэр — ончу болҕойбот, кыһаллыбат, кулгааҕын таһынан аһарар. ☉ соотв. пропускать мимо ушей
[Охоноон] үгэһинэн тыал тыаһын курдук истэн кэбиһиэн баҕарда да, бу сырыыга ол соччо кыайтарбата, иһигэр кыйыттан кэллэ. Н. Лугинов
[Маайа Алааппыйа кэлэ сылдьыбытын] силиэстийэһиккэ санатан көрбүтэ да, анарааҥҥыта тыал тыаһын курдук истибитэ быһыылааҕа, соччо болҕойбут көрүҥэ көстүбэтэҕэ. П. Аввакумов
Эн итини тыал тыаһын курдук истимэ, хаайыыга сылдьыы, олоххо табыллыбат буолуу диэн улахан боппуруос. Н. Босиков. Тыал хоту сылдьар — ким тугу эппитинэн сылдьар, бэйэ санаата суох (киһи). ☉ соотв. куда ветер дует. Тыал хоту сылдьар киһи (өс ном.). Тылын тыалга (сиргэбуорга, сыыска) быраҕар — тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толорбот. ☉ соотв. бросать слова на ветер
Тылларын тыалга бырахпат дьон (өс ном.). «Дьээдьэ Вася» эттэ да сокуон. Тылын тыалга бырахпат киһи. «ХС»
Слепнёв хаһан да тылын тыалга бырахпат этэ. «Кыым»
◊ Ардах-хаар тыала — куһаҕан күндьыл кэлиэн иннинэ түһэр тыал. ☉ Ветер к непогоде. Ардах-хаар тыала түспүт. Көмнөҕү түһэрэр тыал — маска, мас лабааларыгар түһэн мустубут хаары түһэрэр күүстээх тыал (олунньу саҥатыгар түһэр). ☉ Ветер, сдувающий снег с деревьев (в начале февраля). Бу көмнөҕү түһэрэр тыал. Сата тыал көр сата
2
Өргөннөөх сата тыал таһырдьа Ыһыыра-хаһыыра турбута. Күннүк Уурастыырап
Онтон сата тыал сапсыйбыт, Уот курбуу чаҕылҕан дапсыйбыт, Сааллар этиҥ лүҥсүйбүт, Самыыр ыаҕастыы куппут. Болот Боотур. Сиккиэр тыал — биллэр-биллибэт кыра тыал. ☉ Лёгкий ветерок
Аргыый таптыы имэрийтээ, Аартык сөрүүн сиккиэр тыала, Дьолу эрэ, дьолу түстээ, Күөх лаампа лыҥкыр тыаһа! П. Тобуруокап
Маҥнай сиккиэр тыал түстэ, онтон күүһүрэн мастар лабааларын хамсатан эйэҥэлэттэ. Л. Попов
Сиккиэр тыал мутукча сыттаах, Сэбирдэх сирилэс тыастаах. Баал Хабырыыс
Силлиэ тыал көр силлиэ. Халыҥ хаар суугунуур, Хатааһын чуҥкунуур, Силлиэ тыал сиксиллэр, Сирэйгэ сипсиллэр. П. Ойуунускай
Күөх нуолур хатыҥҥа силлиэ тыал түспэтэ, Көй элбэх сэбирдэх ол тыалтан күүрбэтэ. Эллэй. Сири куурдар тыал — чалбах уутун көтүтэн бадарааны куурдар тыал (ыам ыйын ортото түһэр). ☉ Ветер, сушащий землю. Сири куурдар тыал түһэн абыраата. Хаар хараардар тыал — хаары уулларар тыал (муус устар бүтүүтэ түһэр). ☉ Ветер, ускоряющий таяние снега (в конце апреля). Хаар хараардар тыал быйыл эрдэлээбит. Хахсаат тыал — сааскы тымныы тыал. ☉ Холодный весенний ветер
Халыҥ көмнөх үллүктэрин Хахсаат тыалбыт хастыы ыһан, Хара тыабыт мастара, Хампа күөхтээх хаарыан сайын Хаһан кэлэр диэбиттии, Хамсыытыаһыы иэрийдилэр. Күннүк Уурастыырап
Хатыҥ тохтор, үрэллэр Сэбирдэҕин кытары Хахсаат тыалга үүрдэрэн Кэпсиир кэриэс тылларын. П. Тобуруокап
ср. тат. давыл, каракалп. дауыл ‘буря’, коми төв, удмурт. төл ‘ветер’

аат. Остуол оонньуута: биир хаамыска кэрдиистээх буолар. Ыытааччы хаамыскалары үөһэ быраҕар, оонньооччу дьон хабан ылыахтаахтар, кимиэхэ кэрдиистээх түбэспит, ол саҕалыыр. Бастакы оонньооччу биэс хаамысканы уҥа ытыһыгар тутар. Биирин үөһэ, түөрдүн остуолга ыһа быраҕаат, үөһэ бырахпыт хаамыскатын хабар. Онтон биир хаамысканы үөһэ быраҕар, атыттары хамсаппакка эрэ остуолтан биири ылаат, үөһэ бырахпытын хабар. Хаалбыттарын биирдиилээн остуолтан хомуйар, бырахпыт хаамыскатын олорго холбуу уҥа ытыһыгар хабан иһэр. Итинник биир хаамысканы үөһэ быраҕа-быраҕа, атыттарын ыһа быраҕаат – иккиһигэр остуолтан иккини биирдэ, үсүһүгэр – бастаан биири, онтон үһү биирдэ, төрдүһүгэр – түөрдү бииргэ холбуу хабар, бэсиһигэр – биирдии хаамысканы остуолга субуруччу уурар, онтон барыларын биирдэ сотон ылар. Алтыс арааһа – атын оонньооччу ыйбыт хабарга мэһэйдээх хаамыскатын хамсаппакка эрэ үһүөннэрин бииргэ, онтон ыйыллыбыт хаамысканы халбыйан ылар. Сэттис арааһа – остуол улаханнык тыаһыар диэри тоҥсуйан түөрт хаамысканы биирдэ хомуйар. Ахсыһыгар оонньооччу хаҥас илиитин сөмүйэтин орто тарбаҕын үөһэ токуруччу тутан баран сүктэрэр. Орто тарбах уонна тойон эрбэх төбөлөрүнэн остуолга тайанар, хаамыскаларын барытын уҥа илиитигэр ылар. Илиитин тиэрэ тутан, хаҥас харытын аннынан уган илиитин нөҥүө остуолга ыһар. Оонньооччулар мэһэйдээх хаамысканы ыйаллар, ону таарыйбакка эрэ, бэһис хаамысканы хаба-хаба, атыттары биир-биир тарбахтарын быыһынан таһаарар, бүтэһигинэн – ыйыллыбыт хаамысканы. Ити курдук аҕыс төгүл сыыспакка оонньообут кыайар, хаамысканы мүччү туппут, ыйыллыбыты таарыйбыт сынньанар. ☉ Настольная игра «камешки»: играют пятью кубиками, один из которых имеет отметину
Сначала выбирают первого игрока: ведущий берёт кубики и подбрасывает вверх, а игроки должны ловить их, кому попадёт кубик с делением (отметиной), тот начинает игру. Первый игрок берёт в правую ладонь пять кубиков и подбрасывает кубик с отметиной вверх, остальные четыре рассыпает на стол и ловит подкинутый. Каждый раз игрок должен подбросить вверх кубик с отметиной и, перед тем как поймать его на лету, подобрать со стола остальные кубики разными приёмами: по одному — в первый раз; по два – во второй раз; вначале один, затем остальные три одновременно – в третий раз; сразу все четыре кубика – в четвёртый раз. Пятый приём: подбросив кубик с отметиной, игрок выстраивает остальные кубики по одному в ряд, затем при повторном подбрасывании подбирает их все разом. Шестой приём: игроки указывают любой кубик, а играющий должен подбирать остальные сразу, не задевая его, а последним должен взять указанный кубик. Седьмой приём: подбирает все четыре кубика со стуком. Восьмой приём: левой рукой игрок делает «ворота», расставляя на столе большой и средний пальцы, а правую, держа в ладонях все кубики, просовывает под запястье левой руки и бросает на стол четыре кубика. Игроки указывают любой кубик — не задевая его, играющий каждый раз поочерёдно выталкивает другие кубики правой рукой через «ворота» во время полёта пятого кубика, последним пропускает через «ворота» указанный кубик. Победителем считается тот, кто сделает восемь приёмов без ошибок, если игрок ошибётся или уронит кубик, то ход переходит к другому игроку. Ыаллаах, учууталлаах буола оонньууллар, хабылык, хаамыска хабаллар эбэтэр олорон эрэ остуоруйалаһаллар. И. Сысолятин
Сынньалаҥҥа хабылык, хаамыска, дуобат курдук оонньууларга элбэх киһи кыттар буолла. «Кыым»
Саҥа оонньооччу хаамыскалары бэйэтэ остуолга тэлгэтэ уурар. ВПК СОо