протухать, портиться (слегка); плесневеть; эт никсийбит мясо стало протухать.

протухать; балык луугурбут рыба протухла.

протухать; балык лыыбатыйбыт рыба протухла.

гнить, протухать; ымыйбыт эт протухшее мясо; ср. сытый=.

1) худеть, тощать; оҕонньор дьүдэйбит старик похудел; 2) ухудшаться; приходить в плохое состояние; таҥаһа-саба дьүдэйбит он стал неряшлив в одежде; түүлүм дьүдэйэн барда мне стали сниться плохие сны; 3) портиться, протухать; балык дьүдэйбит рыба испортилась.

туохт. Луугуран, никсийэн сытыйа быһыытый, сытыган амтаннан. ☉ Протухать, загнивать
Күөл балыга, булууһу эрдэттэн бэлэмнээн үчүгэйдик харайбатахха, түргэнник лыыбарар. ПГН ИККО
[Сиилэс] сороҕор иһиттэн түүнүк ыһан, лыыбаран, сытыйан тахсара. В. Яковлев

туохт., кэпс. Сытыйан, сыттанан, дьүдьэйэн бар. ☉ Начинать гнить, протухать (напр., о рыбе, мясе), утрачивать свежесть, портиться, застаиваться. Балык луугурбут.  [Уйбаан] ууга луугурбут уһааты өрө тута сылдьыбытын аҕам бэркиһиирэ. Саха сэһ
1977
[Арыгы иһэртэн] быар улам-улам кыччыыр, хайдах эрэ мырчыстан хаалар, быар тымырдара, ыга баттаналлар, олорго хаан өр туран луугурар, баттааһын үс-түөрт төгүл үрдүүр. УФГ ӨТАҮТ

туохт.
1. Иин-хат, ыр (ситэ аһаабаттан, ыалдьартан эбэтэр ыар үлэттэн о. д. а.). ☉ Худеть, тощать, сохнуть (от недоедания, болезни, непосильной работы и т. п.)
Кини бүтүн ый кэриҥэ мэлийэн баран, сындалҕаннаах айантан чоройо дьүдьэйэн, иэдэһэ хараара иһэлийэн төннүтэлиирэ. Софр. Данилов
Тииҥ бэс туорааҕын элбэхтик аһылыктаннаҕына, туораах сымалата дьабадьытыгар сыстан, устунан уоһа бааһырар, ол бааһа оспот, аһыырын мэһэйдиир, онтон сылтаан тииҥ дьүдьэйэн өлөр. Я. Семенов. Уҥуохтаах тирии буола дьүдьэйбит, хапкаан соһуулаах бөрөнү эмиэ өлөрбүтэ. ДьДьДь
2. Улам мөкүтүйэн, кэрээҥҥиттэн тахсан ис (киһи майгыта-сигилитэ буорту буоларын туһунан). ☉ Становиться невыносимым, бессовестным, дурным, портиться
Маннык оонньууну [хаартыны] эккирэтиһэр киһи үлэтин-хамнаһын көрүммэт, …… суобаһа сууллар, майгыта дьүдьэйэр. Эрилик Эристиин
△ Куһаҕан буол, буорту буол (хол., быраҕыллыбыт сир). ☉ Становиться негодной (о заброшенной земле)
Дойдуну киһи киэргэтэр, Киһитэ суох сир дьүдьэйэр. С. Данилов
3. Сытыйан, буортутуйан туһата суох буол. ☉ Становиться несвежим, гнить, протухать, портиться (о продуктах)
Балык дьүдьэйбит, киһи сиэ суох.  [Тайах этэ] дьүдьэйэн, харааран барбыта да, чэпчэки сыаналаах булт этин сирэ-тала барбатахтара, дьон, кыракыра да буоллар, атыылаһан барбыта. А. Сыромятникова
п.-монг. дьүдэ

I
туохт.
1. Улаханнык ыр, дьүдьэй. ☉ Худеть, тощать
Оҕотук, намчы уонна туох да көмүскэлэ-хаххата суох Аанчык баай ыар үлэтигэр тосту холлор, дьүдьэйэр. Суорун Омоллоон
Тойон ыҥырыалаах сайын от өҥ буолааччы, оччоҕо сүөһү кыһын холлубат. Л. Габышев
Кыайан уойбакка арҕахха киирбэтэх эһэлэр дьүдьэйэн, ыран, холлон сорохторо кыһын тоҥон өлөллөр. ПАК
Хаарга аһаабыт сылгы тулуурдаах буолан холлон биэрбэт. АНП ССХТ
△ Сытый-ымый, дьүдьэй (аһы этэргэ). ☉ Портиться, протухать (о продуктах). Баар хаалбат, мал холлубат (өс хоһ.). Чэй өр туран амтана холлубут
2. Улам мөлтөөн, куһаҕан буол (күндьыл туһунан). ☉ Постепенно ухудшаться, портиться (о погоде). Халлааммыт кэнникинэн быһыыта-таһаата холлон барда, субу-субу ардыыр, тыалырар. СТБКТ
3. көсп. Санааҥ түһэн кыыһыр, кыйахан (туохтан эрэ табыллыбакка, хараастан). ☉ Расстраиваться, раздражаться
Микиитэ уол төрөөбүт дьонуттан аан маҥнай арахсыбыт абата дьэ киирдэ, санаата түстэ, холунна. Амма Аччыгыйа
4. харыс т. Кыайан кыатаммат буолан таҥаскар тахсан киир. ☉ Испражняться, ходить под себя (напр., о больном, парализованном человеке)
Ыстааныҥ кэннэ хап-хара. Кутталгар холлон кэбиспиккин! И. Гоголев. Оҕонньор наһаа буорайан таҥаһыгар холлор буолбут. СТБКТ
♦ Киҥэ (киҥэ-наара) холлор көр киҥ I
Ойоҕо Боккуойа этэрбэс тигэ олорон иннэтинэн сөмүйэтин дьөлө анньан, бэйэтэ даҕаны онтукатын оборооборо, киҥэ-наара холлон олороохтуур. Амма Аччыгыйа
Балыга суоҕуттан, аччыгыттан, сылайбыта бэрдиттэн киҥэ холлон сылдьар буолан, Микииппэр ньирэй тириитэ тортойбут сон дуомнаах уол эрэйдээҕи аһынарын оннугар мөҕөр. Н. Якутскай
Киһи баара холлуо дуо көр киһи I. Сэгэрим, киһи баара холлуо дуо, ону-маны билбэтэҕин-көрбөтөҕүн билэн-көрөн эрдэҕэ ити дии. Күндэ
Санаата холлор көр санаа II. Бу Мэхээлэ оҕонньор булчут дьон түүлээхтэрин биһиэхэ аҕалан биэрэллэриттэн санаата холлон этэр ини. Күндэ. Сирэйин быһыыта (сирэйэ) холлор кэпс. — туохтан эрэ самнан, санаата түһэн, сирэйэ-хараҕа саппаҕырар, арбы-сарбы буолар. ☉ Перемениться в лице, помрачнеть, потемнеть лицом, нахмуриться
[Микиитэ] Кыайан саҥарбата. Тапталлаахтык, эрэллээхтик көрөн мылаҥнаһа олорбут оҕолорун сирэйдэрэ холлон, харахтара өһөн бардылар. Амма Аччыгыйа
[Лэкиэс:] Мин чахчы бардахпына, сирэйгит быһыыта холлуо эбээт. С. Ефремов. Барыбыт да аччыктааммыт сирэйбит быһыыта холунна. СТБКТ
ср. др.-тюрк., тюрк. хора ‘уменьшаться, убывать, худеть’
II
холуй диэнтэн бэй
туһ. [Түөһэйбит оҕонньор] топпукка холунна. П. Ойуунускай
Кини [Тиитэп] атын киһиэхэ оччо кэрэхсэбилэ суох суолу кэпсээн эрэргэ холунна быһыылаах. Амма Аччыгыйа
III
аат. Ыҥыыр, ат өрөҕөтүн курдуу баран, дьириминэн тардыллан бааллар, бирээскэлээх уһун быата. ☉ Широкий ремень седла или седёлки, затягиваемый под брюхом лошади, подпруга
Атын холунун тарда турар Охонооско Микиитэ тиийэн оргууй ботугураата. Амма Аччыгыйа
Ата даҕаны, холуннара босхо барыар диэри иһэ хам сыстан атырдьах ыйынааҕы иинэ хатан эрэр сөкү оту иҥсэлээхтик хабыалыыр. У. Нуолур
Ыҥыырым холуна быстан хаалбытын хаһан бу сылдьаммын оҥостобун? Н. Абыйчанин
ср. др.-тюрк. холан ‘поясной ремень, подпруга’, тув. колун ‘брюшная седельная подпруга’