1) отверстие, проём; түннүк дьиэллигэһэ оконный проём; 2) ущелье, расщелина, расселина; распадок; хайа дьиэллигэһэ расщелина в горах.

нареч. выпукло; Бөтүҥ кыыһа бүлтэччи көрөр загадка Бетюнская девушка смотрит выпуклыми глазами (муус түннүк ледяное окно) (в оконный проём раньше вставлялись ледяные глыбы).

туохт. Халҕанна оҥор эбэтэр ааны тугунан эмэ сап. ☉ Установить дверь или завесить дверной проем чем-л.
Сэттэ киһи сэгэппэт лип хара дьиэллээбиттэр. ПЭК СЯЯ

аат. Туу, ардьаах сүрэҕин сытыы уһуктара. ☉ Острая оконечность детыша (внутренней воронки верши). Тууга киирбит балык үҥэ сытыы уһуктарыгар анньыллар буолан тахсыбат
□ [Тууга] үҥэ тэбис-тэҥ арыттаах, уһуктаах буолар, балык төттөрү тахсыбатын курдук. Хомус Уйбаан
ср. туркм. хүҥек ‘проём в стене’

("й" носовой) 1) отверстие, вход; проход; бүтэй айаҕа проём в изгороди (для проезда); үөлэс айаҕа отверстие дымовой трубы (якутского камелька); 2) рот, уста ; киһи айаҕын саба туппаккын посл. людям рта не зажмёшь (соотв. на людской роток не накинешь платок); киһи айаҕыттан тахсыбыт буолан баран, иһиллибэт буолбат посл. раз вышло из уст человека, то не может не быть услышанным; 3) прокорм, содержание; ыйдааҕы айаҕа его месячное содержание; айах тарҕат = уст. находиться временно на содержании у кого-л.; ынах үүтэ айаҕар посл. молоко коровы в её корме; 4) уст. самый большой кубок для кумыса # айаҕа кытарар (или хараарар , оҥойор ) а) он много говорит; б) он решительно отказывается; айаҕар ас киирбэт буолбут ему кусок в горло не идёт (так м убит горем); айаҕа хайдыаҕынан очень громко, во весь голос; айах адаҕата см. адаҕа 2; айах тут= фольк. угощать, потчевать; айахха астар = (или бэрдэр =) замолчать (будучи побеждённым в споре); айахха киирбиччэ невпопад, необдуманно (говорить); айах ыла аҕа чуть-чуть (по)старше; кини миигиттэн айах ыла аҕа он чуть-чуть старше меня.

туохт.
1. Ааны оҥор; ааны ыйаа, иил. ☉ Делать проход, проем, отверстие, дверь; повесить, навесить, приделать дверь, ворота
Билигин Дьокуускайга олорор дьиэ тиийбэт буолан, тас өттүнэн тус-туһунан ааннаан, үс ыал олорор оҥорбуттар. Г. Колесов
Муҥханы сүүрбэ-отут ураҕаска тиирэллэр уонна бигэ буоллун диэн тирбэҕэнэн таарбайаллар. Дьиэ айаҕын курдук аанныыллар. Далан
Бары тыһы эһэлэр үгэстэринэн, ийэлэрэ арҕаҕын томтор хоту өттүгэр, тибии тибэр, хомурах хонор сиригэр ааннаабыт этэ. Р. Кулаковскай
2. көсп. Тугу эмэ саҕалаа, туохха эрэ бачыым көтөх. ☉ Начинать что-л., поднимать почин
Былыргы саха, омук оҕо эрдэҕинэ, олоҥхо айымньытын үрдүк сүһүөҕэр тахса илигинэ, — кини айар тылын чабырҕаҕынан ааннаабыта. П. Ойуунускай
Итинтэн ааннаан саассааһынан үгэргии-сэтэрии, икки «күннэрэ тахсан эрэр» баайдаах хамандыыр кэпсэппэхтээтилэр. Суорун Омоллоон
Кэлэр өттүгэр мэлдьитин Кэскилбит биһиэхэ Алгыһынан ааннаатын, Дьолунан тосхойдун! Суорун Омоллоон

аат. Тутуу, дьиэ эркинигэр (сороҕор үрдүгэр даҕаны) сырдык киирэр аһаҕаһа уонна онуоха сабыы буолар оҥоһук. ☉ Окно
Кыараҕас муус түннүктэр онон-манан күдэн туманынан үрэ тураллар. Күндэ
Уһуктан кэлбитэ — балаҕан кыракый түннүктэринэн күн уота чаҕылыччы тыкпыт. С. Никифоров
Землянка түннүгэр сыылан тиийэн, икки кыранаат холбуу баайыллыбытын бырахтым. Т. Сметанин
♦ Сир түннүгэ көр сир II
Силип кырдьаҕас — аҕыс уончатыгар чугаһаабыт, өйдөөх тыллаах, былыргыны-аныгыны ырыҥалаабыт сир түннүгэ аатырбыт киһи. В. Яковлев
Дьэ, сир түннүгэ кырдьаҕас, былыргыны-аныгыны олорчутун биэс тарбаҕыныы билэр. Р. Баҕатаайыскай. Түннүк оҕото эргэр. — былыр: туора ыал таһыгар мээнэ быраҕыллыбыт оҕо. ☉ В старину: ребёнок, подкинутый новорождённым, подкидыш
Чэ, бар, сэбиэккэ илдьэн оҕоҕун биэр, баҕар түннүк оҕото буолуо. С. Ефремов
◊ Түннүк тааһа — түннүккэ олордуллар (олордуллубут) таас. ☉ Стекло для окон
Оскуола тутуутугар испиэскэ, сиипэр, түннүк тааһа, кырааска Чурапчыттан аҕалыллыахтаах. БГП Дь-ТСК. Ааны, түннүк тааһын, холуодалары итии суодалаах уунан сууйар ордук. РВА ДьЫКБ
ср. др.-тюрк., тюрк. түҥнүк, түҥлүк ‘отверстие для дыма, проём (для освещения, для дыма и т. п.)’

1) тяготеть, иметь тяготение к кому-чему-л.; кини санаата ити теорияҕа хабааттар его мнение тяготеет к этой теории; 2) касаться кого-чего-л., затрагивать кого-что-л. (в разговоре, речи); ити боппуруоска лектор олох да хабааттыбата лектор вовсе не коснулся этого вопроса; 3) подходить к чему-л., соответствовать чему-л. (по размерам); араамабыт түннүкпүтүгэр олох да хабааттыбат рама совсем не подходит к оконному проёму.

повесть.

кушать, есть; тугу аһаатыҥ ? что ты ел?