прил. публицистическай, публицистика.

м. фельетон (күннээҕи олох тематыгар суруллубут сатирическай майгыннаах кыра литературнай-публицистическай айымньы).

төнүннэр диэнтэн хай. аата. А. Е. Кулаковскай айымньытын, научнай уонна публицистическай үлэлэрин хаан-уруу норуотугар төнүннэрии сүҥкэн научнай-историческай суолталаах. «Саха с.»

туохт.
1. Сытыыта тахсарын курдук аал, буруустаа (хол., быһаҕы). ☉ Точить, затачивать (напр., нож)
Хотуур сытыылыыр тыас иҥсэлээхтик чыыбыргыыр. М. Доҕордуурап
Сэргэй мас мастаабыта, сүгэтин, быһаҕын сытыылаабыта. «ХС»
Хадьымалын саҕатыгар тиийэн хотуурун «кыыр-кыыр», «хаар-хаар» сытыылаата. «Чолбон»
2. көсп. Тугу эмэ чорботон, суолта биэрэн болҕомтоҕун хатаа. ☉ Подчёркивать значение чего-л., заострять внимание на чём-л.
Мин ити боппуруоһу уот ааныттан сытыылаан — буруустаан, тууһаан-тумалаан — туруорарга сананным. Г. Нынныров
Ханнык эрэ проблеманы аҥаардас публицистическайдык сытыылаан туруоруу уочаркаҕа кылаабынайа буолбатах. «ХС»
♦ Тиискин сытыылаа — тохтообокко үөх, саҥар, хомуруй. ☉ соотв. точить зуб на кого-л.
Мин уолум биһиэхэ тииһин сытыылаан ахан сылдьар. Амма Аччыгыйа
Кэнники наар миэхэ тииһин сытыылыыр буолла. НАГ ЯРФС II

аат.
1. Хаһыакка, хомуурунньукка, сурунаалга бэчээттэнэр, научнай биитэр публицистическай хабааннаах кылгас суруйуу. ☉ Научное или публицистическое сочинение небольшого объёма в сборнике, журнале или газете, статья
Хаһыакка «Сандаарар сардааналар» диэн ыстатыйа суруйбутун ааҕан баран тыла баайын, холбоон-илбээн суруйбутун хайҕаабыппыт. В. Тарабукин
Финляндия учуонайдарын М. Рясянен, К. Доннер суруйууларын саха чинчийээччитэ Г.В. Ксенофонтов 1933 сыллаахха ырытан ыстатыйа суруйбута. АНК БТТ
Публицистическай айымньы (уочарка, ыстатыйа) олох, үлэхамнас, субу күннээҕи, уталыйара сатаммат общественнай-политическай суолталаах боппуруостары чопчу ылан ырытар. «ХС»
2. Ханнык эмэ докумуоҥҥа бэйэтэ туспа бас, пуун. ☉ Раздел, параграф, пункт в каком-л. юридическом документе, статья
Айылҕаны, кини барҕа баайын харыстыырга эбээһинэстиир саҥа конституциябыт алта уон сэттис ыстатыйата эмиэ итинник ис хоһоонноох. АМН ҮТӨ
Онно эн ыстатыйаҥ хабыллан, суут саалатыттан босхолоноҕун. ЕМП БС
Холкуостар уонна сопхуостар сыллааҕы отчуоттарыгар ороскуоттар ыстатыйалара, үгэс быһыытынан, бөдөҥөтөн көрдөрүллээччилэр. Н. Островскай (тылб.)
◊ Инники ыстатыйа көр инники
Хаһыат инники ыстатыйатын аахта. Киирии ыстатыйа — аан тыл диэн курдук (көр аан I). Олоҥхону Г.У. Эргис сахалыы, нуучалыы тылынан киирии ыстатыйалаан, элбэх хос быһаарыы биэрэн 1947 сыллаахха таһаарбыта. СЛ-8. Тылдьыт ыстатыйата көр тылдьыт. Тылдьыт ыстатыйата тыл суолтатын чопчу арыйыахтаах
□ Тылдьыт үгүс ыстатыйаларын ис хоһооно тыл быһаарыытынан эрэ муҥурдаммат. АПС СЛ

сыһ.
1. Өр буолбакка, кылгас кэмҥэ, кылгастык. ☉ Недолго, ненадолго
Хайдах бу манныгый, Хараҥа барыгый? Былыттан, саатар, ый Быстахтык быкпатый? Күннүк Уурастыырап
Тыал ыраастык суйдаабыт, быстахтык түһэн ааспыт самыыр сууйбут күөх халлааныгар, күн чэмэлийэ тыган, күөгэйэ-күлүмнүү турара. В. Протодьяконов
[Чокуурап] күһүн куобаҕын, балыгын да үксүн быстахтык сылдьан, ыксалга бултаһара. Н. Габышев
2. Ситимэ суохтук, ойом-ойом. ☉ Отрывочно; отдельно; бессистемно
Утуусубуу быстахтык хаба тардан бэлиэтээһиннэри, тэттик уочаркалары, публицистическай ыстатыйалары бэчээттэппитэ. Эрчимэн
Туохтан да тардыммакка дорҕоонноохтук этиллибит тыллар, тыа суугунугар баһыйтаран ырааппакка быстахтык иһиллибиттэрэ. В. Яковлев
[Кыһыл бартыһаан] Өлүүлээх бааһыттан, хааныттан Өйсанаа туймааран, Бычыктык бөтүөхтүү тыыммахтаан, Быстахтык саҥарар. А. Абаҕыыныскай
◊ Быстахтык санан — 1) бэйэ олоҕун, туругун бигэтэ суоҕунан, түөрэккэйинэн аах. ☉ Считать свое положение непрочным
Бөтүҥнэр бэйэлэрин быстахтык сананар буолан, туораттан өлөрө-алдьата кэлэр күннээх буоллахтарына, бэйэлэрин көмүскэнэр бэлэм сэптээх этилэр. Эрилик Эристиин; 2) уһуну-киэҥи санаабакка, олохтоохтук толкуйдаабакка эрэ тугу эмэ оҥор. ☉ Делать что-л. необдуманно
Оччолорго миэхэ эн суоҕуҥ. Соҕотох кыһалҕатын, баттал эрэйин тулуйумуна, быстахтык санаммытым. Н. Заболоцкай

1. аат.
2. Көнөтүк субуспут биир тэҥ туох эмэ эрээтэ. ☉ Ряд, линия ровно расположенных однородных предметов
   Микиитэ дьон быыһынан сылыкыччыйан киирэн саамай инники кэккэҕэ олоруна охсон кэбистэ. Амма Аччыгыйа
   Хонууга сөмөлүөттэр кэккэлэрэ элэгэлдьиһэн хааллылар. Л. Попов
   Күөлбүтүгэр уонна томторго кыһарыйтаран дьиэлэрбит биир кэккэнэн турар буоланнар, дэриэбинэбит ыһыллаҕас, уһун. Г. Угаров
3. көсп. Биир уустаах ханнык эмэ бөлөх, араҥа. ☉ Группа людей, объединенных какой-л. общностью, слой (напр., общества), среда
   Биһи — эдэр гвардия, Кыайтарбат кэккэбит. П. Ойуунускай
   Баай былааһын утары …… дьаныардаахтык охсуһуохтаахпыт, бэйэбит кэккэбитин хаҥатыах тустаахпыт. М. Доҕордуурап
   Хаста даҕаны хаһыакка үчүгэй учууталлар кэккэлэригэр ахтыллыбыт этим. Н. Габышев
4. байыан. Биир кэрискэнэн турар дьон эрээтэ. ☉ Строй
   Элбэх мөлүйүөннээх Этэрээт кэккэтэ Кинилэр суолларын Кэҥэтэн барыаҕа. П. Ойуунускай
   Ол ыраах эниэни таҥнары Кэккэлэр субуһан киирэллэр. Эрилик Эристиин
   Хайдахтаах да кырыктаах кыргыһыыга кэккэ ыһыллыа суохтаах. Н. Лугинов
5. калька., публ. Элбэхтэн сорҕото, төһө эрэ ахсаана. ☉ Часть, ряд чего-л. (напр., недостатков)
   Кинини отчуоттатан баран, кэккэ итэҕэстэртэн ураты, уопсай үлэтин «үчүгэйинэн» сыаналаабыттара. Н. Лугинов
   Поэт сэрии бүтүүтүгэр …… кэккэ кылгас публицистическай ыстатыйалары суруйталаабыта. КНЗ ТС
   Управление кэккэ сылларга ночооттоохтук үлэлээн кэлбитэ. «Кыым»
   2
   сыһ. суолт. кэккэлэһэ диэн курдук. Кэккэ бииргэ хаамсан, Кэлэр-барар эбиттэр. Саха нар. ыр. III
   Кини биһикки куойкаларбыт кэккэ түбэстилэр. Н. Заболоцкай
   Кинини кытта кэккэ олорбут эдэр дьахтар …… Петровка мичээрдии-мичээрдии, дорооболоһон төбөтүн хоҥкус гыннарар. Амма Аччыгыйа
   ср. кирг. хырха ‘ряд’

аат.
1. Өрүс, үрэх уутун сүүрүгэ; сүүрэр хайысхата. ☉ Поток, течение реки, речки; направление такого потока, течения
Сааскы көмүөл маҥнайгы сүүрээнэ ол быһыттарыттан иҥнэн, эргичийэ түспүт. Амма Аччыгыйа
Өлүөнэ аллараа сүүрээнэ уонна төрдө — ханна да суох аан сирэм (заповедник). И. Данилов
[Уу] Күн аайы үөрдүһэн, хаҥаан Күүһүрэн иһэр кини Сиэттиһэн, холбоһон ахсым Сүүрээн буолан күрүлүүр. Баал Хабырыыс
2. Уста сытар кыра үрүччэ, сыккыс уута; сүүрэр хайысхата. ☉ Течение маленькой речушки; направление такого течения
Оксана күөлтэн түһэр сүүрээн диэки оргууй хааман киирбитэ. Суорун Омоллоон
Орто Салаа таһыгар, биир, кыракый хайа аппатын курдук, сүүрээн баар. Н. Якутскай. Тыаҕа тииттэри быыһынан Тыргылла тыгар сүүрээн, Сибиир киһитин Сүллүстүгэс сүүһүнүү, Эниэлэнэн, көмүктэнэн Эрийэ-буруйа устар. Баал Хабырыыс
3. көсп. Общественнай-политическай үлэ, литература, наука ханнык эмэ хайысхата, салаллыыта. ☉ Течение, направление общественно-политической, литературной или научной деятельности. А. Софронов саха поэзиятыгар лиирикэни, маассабайдык ылланар ырыаны, публицистическай сүүрээни саҕалаабыта, пуорма өттүнэн фольклортан биллэрдик сыҕарыппыта. «ХС»
Духоборчество диэн 17-с үйэ бүтүүтүгэр Россияҕа үөскээн сылдьыбыт элбэх ахсааннаах религиознай сүүрээннэртэн биирдэстэрэ. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ баран иһиитэ, устуута; ол хайысхата (хол., олох, сабыытыйа). ☉ Ход, развитие, протекание чего-л.; направление такого протекания (напр., жизни, событий)
Ньылаҥнааһын диэн — олох биир уустук сүүрээнэ. И. Бочкарёв
Киһи олох олороору төрүүр. Айылҕа тыһы, атыыр сүүрээннэртэн силбэһэн турар. А-ИНА ДьБО
Чуолаан сити сымыйа доҕоттор ыччакка эн араас сүүрээннэри ырыта барыма диэн өйдөтө сатыыллар. В. Ленин (тылб.)
◊ Салгын сүүрээнэ — салгын хамсааһына; ол хайысхата. ☉ Поток воздуха; направление такого потока
Араас сибэккилэр, ситэ үүнэннэр, халдьаайы иэнигэр, ходуһаҕа, илигирэс салгын сүүрээниттэн киһиргээбиттии, дьиэрэҥкэйдиир, эҥин дьикти өҥнөрүнэн суһумтуйан долгулдьуйа халкыыр буолбуттара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Аринин иннигэр остуолга умайар чүмэчи уота, салгын сүүрээниттэн, ардыгар дьиктиргээбиттии чыпчыҥныыр, сороҕор сирэйин өҥөйөн көрүөн баҕарардыы, кини диэки иҥнэҥниир. «Кыым». Саҥа сүүрээн — ускуустубаҕа, тыа хаһаайыстыбатыгар о. д. а. сонун, урукку өттүгэр суох хайысха. ☉ Новое направление в каком-л. виде деятельности (напр., в искусстве, сельском хозяйстве)
Муосчут диэн туһунан идэ үөскээбит. Кинилэр үлэлэрэ ускуустубаҕа саҥа сүүрээни киллэрэр. ГКН МҮАа
Емельян Михайлович Ярославскай куруһуокка сылдьар, салайар буолуоҕуттан ыла, саҥа сүүрээн киирбитэ. «ХС»
[Г.Н. Фёдоров] 70-с сыллардаахха оттооһун технологиятыгар саҥа сүүрээни саҕан киллэрбитэ. «Кыым». Хаан сүүрээнэ — хаан тымыр устун хамсааһына; ол хайысхата. ☉ Кровоток
Хаан сүүрээнэ личииҥкэни тыҥаҕа тириэрдэр. ББЕ З