публичный; публичнай библиотека публичная библиотека. пудра пудра, пулемёт пулемёт. пулемётчик пулемётчик, пульс пульс; ыарыһах пульса пульс больного; пульсун тутан көр = пощупать пульс.

прил. сап курдук; # нитевидный пульс мед. биллэр-биллибэт пульс, тымыр бэрт кыратык тэбиитэ.

с. 1. (по гл. наполнить) толоруу, толору кутуу; 2. (по гл. наполниться) туолуу; # пульс хорошего наполнения мед. үчүгэй тэбиилээх пульс.

пульс; хоругун тут= щупать пульс; хорук тымыр прям., перен. артерия; Лена— Саха сирин хорук тымыра Лена — водная артерия Якутии.

с. тэбии, мөхсүү; биение сердца сүрэх тэбиитэ; биение пульса тымыр тэбиитэ.

1, прич. от участить; 2. прил. түргэтээбит, субул; учащённое дыхание субул тыыныы; у него учащённый пульс кини тымырын тэбиитэ субул.

1. түргэнэ, субула; частота пульса тымыр тэбиитин түргэнэ; 2. тех. (число движений, колебаний) частота, түргэнэ (туох эмэ кэм единицатыгар оҥорор хамсааһынын ахсаана); частота колебаний маятника майаатынньык биэтэҥнээһинин түргэнэ.

I 1) осязать; ощущать; рак уһун бытыктара бигиир функцияны толороллор длинные усики рака выполняют осязательную функцию; 2) щупать, прощупывать; луохтуур ыарыһах хоругун бигээн көрдө доктор пощупал пульс больного.
II качать, укачивать, убаюкивать (ребёнка в колыбели).

ж., удальство с. хоодуот быһыы, дьолуо быһыы, дохсун быпыы. удалять(ся) несов. см. удалить(ся). удар м. 1. охсуу, тэбии; удар кулаком сутуругунан охсуу; сабельный удар саабыланан охсуу; сокрушительный удар воен. сууһарыылаах охсуу; удары пульса тымыр тэбиитэ; штрафной удар спорт, ыстараап охсуу; 2. (звук толчка, сотрясения) тыас, сааллыы; удар грома этиҥ сааллыыта; 3. перен. (потрясение) охсуу; тяжёлый удар для кого-л. ыар охсуу; 4. мед. охсор охсуута; с ним случился удар кини ни охсор охсубут; # быть в ударе күннээ, күннээн сырыт, үөр.

аат.
1. Туох эмэ итиитин-тымныытын кэмниир өлүүскэ, холо олуга. ☉ Единица измерения температуры, градус
Оҕо кыраадыһа үрдээн, пульса кутталлаахтык тэбэр буолан иһэр. Эрилик Эристиин
Кыраадыһым үрдүүрэ тохтоон, Миигин тимир кырабааппар Сордоох ыарыы хам тоһоҕолоон Сытыарбытын өрө бурҕайан, Туруом… айманымаҥ, доҕоттоор! П. Тулааһынап
Баара-суоҕа икки хонук иһигэр халлаан отут кыраадыс тымныйа оҕуста. «ХС»
△ кэпс. Ыарыһах этин итиитин (температуратын) кэмниир тэрил, кыраадыһыннык. ☉ Градусник, термометр
Ыарыһаҕы тоҥсуйан, иһиллээн Туолкатын булбакка, Кыраадыс туруоран Кылатан көрбөккө …… Табылын билбэккэ тарҕатан кэбиспит. В. Чиряев
2. Арыгы (атын да итирдэр утах) төһө хатанын кээмэйэ. ☉ Единица измерения крепости вина (и другой алкогольной продукции), градус.
3. Эргимтэ 360 гыммыт биирэ (эргимтэ дугатын муннуктарын кээмэйэ). ☉ Единица измерения дуг и углов, равная 1/360 окружности, градус
Туруйалар айаннаатахтарына сүүс уон кыраадыстаах муннук тахсар гына кэккэлээн көтөллөрүн учуонайдар бэлиэтии көрбүттэрэ. БК БК
Тула өттүгүн көрө ис, төбөҥ 360 кыраадыс эргичиҥнии иһиэхтээх. КИ АДББ
АХШ-ка биирдэ холорук паровоһу өрө ытыйан таһааран, салгыҥҥа 180 кыраадыс эргиппитэ уонна атын суолга илдьэн түһэрбитэ. ДьДьДь
4. геогр. Географическай хаартаҕа сир усталааһынын уонна кэтирээһинин ыйар мээрэй. ☉ Единица измерения долготы и широты на географических картах, градус
Хаарта сыысхалын глобус кыраадыстаах сиэккэтин кытта тэҥнээн быһаарыахха сөп. САИ ССРС ФГ
♦ Муҥ кыраадыһынан көр муҥ
Балтараа көс сири муҥ кыраадыһынан ойутан тиийэммин, ампаарбын тэлэйэ баттаатым. Амма Аччыгыйа
«Оппутун, күргэбитин, быһыппытын уот сиэн эрэр», — дии санаат, атын муҥ кыраадыһынан үрүйэни таҥнары ууннаран киирдэ. М. Доҕордуурап
Кэннибин хайыһан көрбүтүм, доҕорум муҥ кыраадыһынан эккирэтэн иһэр. «ХС»
◊ Кыраадыс сиэккэтэ — хаартаҕа сир шарын усталааһынын уонна кэтирээһинин ыйар мээрэйдээх сиэккэ. ☉ Сетка градусов долготы и широты на географических картах.