м. 1. (пушной зверь) киис; 2. (мех) киис, киис тириитэ.

м. 1. кыыл; пушной зверь түүлээх кыыл; 2. (о человеке) кыыл, кыыллыы майгылаах киһи; # смотреть зверем эһэ-бөрө тириитин кэт (кыыһыр, суоһур).

возвр. от түүлээхтээ = промышлять пушного зверя (для себя).

1) имеющий лезвие, остриё; с... лезвием, с... остриём; с острым концом; 2) имеющий ость; с... остью; остистый; 3) перен. лучший, отборный; кыыс гиэнэ кылааннааҕа самая лучшая из девушек; красавица # кылааннаах түүлээх пушнина, пушной товар.

добыча, промысел, охота, лов|| охотничий; балык булда рыбный промысел, рыболовство; түүлээх булда пушной промысел; булт болдьоҕо срок охоты; булт тэрилэ орудия лова; охотничье снаряжение; булт саата охотничье ружьё; манна булт элбэх здесь много всякого зверя, дичи; булт биэр = удачно охотиться.

1. 1) имеющий шерсть, пух, волосы; с... шерстью, с... пухом, с... волосами; 2) шерстяной, пуховый; түүлээх наскы шерстяные носки; түүлээх суорҕан пуховое одеяло; 3) волосатый; түүлээх сирэй волосатое лицо; 2. 1) пушнина || пушной; түүлээх бултааһынын былаана план заготовки пушнины; түүлээх булда пушной промысел; 2) мех || меховой; күндү түүлээх драгоценный мех; түүлээх бачыыҥка меховые ботинки, ботинки на меху # ала түүлээх фольк. птицы; түүлээх ытыс щедрая рука (букв. волосатая ладонь); үрүҥ түүлээх фольк. конный скот; хара түүлээх фольк. рогатый скот.

промышлять пушного зверя; кинилэр түүлээхтээн киирдилэр они возвратились с пушных промыслов.

аат., харыс. т. Күндү түүлээх кыыл (ахсаанын ааҕарга тут-лар). ☉ Пушной зверь (употр. при счёте)
Биэс тыһыынча тумустаах тириитэ — элбэх эрэйинэн, үгүс тоҥуунан-хатыынан бултаммыт, хара көлөһүн хардата буолар. Н. Якутскай
Мэхээчээн …… күнүгэр уон биэстии, сүүрбэлии тумустааҕы илибирэччи иилинэн кэлитэлээн, оҕонньор хайҕабылын ылар буолан истэ. В. Протодьяконов
Кини куобахха ииппит таҥыыларыттан алта сүүсчэкэ тумустааҕы араарда. «Кыым»

1) имеющий какой-л. клюв, с... клювом (о птицах); имеющий какую-л. морду; с ... мордой (о нек-рых животных); имеющий рыло; с... рылом (о свинье); сытыы тумустаах көтөр птица с острым клювом; 2) перен. разг. шкурка пушного зверя (при счёте); уон тумустааҕы туттарда он сдал десять шкурок.

1. даҕ.
2. Ыарахан сыаналаах, элбэх харчыга турар. ☉ Дорогой, ценный, дорогостоящий, драгоценный
   Күндү шевиот көстүүмнээх. Модельнай араҕас түүппүлэлээх. Кремовай сорочкалаах. Амма Аччыгыйа
   Кременец куоракка татаардар аҥаардас кыһыл көмүһүн, күндү табаарын эрэ аатыгар кэлбэтэхтэр. Суорун Омоллоон
3. Таптыыр, истиҥник саныыр. ☉ Любимый, милый, дорогой
   Харыйа арыы кэтэҕэр Ала бургунаспытын хомуйан Күн курдук Күөгэйэ-көрүлүү оонньуурбут баара, Көмүс доҕорум, күндү үөлээннээҕим. С. Зверев
   «Күндү доҕорум Богдан», — диэн кини олоро түһэн суруйан барда. Суорун Омоллоон
   Саасүйэ тухары махтал-баһыыба буоллун, күндү доҕоруом! С. Ефремов
4. Дэҥҥэ көстөр, уһулуччу сэдэх. ☉ Редкий, редко встречающийся
   Оттон хатыҥ силиһин төрдүгэр үүнэр удьурхай бэрт сыаналаах, күндү маһынан ааҕыллар. Суорун Омоллоон
   Айгырастаах симэхтээх, Алтан, көмүс дыбарыаскар, Абыраллаах күндү малбын, Айылгылаах анал тааспын, Аһатыахсиэтиэх буолаҥҥын, Албаҕалаан ылбытыҥ. Эллэй
5. аат суолт. Ким эмэ сүрэҕэр чугастык тутар, истиҥник саныыр, таптыыр киһитэ, ордук ойуччу тутан таптыы саныыр туга эмэ. ☉ Дорогой, милый, любимый, близкий сердцу человек; что-л. дорогое, ценное
   [Сылаас үүт барахсан] Күүгэнэ күрүлээн, Күүгүнүүр тыаһыттан Күндүнү булбаппын. Күннүк Уурастыырап
   Дьоно истэн иэдэйдэхтэрэ. Саргы саамай кыралара, күндүлэрэ. Н. Лугинов
   Истиҥник күүтээччилэр Күүппүт күндүлэрин көрсөллөр, Ахтыбыт доҕордорун булаллар. Т. Сметанин
   Хоһоон миэхэ саамай күндүм, Үөрүүм, Дьолум, Кэскилим! Д. Васильев
   ◊ Күндү түүлээх — сыаналаах тириилээх бултанар, эбэтэр иитиллэр кыыллар (хол., кырса, саһыл, киис). ☉ Пушной зверь (напр., лиса, песец, соболь)
   [Баай Барыылаах] Кыһыл-хара кылааннааххыттан, Күндү үтүө түүлээххиттэн Күөйэ-көрсө көтөн кулу. Өксөкүлээх Өлөксөй
   △ Ол кыыллар тириилэрэ. ☉ Мех пушных зверей, пушнина
   Бурдук ыспыт дьон буолактан Тыраахтар миҥэлээх кэллилэр Булчут бэртэрэ ойууртан Күндү түүлээхтээх киирдилэр. Эллэй
   ср. монг. күндү, бур. хүндү ‘честь, достоинство; почет, уважение; авторитет’