разбавлять, разводить (горячую жидкость холодной и наоборот); итии чэйи сургут= разбавить горячий чай холодным.

1) пить; ынах ойбонтон уулуур корова пьёт из проруби; оҕустуу уулаа= пить много, жадно (букв. пить, как бык); 2) растапливать лёд; превращать лёд в воду; 3) разбавлять водой, мешать с водой; испиири уулаа = разбавить спирт водой; 4) уст. добавлять медь (к чистому серебру, золоту во время плавки).

возвр.-страд. от уулаа = 1) обводняться; затопляться; увлажняться; ходуһа ууламмыт луг затоплен водой; 2) растапливать что-л. (для себя); быть растопленным, растапливаться; ууламмыт хаар растопленный снег; 3) разбавлять что-л. водой (для себя), быть разбавленным; ууламмыт испиир разбавленный спирт; 4) уст. иметь примесь меди (о серебре, золоте); ууламмыт көмүс серебро с примесью меди # хараҕа ууланна его глаза увлажнились.

туохт.
1. Ууга үүтү кутан суурадаһынна оҥор. ☉ Разбавлять молоко водой
Ыаммытынан үүт оҕоҕо сөбө суох, онон сиҥэлээн баран иһэрдиллэр. Дьиэ к. [Оҕоҕо] ириис эбэтэр эбиэс куруппаны убаҕастык буһаран, ол уутугар ынах үүтүн сиҥэлээн бэриллэр. ТЕН ИДь
2. Саас, күһүн уута муус үрдүнэн халыйан хаар былаастаах ууланар, хаара уутуйар (3-с с. тут-лар. — өрүс, үрэх туһунан). ☉ Разлившись поверх льда, пропитать снег, образуя кашеобразную смесь (о реке)
Үрэх сиҥэлээн эрэр. И. Гоголев
Бэтэрээ кытыл аннынан киэҥ үөс сиҥэлээтэ. С. Дадаскинов
Сиҥэлээн, тоҥ хаар уу буолан, Таҥаспыт ньылбы сытыйда. С. Данилов

туохт.
1. Тугу эмэ ууга эбэтэр атын убаҕаска булкуй. ☉ Растворять что-л. в какой-л. жидкости (напр., в воде), разбавлять что-л. чем-л.
Тоҥ үүттэн эмти охсон ылан ууга суурайан, ыалдьар оҕолоругар иһэрдэллэр. Амма Аччыгыйа
Арай биирдэ [Прокопий] улахан мас дьааһыкка алебастры, испиэскэни, кумаҕы холбуу былаан суурайа турдаҕына, Татыйаас кэлэн, көмөлөһөн барда. В. Протодьяконов
Ынах ноһуомун ууга суурайан кутуу эмиэ үчүгэйдик туһалыыр. КПЫ
2. Долгуннуран биэрэги уунан сабыта ыс, сайҕаа. ☉ Омывать, обдавать, лизать (берег волнами)
Өрүс уута дьалкыйан, кытыл буорун суурайыахтаах, долгун балкыйан, кумаҕы таһыйыахтаах. П. Ойуунускай
Долгуннар, төһө даҕаны ханна эрэ ыксаабыт курдук да буоллаллар, биэрэктэри хайаан даҕаны таарыйан, суурайан ааһаллар. В. Гаврильева
Аллара …… сыҥаһа сыырын суурайан, эмпэрэ биэрэгин имэрийбэхтии бигээн Бүлүү эбэ хаһан да тохтуо, уоскуйуо суох айылаахтык таҥнары устан дьулуруйа сытта. П. Филиппов
△ Уунан төгүрүктээ (муора, акыйаан туһунан этэргэ). ☉ Омывать, окружать (водами)
Азияны араас өттүттэн түөрт акыйаан уута суурайар. СПН СЧГ
3. Сүүрүккүнэн илдьэ бар, суох гын (уу туһунан этэргэ). ☉ Смывать, сносить что-л. (водой, течением)
Муора лиҥкийэр дьайыгар «Таптал» диэн тылы суруйдум. Онтубун муорам долгуна Эмиэ кумахтыы суурайда. С. Данилов
Кураайы сир-дойду өҥсүйбүт. Куттаан барбыт уу суппут. Сорохсороҕун уу суурайбыт. Болот Боотур
Эмпэрэ кытылы үрдүнэн биир сиргэ буор томточчу кутуллубутун ардах уута суурайан кэбиспит. Н. Габышев
4. поэт. Ууга түһэн чаҕылыйан көһүн (күн сардаҥатын, ый сырдыгын туһунан этэргэ). ☉ Сверкать, поблёскивать на воде (о лучах солнца, свете луны)
Үчүгэй да этэ — Субурҕа уотунан субуйан, Дьокуускай тырымныы турара; Түүҥҥү ый сырдыгын суурайан Элиэнэ уутугар кутара. Күннүк Уурастыырап
Күммүт түһэн Элиэнэҕэ Көмүс дуйун суурайда. М. Ефимов
Бу БАМ-мыт сааскытын Мин умнуом суоҕа. Суурайда чаҕылын Күн муустаах ууга. А БАМ
5. көсп. Тугу эмэ суох гын, көстүбэт оҥор. ☉ Уничтожать, сводить на нет что-л. Дохсун мэник кыыстарын Дьоһуннук туппаккалар, Өйдөтөн көрбөккөлөр, Үрүҥ күн анныгар Үрүҥ солону суурайдахтара. П. Ядрихинскай
Хайдах Өргөннөөх дьүдьэх дьүһүнүн аҕыйах сыллар усталарыгар олох баала үлтү суурайан илпитин курдук, Уулаах сордоох-муҥнаах олоҕо эмиэ суураллыбыта. Эрилик Эристиин
Бөһүөлэккэ …… туохха да туһата суох ыт бөҕө ууһаата. Олор өлүктэрэ айылҕа бэйэтэ суурайыар диэри уулуссаҕа, дьон барар-кэлэр сиригэр сыталлар. «Кыым»
△ Сымсах, өлбөөркөй оҥор. ☉ Делать что-л. невнятным, нечётким, расплывчатым
Дьыаланы араатарынан суурайбакка, дьону быыһыы охсуохха наада! Амма Аччыгыйа
Тыал түһэн, таас үрэх сүүрүгүн дьэргэлэ Күөгэйэр сибэкки күөх дуйун суурайар. П. Тобуруокап
Хаар түүл-бит курдук түһэр, куораты суурайар, тумарыктытар. Н. Габышев
ср. ДТС йоҕур, алт. дьура ‘месить, мешать, замесить’, бур. зуураха ‘месить, разболтать (размешать)’

туохт.
1. Уута ис, утаххын ханнар (сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Напиться воды, утолить жажду (о животных)
[Куобах] биирдэ өйдүү түспүтэ уулаабатаҕа хас да хоммут. Саха ост. I
Оҕустара алта уон иккитэ омурдан уулаата. Амма Аччыгыйа
Таас үрэххэ түүн дуолан Тайах уулуу киирбитэ. И. Гоголев
Ынахтар ойбонтон уулаан тахсаннар …… хотоннорун диэки бара турдулар. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Элбэхтик, баҕаран туран, куллурҕаччы уута ис (киһи туһунан — сүөһүгэ майгыннатан этии). ☉ Напиться, пить много, жадно, большими глотками (о человеке, уподобляя его животному)
[Тойон Ньургун] Ыаҕастаах ууну Уулаан куллурҕатан, иһэн кэбистэ. ТТИГ КХКК
Мин өрүскэ таҥнары түһэ сытан тыбыс-тымныы ууну уулуубун. Элбэҕи да истим. Т. Сметанин
3. Мууһу, хаары ириэрэн, ууга кубулут, уу оҥор. ☉ Растапливать лёд, снег, превращать лёд, снег в воду
Табаларбытын ыыталаан баран, сорох киһи уот оттон, хаар уулаан чэй оргута барда, сорох балаакка тута барда. А. Софронов
Итиннэ дьөлө тимирэн туруоҥ дуо, муускун киллэрэн уулаамына! Эрилик Эристиин
Хаар уулаан чэй өрүннүбүт, эт буһарынныбыт. И. Данилов
Муус уулуур саха ууһа тардан оҥорбут обургу дьэс алтан солуура турар. Р. Кулаковскай
4. Испиири кытта ууну булкуй (уоҕунхатанын сымнатаары). ☉ Разбавлять спирт водой для уменьшения его крепости
Доропуун оҕонньор испиири уулаан, остуол үрдүгэр килбэтэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Аким Акимович булка хаһан да умнубат «эмин» — биир бытыылка арыгылааҕын — уулуу күөлгэ киирбитэ. Н. Габышев
Уолаттар хаалан кистээн сипсистилэр, Испиири уулаан имэҥирэн истилэр. С. Васильев
Үс суотай испиирбин уулуубун. И. Бочкарёв
5. эргэр. Көмүскэ алтаны булкуй. ☉ Добавлять медь к серебру, золоту во время плавки
Манньыакка алтаны уулууллар. ПЭК СЯЯ
6. Кумаар, тигээйи туһунан: супту обор (хол., киһи-сүөһү хаанын); тобулу сиэ (хол., киһи-сүөһү тириитин). ☉ О кровососущих насекомых: высасывать (кровь человека, животных); прокусывать насквозь (кожу человека, животных)
Хоту дойду тыатын бу кырыыстаах үөннэрэ [кумаардар] кыыл табалары, тайаҕы, бэл диэтэр, эһэни кытта хааннарын уулаан өлөрбүт түбэлтэлэрин мин элбэхтик көрөр этим. Н. Заболоцкай
Эбэтэр кумаар үрдүгэр кумаар хас да дьапталҕа буола олорон, таба хаанын хааппыланы да хаалларбакка супту уулаан, өлөрөн кэбиһэллэр. И. Федосеев
Тигээйилэр табалар тириилэрин уйан, ыарыылаах сирдэринэн дьөлү уулаан куйукталарын уураллар. «ХС»
7. көсп. Кыра-хара дьону атаҕастаа, көлөһүннээ-баттаа. ☉ Подвергать эксплуатации, притеснять бедный люд, высасывать кровь
Дьокуускай Эбэ хотун Түөрт улууһун бүрүүкээбит, Уон тоҕус нэһилиэгин уулаабыт Чоочо баай тойон абаҕам, …… Иринньэх ийэтэ, араҥа аҕата Аатырарыҥ биллибэт. С. Зверев
Дьэдьэннии тэтэрбит иэдэстээх эдэрдэр! Ооҕуй баай уулаабат, сор-баттал тууйбат, Ол иһин көҥүл күн көмүстүү күндээрдэ. Эллэй
Мөлтөҕөр бүтүн нэһилиэги умса уулаан олорбута дии. А. Сыромятникова
♦ Супту уулаа (обор) көр обор
Соххор-доҕолоҥ Субай хаанын Супту уулаабыт. С. Зверев
Аны кини биһиги хара көлөһүммүтүн супту уулуу олорбута тохтуура буолуо. А. Софронов
Улахан баай сүүһүнэн киһи көлөһүнүн супту уулаан байар диэн этэллэрэ чахчы эбит. Н. Якутскай