{олох + мас} табурет, табуретка; стул; олоппоско тиэрэ түс = развалиться на стуле; ср. устуул .

м. 1. (по гл. развалить 3) тоҕуу; 2. (по гл. развалиться 3)тохтуу; развал работы үлэ тохтуута.

1) соединяться, собираться; восстанавливаться; илбэһэ сылдьар = быть собранным, содержаться в скреплённом, соединённом состоянии; сыарҕа нэһиилэ илбэһэ сылдьар сани едва скреплены (могут развалиться); 2) диал. разваливаться или рваться (от ветхости, гниения); бу быа илбэһэ сылдьар буолбут этот ремень начал рваться.

дьүһ. туохт. Илиигинатаххын босхо ыытан, тиэрэ түс, нэлэй. ☉ Развалиться, завалиться, раскинув руки, ноги
Хаҥас диэки көрдөҕүнэ, халыйбыт хаһалаах, хаар маҥан баттахтаах …… хатын дьахтар налайан олорор [эбит]. ПЭК ОНЛЯ II
ср. монг. налайх ‘быть спокойным, добродушным; располагаться для отдыха’

сов., рассыпаться несов. 1. (просыпаться) тоҕун, ыһылын; бусы рассыпались хоруоҥка ыһылынна; 2. (развалиться) ыһылын, үрэлин; бочка рассохлась и рассыпалась буочука, сахсайан, ыһыллан хаалбыт; 3. (о волосах) түс; волосы рассыпались по плечам баттаҕа санныларыгар түспүт; 4. (разбрестись) ыһылын, тарҕан; охотники рассыпались по лесу булчуттар тыа устун ыһылыннылар.

туохт. Инниҥ диэки иҥнэй, тоҥхоччу түс, тоҥхоччу тартар (хол., кырдьан). ☉ Согнуться (о чём-л.); ссутулиться, сгорбиться (напр., от старости — о ком-л.)
[Уулаах] таһырдьа тахсан, таҥхайбыт быһыылаах, тараах туйахтаах улаан аты сэргэттэн сүөрэн [ылла]. Эрилик Эристиин
Эмээхсин таҥхайа кырдьан кыайан үлэлээбэт буолбут. Н. Якутскай
Ити ортоку бааллан турар таҥхайбыт муостаах «Саппыйалаах» диэн кырдьаҕас ынах олус күрүөһүт. Далан
ср. монг. танхайх ‘развалиться; лежать без дела’, хак. сонъхай ‘наклоняться вперёд (при ходьбе)’

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’

туохт.
1. Бытарыйар гына алдьан, алдьанан хампарыйан бытарыйа тоҕун. ☉ Разбиться, раздробиться, раскрошиться на кусочки
Ситэ үлтүрүйбэккэ хаалбыт бөдөҥ доруобунньук саҕа суухараны Тогойкин быраҕан биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Сыыгыныы-сыыгыныы сиэбин хастан, үлтүрүйбүт хаалаах бөппүрүөскэни таһаарда. Далан
Лааппы түннүгүн тааһа үлтүрүйэн лыҥкыныыр. Н. Якутскай
2. Урусхал буол (ханнык эмэ тутуу эргэрэн алдьаныытын этэргэ эбэтэр алдьатылыннаҕына); үлтү сынньылын, хоттор (сэриигэ). ☉ Развалиться, разрушиться; быть разгромленным
Улахан куорат үлтүрүйбүт. Амма Аччыгыйа
Өстөөх үлтүрүйдүн, Өрөгөй-талаан үрдээтин! С. Васильев
Өстөөх инники кирбиититтэн күттүөннээх ордубатах этэ. Барыта үлтүрүйбүт, умайара умайбыт, күөдэн-таһаа ыһыллыбыт. И. Сосин
3. көсп. Суох буола эһин, сүт-симэлий (хол., эргэ былаас). ☉ Быть уничтоженным, свергнутым, прекратить существование (напр., о старой власти)
Үс сүүс сылы мэлдьи Үктэбиллээх үйэ үлтүрүйдэ. А. Софронов
Баай да буолларгыт бахтайыаххыт. үтүө да буолларгыт үлтүрүйүөххүт. А. Фёдоров
Саасүйэ тухары үлэһит норуоту тутан олорбут баайдар хааннаах хара батталлара үлтүрүйдэ. Бэс Дьарааһын

1. үрэй диэнтэн бэй. туһ. Өлүү түбэлтэлээх сүүрүккэ дэлби халкыҥнаан, тоһоҕолоро били холбооттообут хаптаһыннарын кыайан туппакка, болуоттара үрэллэн барбыта. И. Федосеев
   Үрэҕи туоруур суон бэрэбинэ муоста эргэрбит, кытыыта үрэллэн хаалбыт, ортото кэдэйбит. А. Сыромятникова
   Маша аргыый туран олордо. Үрэллэн хаалбыт баттаҕын өрө анньынна. М. Доҕордуурап
2. Ыһыллан-тоҕуллан эстэн бар, суох буолан хаал (хол., хаһаайыстыба). ☉ Развалиться, разладиться, прийти в расстройство (напр., о хозяйстве)
   [Онтоон Кириисэҕэ:] Аҕыйах хонон баран холкуостара үрэллэн хаалыа ээ, эн ону туох дии саныыгын? Күндэ
   Мин бардахпына саҥардыы тэриллибит дьахталларын холбоһуга үрэллиэҕэ. «ХС»
   Сүҥкэн күчүмэҕэйдэри кыайан сэбиэскэй норуот сэриигэ үрэллибит хаһаайыстыбаны чөлүгэр түһэрбитэ. ЭБТ
3. Тарҕанан, симэлийэн, сүтэн суох буолан бар (хол., буруо). ☉ Развеяться, рассеяться (напр., о дыме)
   Буруо арыый үрэллэн, Витя көрбүтэ — биир кус чугас иттэни түһэн атаҕа эрэ ибигирии сытара. Н. Заболоцкай

сыһ.
1. Илдьирийиэр, алдьаныар диэри; бүтэйдии эчэйиэр диэри. ☉ Вдребезги, в клочья, в прах, на куски, сильно (разбиться, разодрать, бить и т. д.)
Ириэнэх буору иэччэхтэригэр диэри ибили кэстилэр. П. Ойуунускай
Ибили тутуом диэбиттии сэрэхтээхтик биир дьэдьэни одууласпахтаата. И. Гоголев
Хата, түөһүн ибили анньан, көхсүн дьөлө охсон өлөрө сыспыта. П. Ойуунускай
Уҥа иэдэһин бүтэйдик ибили түһэн, өр таалан сытта. Эрилик Эристиин
2. Олус күүскэ (хол., сылай, сытый). ☉ Очень сильно, совершенно, сплошь, до ниточки (напр., устать, промокнуть)
Кинилэр начаас үлүгэр баттахтыын, таҥастыын ибили сытыйан хааллылар. Суорун Омоллоон
Ибили сылайан, эстэн-быстан эргиллибиттэрэ. В. Яковлев
3. Өлүөр диэри. ☉ До смерти, насмерть (напр., устать)
Кырынааһы этэрбэс бүтэй ибили тутан кэбистим. Т. Сметанин
Арай көрбүтүм: биир куһу ибили охсон кэбиспиппин. Т. Сметанин
Гранат үлтүркэйдэригэр ибили тэптэрэн, Нагульнов тыла суох барда. М. Шолохов (тылб.)
4. Туһаттан тахсыар диэри. ☉ До полной негодности, до полного износа
Этэрбэһин адьас сиэбит дии, ибили кэһэн кээспит. Н. Тарабукин (тылб.)
♦ Ибили сытыйан сөбүлээб. - тугу да гыммакка, таах мээнэ (олорон, сытан таҕыс). ☉ Бездельничая, ничего не делая (сидеть, лежать)
Мукуйук, итиннэ таах ибили сытыйан олорума, тахсан маста быһыта сынньан киллэр. Күндэ
◊ Ибили бар - силлэн, тырыттан түс. ☉ Разбиться, развалиться вдребезги, на мелкие куски, распороться
Иэдэскэ биэрбитим. Ол онно кулгааҕа ибили баран, ытарҕата сиргэ түспүтэ. Эрилик Эристиин