томоон-имээн дойду фольк. обширная страна, местность; раздолье.

1) вид трубчатой травы; хара сирэм остатки обгоревшей травы (после пала); күөх сирэм молодая травка (вырастающая после пала); 2) зелёное раздолье; күөх сирэмҥэ көччүй = резвиться на зелёном раздолье (обычно о молодняке скота).

м. 1. (пространство) куйаар, дуолан; степной простор степь дуолала; 2. (сво- * *бода, раздолье) көҥүл, көрчүйүү; **на просторе көҥүлгэ.

даҕ., поэт. Күөх киэҥ, кэрэ олоҥхо сиригэр (алаастар көстүүлэрэ); күөх сирэм. ☉ Красивые, зеленые, просторные (о видах аласов, раскинувшихся друг за другом — эпическая картина родной земли); зеленое раздолье
Аҕыс уон алан-чалан алаас арҕарсан барбыттар. ПЭК СЯЯ
Алаҥҥа-чалаҥҥа (күөх сирэмҥэ) барыахпын алахана-чалахана хаайбытыттан хаайыллан сылдьабын [диир үһү ат] (тааб.: адаҕа). ПЭК СЯЯ

I
аат., үрд. Айылҕа баайдэлэй эйгэтэ барыта. ☉ Раздолье, простор; лоно природы
Киэһэрэн чуумпурбут дуолларга - ыраас халлаанныы сырдаабыт көлүччэлэргэ, туох эрэ кистэлэҥнээҕи сипсиһээри кэтэспит чараҥнарга ис иэйиилэрбин кимиэхэ эрэ кэпсиэхпин баҕардым. Далан
- Барахсаны [туртаһы] ыытыахха! Киэҥ дуолга көҥүл көччүйдүн. И. Федосеев
Айылҕа киэҥ дуолугар үөскээбит кукаакы тоҕо дьоҥҥо чугаһыы сатыырын билбит суох. В. Тарабукин
△ Улаҕата көстүбэт, киэҥ нэлэмэн сир. ☉ Широкое, обширное пространство, не ограниченное видимыми пределами
[Уол] иннигэр тэнийэ тардыллар киэҥ дуолтан, халыһыйар хайыһарын халысхан сырыытыттан санаата көтөҕүллэн, иннин хоту түргэнник тэбэн элэстэнэн испитэ. Далан
Акыйаан, киэҥ акыйаан, Таптыыбын эн күөх дуолгун. И. Гоголев
Өлүөнэ бэйэтин киэҥ дуолугар ыҥыра турар көстүүтэ кэрэтин эбитин! «ХС»
II
1. сыһ., кэпс. Букатын, адьас, төрүт (үксүгэр туохт. буолб. ф-тын кытта тут-лар). ☉ Совсем, совершенно, вовсе (преим. употр. с отриц. ф. гл.)
Таһырдьа дуол тахсаайаҕын. Дьүөгэ Ааныстыырап. Эһэ итини [бөрө улуйарын] истэ-истэ дуол хамсаабакка олорбут. А. Пахомов. - Суох, итинтикэҥ [ньирэй] атын дьону дуол билиммэт. Ыҥырар ы
2. эб. суолт. Даҕааһын аат бэлиэтин күүһүрдэр эбиискэ быһыытынан туттуллар (отой, олох). ☉ В сочетании с прилагательным выступает в качестве частицы, усиливающей его значение
Дуол кыра эрдэхтэн мин күнү таптыырым, Бэл киэһэ күн киирэн эрэрин тутаары Алаастан алааска сүүрэлиир буоларым. Эллэй
Сорохтор ураты аналлаах Дуол ыраах айаҥҥа хоҥноллор. Р. Баҕатаайыскай
Өлүөнэ эбэбит биэрэгэр дуол саҥа Куораттар, тутуулар, собуоттар көстөллөр. С. Васильев