раздумье

Русский → Якутский

раздумье

с. толкуйдааһын, санаа.

Еще переводы:

соҥуй=

томоонноо

кырыы

даа

даа (Якутский → Якутский)

I
сыһыан т.
1. Бигэргэтэр эппиэти, көннөрү эбэтэр күүскэ бигэргэтиини, ардыгар, эмоциональнай биитэр түмүктүүр, толкуйдуур дэгэттээх көрдөрөр (оннук, чахчы оннук). ☉ Выражает подтверждение, утверждение, иногда с оттенком размышления, вывода или эмоционального отношения (да)
Даа, даа, киниттэн, суос-соҕотох киниттэн! Софр. Данилов
Даа, кыайан быһаарыллыбакка турар проблема элбэх! В. Яковлев
Даа! Чахчы талааннаах киһи этэ. Г. Угаров
Хаһан эрэ мин төрөөбүт Волгабынан эмиэ болуотунан эрэ усталлара, даа, оннук этэ. П. Филиппов
Даа, мин манна үлэлиибин. «ХС»
- Байбаас уола Сүөдэркэ диэн этэ дуо? - Даа, даа... Федор Стручков. «ХС»
Даа, чахчы кыһыл көмүс эбит. «ХС»
2. кэпс. Ыйытыыга, көрдөһүүгэ көҥүллээһини, сөбүлэһиини көрдөрөр. ☉ Выражает разрешение, согласие при ответе на вопрос или реакции на просьбу собеседника. Даа, ыл. Даа, киириҥ. - Киинэҕэ барабын дуо? - Даа. - Итини аахпытыҥ дуо? - Даа
3. Тугу эмэ эмискэ өйдөөн кэлиини көрдөрөр (өстүбэһи, арба). ☉ Выражает неожиданное воспоминание о чем-л. (да, кстати)
Даа, өссө харчыта ыытар үһүгүн. Даа, кулуба, миэхэ билиэттэ аҕал эрэ. Барыах-кэлиэх санаа киирдэ. Н. Неустроев
Даа, Оленьканы кытта көрсүһэн баран барыахха баар эбит. Амма Аччыгыйа
4. Бигэргэтэр эппиэти көрдүүр дьаныһан ыйытыыны бэлиэтиир (ээ?). ☉ Выражает настойчивый вопрос
Эн эмиэ билбэтэҕиҥ, даа? Кырдьыккын эт, сымыйа биэдэмэс, даа? «ХС»
5. Саҥарааччы толкуйга түһүүтүн, эргитэ санаан баран түмүктүүр хабааннаахтык этиитин көрдөрөр. ☉ Выражает раздумье говорящего с оттенком заключения
Даа... Хобдох түмүккэ кэлбит киһи эбиккин. Софр. Данилов
Даа, дьэ дьыала итинник. Г. Угаров
Даа, оҕо саас ырата уонна олох, ардыгар, бэйэбэйэлэригэр маарыннаспат да буолар эбиттэр. «ХС»
II
эб.
1. Истэн баран хос ыйытыыны үксүгэр дьиктиргээһин, соһуйуу, сөбүлээбэт, кыыһырар, үөрэр уо. д. а. дэгэттээх көрдөрөр (икки эбэтэр хас да киһи кэпсэтиитигэр тут-лар). ☉ Выражает вопрос при переспрашивании, часто с оттенком удивления, неодобрения, негодования, радости и т. п. (употр. в диалоге)
«Мундербекпын даа? Абдуркулла өллө даа?» - диэн оҕонньордоох эмээхсин сарылаһа хааллылар. Эрилик Эристиин
«Куораттыыбын даа?!»- Сүөдэр Хомуоһап кыламмытынан, төлөпүөн туруупкатын Хабырыыс илиититтэн мүччү тардан ылла. Амма Аччыгыйа
Холбоһор буоллубут даа?! Дьиэбит хаппахчылаах буолар даа?! Т. Сметанин
2. Туохтуур соруйар киэбин кытта саҥарааччы көрдөһөн соруйуутун, көрдөһүүлээх бопсуутун, көрдөһүүтүн, ааттаһыытын көрдөрөр. ☉ Употребляясь с глаголами в форме повелительного наклонения, выражает повеление с просьбой, запрещение с просьбой, просьбу, мольбу говорящего
Саҥастарым, туруҥ даа, Саргыгытын тутаахтааҥ! Эллэй
Лука, кэлэ оҕус даа! Амма Аччыгыйа
Тыый! Аҕаа! Ыалдьыма даа! Өргөй! С. Данилов
Кинигэ тылынан саҥарыма даа! Т. Сметанин
3. Саҥарааччы этиллэр предмеккэ, кэпсэтэр киһитигэр сөбүлээбэт сыһыанын, сэмэлиир, сирэр, сөбүлээбэт, сэниир уо. д. а. дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает отрицательное отношение говорящего к предмету речи, собеседнику с оттенками укора, осуждения, неодобрения, пренебрежения и т. п. Аата эттэххин даа! Үөрэх даҕаны, эмп даҕаны хос тутааһын буоллахтара дии. П. Ойуунускай
«Оо, киирбэккин даа!» - Охоноос саҥа аллайа түстэ. Амма Аччыгыйа
Бай, доҕор, эттэххин даа! Софр. Данилов
Оокком дьүһүнүн даа! «ХС»
4. Саҥарааччы араас ис туругун (аһыныытын-аһыйыытын, абаккатын-уордайыытын, муҥнаныытын-муҥатыйыытын, куттаныытын-куойуутун, баҕарыытын-ымсыырыытын, сөҕүүтүнүөрүүтүн уо. д. а.) иэйиилээхтик күүһүрдэн көрдөрөр. ☉ Выражает эмоциональное усиление внутреннего психологического состояния говорящего (жалость и сожаление, негодование и гнев, сетование и жалобу, желание и душевную тягу, восхищение и радость и т. п.)
Хаарыан баайбыт хааллаҕын даа! Төннүөҕүҥ! Саха фольк. Ии, оҕобун даа, оҕобун! Суорун Омоллоон
Оо, итэҕэс аналламмыт абатын даа, суорума соруктаммыт сорун даа! Софр. Данилов
Сүрүн даа, иччитэх сир үрдэ, Күөх мастар хоҥкуйа куурбуттар. И. Эртюков
Уой, уой, куттаннахпын даа! С. Ефремов

дуо

дуо (Якутский → Якутский)

эб.
1. Тугу эмэ билээри кэпсэтээччиттэн быһаччы ыйытыыны көрдөрөр (диалогка тут-лар). ☉ Выражает прямой вопрос, обращенный непосредственно к собеседнику (употр. в диалоге)
Арамаан эйиэхэ уон сүүһү биэрбитэ дуо? Амма Аччыгыйа
Оттон Мииккэ тугу эттэ, эн иһиттиҥ дуо? А. Сыромятникова
Ылдьаа туһунан кэнники туох эмэ биллэр дуо? Д. Таас
△ Чуолкайдатар дэгэттэнэр. ☉ Имеет уточняющий оттенок
О-ол көстөр маһы ааттыыллар дуо «Табаҕа харыйата» диэн? Н. Якутскай
Оччоҕо ким буруйдааҕый? Лира маамата дуо? Софр. Данилов
Маны кини эйиэхэ бэйэтэ биэртэ дуо? Суорун Омоллоон
△ Бигэргэттэрэр дэгэттэнэр. ☉ Имеет подтвердительный оттенок
Сэбиэскэй былаас тойоно буоллуҥ дуо? Киһи эҥин-эҥини истэр. Чахчы дуо? И. Данилов
Мин саҥа дириэктэрбын өйдөөбөтүм. - Вадим Николаевиһы дуо? «ХС»
2. Истээччигэ бигэргэтэр дэгэттээх утары этиини көрдөрөр. ☉ Выражает возражение собеседнику с оттенком утверждения
Оскуола бэрээдэгэ сэбиэскэй бэрээдэктэн атын буолуо диигин дуо эн? Амма Аччыгыйа
Биһиги да мэлдьэһэн эрэбит дуо, эмиэ «саамай сөп» диибит. Софр. Данилов
«Дьахтар киһи буолбатах дуо?» - диэтэ Даайа. Н. Павлов
3. Утары этии дэгэттээх бигэргэтиитин көрдөрөр. ☉ Выражает утверждение с оттенком возражения
Механизация эйигин өрүһүйүүһү дуо? В. Яковлев
Билигин, эгэ, бэйэтэ тахсар буолан баран ылыыһык дуо? С. Ефремов
Эн тыла суох Сотто кумалаан булумньуттан төрөппүт уола буолбаккын дуо?! Эрилик Эристиин
4. Саҥарааччы хайааһын күүһүн, тэтимин чопчу күүркэтэн биэриитин көрдөрөр. ☉ Служит для экспрессивного подчеркивания говорящим силы и интенсивности действия, о котором идет речь в высказывании
Эһэ Кутталыттан үс миэтэрэ холобурдаах үөһүрэҥи тэптэрээт, буута быстарынан ыстаммат дуо! Далан
Арай, тыа саҕатыгар Силис уолу атахтаан Сирэйинэн ыыппат дуо?! Т. Сметанин
Мин Лэгиэнтэйгэ кутурук маһа буолан тэҥҥэ тэлэкэчиспэппин дуо! «ХС»
△ Сорох модальнай тыллар, эбиискэлэр сабыдыалларынан ордук иэйиилээх, күүрээннээх дэгэттэнэр. ☉ Под влиянием некоторых модальных слов и частиц приобретает более эмоциональный оттенок
Дьэ эбээт, доҕоор, Наһаар алдьанан турбат дуо! Суорун Омоллоон
Дьэ, уу-чуумпу олорбут нэһилиэкпит иһэ ыҥырыа уйатын тоҕо тарпыт курдук буола түспэт дуо, доҕоор! Софр. Данилов
Хараҥарбыт моҕотой Халыан Кеша сөмүйэтигэр Харсар сытыы тииһинэн Хатамматах этэ дуо?! Т. Сметанин
5. Диалог тас өттүгэр кэлэр кэмнээх туохтуурдары кытта саҥарааччы толкуйдуурун, саарбахтыырын көрдөрөр. ☉ Вне диалога с глаголами в форме будущего времени выражает раздумье, сомнение говорящего
Үрүҥнэр миигин кырбаабыттарынан кыһыллары кыайыахтара дуо? П. Ойуунускай
Арай харчы биэриэххэ дуо? Д. Таас
Кинилэр тугу эмэ түһүүллэрэ буолуо дуо? Н. Габышев
Бүгүн самыыр түһүө дуо? «ХС»
△ Ардыгар иэйиилээх-күүрүүлээх дэгэттэнэр. ☉ Иногда приобретает эмоционально-экспрессивный оттенок. Кыһыл Ойуун улуу дьаалы Хааннаах далай Ытыспынан хара норуот хараҕын аһан, Көрбөт хараҕын көрдөрөр Көҥүлүн уотун уматыам дуо?! - Өлбөт төлөн өрөгөйдөөх Өһүллүбэт өргөс тыллыам дуо?! П. Ойуунускай
6. Диалог тас өттүгэр кэлэр кэмнээх туохтуурдары кытта хайааһын буолара сокуоннайын бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Вне диалога с глаголами в форме будущего времени выражает утверждение закономерности совершения действия, о котором говорится в высказывании
Күн киэһэрдэ. Киэһэриэ суоҕа дуо? Ыстапаан этин атыылыырыгар төһө өр мачайдана сылдьыбытын бэйэтэ да билбэккэ хаалла. А. Софронов
Борокуот туруо дуо - Буксуурун тардынна. Эллэй
Хортуоппуй билигин киһи тыла хабыллар абытай сыаналаах. Ол да буоллар …… сыанатын кэрэйэн аһаабакка олоруоҥ дуо? П. Аввакумов
7. Кэлэр кэмнээх туохтуурдары кытта саҥарааччы үгэргиирин көрдөрөр. ☉ С глаголами в форме будущего времени выражает иронию говорящего
Мааны оҕо ынаҕы ыа дуо. Ээ, буолумуна, Дьөгүөр Дьөгүөрэбискэ иитиллибит оҕо дьадаҥы ийэтигэр сылдьыа дуо?! С. Ефремов
Арба даҕаны, комсомолец буолбут киһи, партията суох киһиэхэ сылдьыа дуо? «ХС»

сөп

сөп (Якутский → Якутский)

I
1. даҕ.
1. Киһи ылынар, киһи санаабытын, толкуйдаабытын курдук. ☉ Верный, точный, правильный
[Сатараал:] Бу эмиэ сөп тыл. Суорун Омоллоон
Ээ, дьэ, маладьыас, сөп сылтаҕы булбуккун! Н. Якутскай
Хата, бу сөп этии буолаарай. М. Доҕордуурап
Арбатскай үлэһит, майгы-сигили өттүнэн ыраас уонна аһара сөп киһи. ПБН БЭДь
2. Тэҥнээх, холоонноох. ☉ Равный кому-л. в чём-л., соответствующий, подходящий кому-чему-л.
Дьахтар даҕаны син сүрдээх курдук сананара да, киниэхэ сөп киһи түбэстэ. Ньургун Боотур
Төрөппүккэ сөп наҕараада. Р. Баҕатаайыскай
«Холбоһоргутугар саамай сөп дьоҥҥут», — диэт, Яков Ананий илиитин бобо харбаан ылла. М. Доҕордуурап
2. сыһ. суолт.
1. Олус элбэҕэ да, аҕыйаҕа да, улахана да, кырата да суох, ордук-хоһу буолбатах. ☉ Довольно, достаточно, в достаточной степени, порядочно
Кини бэйэтигэр сөп эттээх-сииннээх, саар тэгил уҥуохтаах, арбайбыт хойуу баттахтаах аҕамсыйа барбыт киһи. Л. Попов
Сайынын хаһыҥныыр хаҕыс дьыл Үүнүүгэ кэхтиини аҕалар. Сөп ардах, сөп куйаас — оннук сыл Быйаҥа хоппоҕо баһыллар. Р. Баҕатаайыскай
Онно көрдөхпүнэ, Миронов хатыҥыр, сөп уһун, көнө уҥуохтаах, ол гынан баран төбөтүн кыратык иҥнэрэн туттар этэ. Багдарыын Сүлбэ
Эмискэ быһа түспэт сөп түргэнинэн сыыйа тэбэн айаннаабыппыт. «ХС»
2. Аҕыйаҕа, кырата суохтук, киһи мыымматын курдук (сөбүн ф-ҕа тутлар). ☉ До некоторой степени, немало, порядком (употр. в ф. сөбүн)
Бачча тухары сөбүн ыаллаһан олордубут. Амма Аччыгыйа
Мин даҕаны сөбүн көҥүл-босхо сырыттым. Болот Боотур
Сөбүн биир сиргэ хаайтаран олордо. «ХС»
3. эб. суолт. Саҥарааччы этиллибиккэ сөпсөһөн этэр хардата. ☉ Выражает согласие говорящего со сказанным кем-л. (соотв. ладно, да, хорошо)
Саамай сөп! Бара охсуохха! Амма Аччыгыйа
Онуоха биирдэрэ: «Чэ, сөп», — диэн сөбүлэспит. Суорун Омоллоон
«Сөп!» — диэтэ кыыс аргыый аҕай. Н. Заболоцкай
[Саввин:] Сөп, табаарыс хамбаат, барытын толоруом. С. Ефремов
4. аат эб. суолт.
1. Этиллэр хайааһын буолуон сөптөөҕүн көрдөрөр (туохт. төрүт. ф-гар уонна -тах сыһыар-х аат туохт. туохт. түһүккэ турар ф-ларын кытта тут-лар). ☉ Выражает возможность, допустимость действия, о котором говорится (употр. с начальной ф. гл. и ф. вин. п. прич. на -тах; можно)
Барытын булуохха сөп, табаарыстаар. Амма Аччыгыйа
Итинник хотойдорго эрэниэххэ сөп. Софр. Данилов
Киниттэн киһи элбэххэ үөрэниэн сөп. «ХС»
2. Этиллэр хайааһын оҥоһуллуохтааҕын буолуон сөп дэгэттээх көрдөрөр (туохт. төрүт. ф-гар уонна билиҥҥи кэмнээх аат туохт. тард. ф-ларын кытта тут-лар). ☉ Выражает необходимость совершения действия, о котором говорится, с оттенком возможности (употр. с начальной ф. гл. и притяж. ф. прич. наст
вр.; нужно). Оту утары күрүөлээн иһэргэ сөп. Амма Аччыгыйа
Тиэтэйдэххэ сөп. «ХС»
Кыра оҕо итини билбэтэ сөп. «ХС»
♦ Сөбө көстүө — ким эмэ тугу эмэ оҥорбутун иһин эппиэттиир кэмэ кэлиэ. ☉ Он ответит за это, получит по заслугам
Үрдүк тойоҥҥо ити быһыытын биллэрдэр кини да сөбө көстүө этэ. Н. Неустроев. Оччоҕо бу түүн мин сөбүм көстөр да ини… Амма Аччыгыйа
[Саһааннаах] өстөөхтүү дьайыыларын туһунан арыйа сатаан эрэбит, кини да сотору сөбө көстүөҕэ. Эрилик Эристиин. Сөбүн көр (көрдөр) — кими эмэ өйдүү-саныы сылдьар курдук кэһэт, тутан биэр. ☉ Проучить как следует кого-л., дать хорошую взбучку кому-л.
Дьэ, атаспын, эйигин баҕас, оттон сөпкүн көрдөҕүм. Суорун Омоллоон
Бэйикэй, булларбын эрэ сөпкүн көрдөрүөм, куттаммыт эрэйбин иэстиэм, аны түүнү быһа көрдөтөн муҥнаабат оҥоруом. Софр. Данилов
Мин үҥсүөм — эһиги үрүҥ сүнньүгүтүн көннөрүөхтэрэ, сөпкүтүн көрүөхтэрэ! Е. Неймохов. Сөбү кытта сырыт — тустаах санаата суох буол, барыларын кытта сөбүлэһэр, сөпсөһөр аакка сырыт. ☉ Не имея собственного мнения, быть согласным со всем и всеми
— Эн тоҕо наар төттөрүтүн этээччигиний? — Бары сөбү кытта сырыттахпытына, тутуспутунан тугу эрэ алҕаһаан кэбиһиэхпит. Мөккүөр, утарсыы баара үчүгэй. У. Нуолур. Сөбүн ылла — улаханнык кэһэйдэ. ☉ Получить по заслугам, понести наказание, схлопотать
Кини баарына кураанах тылынан толунуон баҕарбыт киһи сөбүн ылара. ЛВ МТА
Ханнык баҕарар салайааччыны кытта кэпсэтэригэр кини тэрилтэ бастыҥ дьоннорун туһунан ыйытарын хаһан да умнубат буолара. Ону билбэт хаһаайыстыбанньык сөбүн ылара. ОТК
«Манна ытар табыгаһа суох, олбуорга тахсыах, эн онно сөпкүн ылыаҥ», — диэтэ. «ХС»
◊ Сөп буол — тугу эмэ гынаргын, оҥороргун дуоһуйан тохтот, уурат. ☉ Довольствоваться чем-л., удовлетвориться
[Кэргэним] хорсунум, хотойум эн бар диэн баран, биирдэ уураан ылбытыгар сөп буолан, бу эгдэйэн кэлэн хааллым. Суорун Омоллоон
Аныгы киһи уонсүүрбэ куһу өлөрөн баран уоскуйбат. Сорохтор сүүһү да өлөрдөхтөрүнэ уоскуйбаттар, сөп буоллум диэбэттэр, бара тураллар. Далан
Утуйуу уота оттулунна, Оһох умайан күллэ-салла. Сорох сөп буолан сынньанар, Олорон тииһин анньынар. «ХС». Сөп буолабуола — кэмиттэн кэмигэр, тохтуу-тохтуу. ☉ Время от времени
Устан иһэн сөп буола-буола тохтоон уот оттон, тыыгын ыаһыыгын. Н. Габышев
Өлөөнө иһиллии сатыыр. Дьонноро суугунаһаллар, сөп буола-буола таһырдьа тахсан киирэллэр. С. Васильев
Кэпсиирин быыһыгар сөп буола-буола ааптар кыра лирическэй киллэһиктэри, туспа лоскуйдары кыбыталыыр. «ХС». Сөп буолла — туох эмэ саҕаланара эбэтэр бүтэрэ кэллэ, уолдьаста. ☉ Настала пора (начаться или завершиться чему-л.)
Оонньуу-күлүү Оройо аһыллыан сөп буолла! П. Ойуунускай
Доҕоор! Турууһуккун, халлааммыт сырдаан эрэр, турарга сөп буолбут. А. Софронов
Николай Филиппович ытыалыырга сөп буолла дии саныыр. И. Бочкарёв. Сөп түбэс — туохха эмэ оруобуна буол; туохха эмэ тэҥнии, дьүөрэлии буол. ☉ Соответствовать, подходить чему-л. по каким-л. признакам
Сааһа да онуоха сөп түбэһэр. Софр. Данилов
Бу этиитэ Ойуунускайга бэйэтигэр олус сөп түбэһэр. Суорун Омоллоон
Бурхалей ылан эргэ бараан бэргэһэни кэтэн көрбүтэ, кини бааччахтаах төбөтүгэр сөп түбэстэ. Эрилик Эристиин
[Вера:] Суох, мин кырдьыкпын этэбин, Сибиэтэ. Мин майгыбар Захар сөп түбэспэт. С. Ефремов
ср. тув. чөп ‘правильно’, алт. дьөп ‘согласие, совет’, бур. зүб ‘верно; верный’, монг. зөв ‘правильный, верный’
II
аат сыһыан т. Саҥарааччы сөбүлэһиитин, сөбүлээһинин көрдөрөр. ☉ Выражает согласие, одобрение говорящего (ладно, хорошо)
Сөп. Мин сөбүлүүбүн. Амма Аччыгыйа
Сөп, чэ сирдиибин. Суорун Омоллоон
Сөп, бу бардым. Эрилик Эристиин
Таһаарбыт буоллаххына, сөп. С. Ефремов
△ Интонация көмөтүнэн толкуйга түһүү, кыйаханыы уо. д. а. дэгэттээх буолуон сөп. ☉ В зависимости от интонации, с которой произносится, может выражать различные оттенки (раздумье, раздражение и т. п.)
Сөп, сөп! Сэрэнэн-сэрэнэн баччаҕа тиийдэҕим! Амма Аччыгыйа
Сө-өп! Дьэ билигин ону быһаарар инниттэн тугу гыныахтаах этибитий? В. Яковлев
III
Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, сө- диэн саҕаланар олохторго сыстар: сөп-сөрүүн. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательного, присоединяемая к основам, начинающимся на сө-: сөп-сөрүүн ‘очень свежий, прохладный’
Ып-ыраас, сөп-сөрүүн ууга астыныахтарыгар диэри умсаахтыыллара. Н. Лугинов
Салгын ып-ыраас, сөп-сөрүүн уонна дьэҥкэрэн олорор. А. Бэрияк
Сөп-сөрүүн ампаарга Соҕотох сытабын. Баал Хабырыыс

Русский → Якутский