несов. см. разломать(ся), разломиться).

(разо-, разъ=, рас=) приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтэр уонна көрдөрөр: 1) бытарытыыны, кыралааһыны, хол. разбить үлтүрүт; разломать тоһуталаа; 2) араартааһыны, түҥэтиини, хол. развести араар, аҥы-аҥы ыыт; разложить тарҕата уурталаа; разбросать тарҕата быраҕыталаа, ыһаттаа; 3) аҥы-аҥы барыыны, хол. разбежаться үрүө-тараа сырые; 4) хайааһын предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. разрисовать уруһуйунан сап, саба уруһуйдаа; 5) хайааһын түмүгэр ситиһиини, хол. разбогатеть дэлби бай; 6) уруккуга утары хайааһыны, хол. разлюбить таптаабат буолан хаал; 7) хайааһын наһаатыйыытын, хол. разыграться наһаа оонньоон бар; 2. даҕааһын ааты уонна аат тылы үөскэтиигэ туттуллар, туох эмэ хаачыстыба көстүүтүн бэлиэтиир, хол. развесёлый наһаа көрдөөх, наһаа көрүдьүөс.

сов. 1. что (расколоть, разломать) үлтүрүт, үлтү оҕус, алдьат; разбить стекло өстүөкүлэни үлтүрүт; лодку разбило о камни (долгун) оҥочону тааска үлтү оҕуста; 2. что, перен. алдьат, быс, бааһырт; разбить чьи-л. надежды эрэмньитин быс; разбить чьё-л. сердце сүрэҕин бааһырт; 3. что (повредить) өлөр, дэлби оҕус, хампарыт; разбить голову төбөҕүн хампарыт; 4. что (привести в негодность) алдьат, сатарыт, айгырат; разбить рояль роялы алдьат; 5. кого-что (нанести поражение) үлтүрүт; разбить врага өстөөҕү үлтүрүт; 6. что (разделить на части) хайыталаа, араартаа; разбить по группам бөлөхтөргө хайыталаа; 7. что (произвести посадку) олорт; разбить при доме сад дьиэ аттыгар садта олорт; 8. что (устроить, расположить) туруор; разбить палатки балаак-каларда туруортаа; 9. кого-что (об ударе и т. п.) оҕус; его разбил паралич кинини баралыыс охсубут.

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’

туохт.
1. Туох эмэ бэрээдэгин, сааһыламмытын эбэтэр биир кэлимин ыс, үрэй, ыскайдаа. ☉ Разбрасывать, раскидывать, рассеивать что-л., собранное в кучу
Холорук Уйбааскылаах бугулларыгар тиийэн, биир субурҕа бугулу бүтүннүү бурайан, соҕуруу диэки күүгүнүү турда. Амма Аччыгыйа
[Бурдугу ыһарга] өр сүөһү аһаабыт далын, биитэр титииктэрин тас тиэргэнин, хоруурунан сирин кырыһын быһа анньа-анньа тиэрэ быраҕан бурайан баран, сүгэ өнчөҕүнэн үлтү сынньаллар. Саха фольк. Уулаах [киһи аата] үллүк гыммыт хагдаҥ отун бурайан, туран кэллэ. Эрилик Эристиин
2. Туох эмэ кэлими, ньыгылы, кытаанаҕы алдьат, үлтүрүт, кумалаа. ☉ Разломать, раздробить что-л. единое, массивное, твердое
[Алдан салаалара] Омур үрэх Турук хайаларын Тоҕута сүүрэн, Бойомоот таастары бурайан Буор оҥорон киллэрдилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үрүччэлэр айманан Үрэхтэргэ түстүлэр. Муус бобууну бурайан, Өрүстэр үөрэ сүүрдүлэр. Эллэй
Киһи эбээт: Буор сир буомнарын бурайан, Бохсуллубут күүстэри босхолообут, Аан дойду албастарын баһылаан, Айылҕа хаҥылларын айааһаабыт. С. Васильев
3. көсп. Уопсастыбаҕа ураты дьайыыны оҥорон туох эмэ бэрээдэгин, тутулун айгырат, сатарыт, ыс-тох. ☉ Нарушить, расстроить порядок, устройство чего-л.
Эрэйдээҕим сыыһа, киһи муҥҥа күлэр даҕаны... Былырыын саас дойду түҥэтигэр мунньаҕы бурайан, үчүгэй дойдуну сиэри сордонор буоллаҕа. Амма Аччыгыйа
[Кулаактар] Холкуоһу бурайар санаанан, Хоп тылы хойуутук ыыталлар. Дьон өйүн булкуйар баҕанан Арааһы барытын талаллар. Эрилик Эристиин