с. 1. (по гл. разрушить) алдьатыы, урусхаллааһын; 2. (по гл. разрушиться) алдьаныы, урусхалланыы; 3. (результат действия) алдьаныы, урусхал.

туохт. Алдьан, үрэлин. ☉ Разрушиться
Быһыттарын арҕаһа түрдэс гынаат, ортотунан быһа барбыт да, дьаарыстаабыт модун бэрэбинэлэрэ, дьаптайбыт халыҥ буордара тоҕо куорҕалланан, …… үрэх икки эҥээригэр күөрэ-лаҥкы ыһыллан хаалбыт. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Түптээх, сынньалаҥ быһыыгын сүтэр (олох туһунан). ☉ Стать тревожным, нестабильным, неспокойным, потерять покой (о жизни). Кэлтэрийбэт кэскили тэнитэн Огдолуйбат олоҕу оҥостуох, Дьолбутун холбоон Тускута тэриниэх. П. Ядрихинскай. Хаайыылаахтары аҕалан суол тутуутугар үлэлэтиэхтэриттэн ыла олохпут огдолуйда, барыттан бары дьаарханар буоллубут… Е. Неймохов
Барыбыт олоҕо огдолуйар иэдээннээх кэмнэрэ үүммүттэрин дьэ чуолкайдык өйдөөбүппүт. «ХС»
△ Табыллыбакка ыһыллан бар, алдьан (дьиэ кэргэн олоҕун этэргэ). ☉ Разрушиться, разладиться (о семейной жизни)
Кыл Сэлээппэ [киһи аата] арыт, огдолуйбут олоҕун кэп туонан, муҥатыйан, сүрэҕи сүүдүтэ ыллыыра. Л. Попов
Бу кэм устатыгар Үчүгээйэптэр олохторо улаханнык огдолуйда. «Дайыы»
2. Көһөн атын сиргэ, ыраах бар. ☉ Уезжать, покидать родные места под давлением обстоятельств или будучи изгнанным
Аҥаардас алааска дойдулаахтар олохторуттан огдолуйар инилэр. Болот Боотур
[Дьахтар:] Олохпуттан ханна да огдолуйбаппын, атын холкуоска үлэлии барартан кыккыраччы аккаастанабын. В. Протодьяконов
Туох аанньа киһи үөскээбит сириттэнуотуттан огдолуйуой. Ф. Постников

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’

туохт.
1. Бытарыйар гына алдьан, алдьанан хампарыйан бытарыйа тоҕун. ☉ Разбиться, раздробиться, раскрошиться на кусочки
Ситэ үлтүрүйбэккэ хаалбыт бөдөҥ доруобунньук саҕа суухараны Тогойкин быраҕан биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Сыыгыныы-сыыгыныы сиэбин хастан, үлтүрүйбүт хаалаах бөппүрүөскэни таһаарда. Далан
Лааппы түннүгүн тааһа үлтүрүйэн лыҥкыныыр. Н. Якутскай
2. Урусхал буол (ханнык эмэ тутуу эргэрэн алдьаныытын этэргэ эбэтэр алдьатылыннаҕына); үлтү сынньылын, хоттор (сэриигэ). ☉ Развалиться, разрушиться; быть разгромленным
Улахан куорат үлтүрүйбүт. Амма Аччыгыйа
Өстөөх үлтүрүйдүн, Өрөгөй-талаан үрдээтин! С. Васильев
Өстөөх инники кирбиититтэн күттүөннээх ордубатах этэ. Барыта үлтүрүйбүт, умайара умайбыт, күөдэн-таһаа ыһыллыбыт. И. Сосин
3. көсп. Суох буола эһин, сүт-симэлий (хол., эргэ былаас). ☉ Быть уничтоженным, свергнутым, прекратить существование (напр., о старой власти)
Үс сүүс сылы мэлдьи Үктэбиллээх үйэ үлтүрүйдэ. А. Софронов
Баай да буолларгыт бахтайыаххыт. үтүө да буолларгыт үлтүрүйүөххүт. А. Фёдоров
Саасүйэ тухары үлэһит норуоту тутан олорбут баайдар хааннаах хара батталлара үлтүрүйдэ. Бэс Дьарааһын

туохт.
1. Түҥнэри, тиэрэ эргий. ☉ Переворачиваться вверх дном, опрокидываться
Тыыгын сэрэнэн миинэр буол, түҥнэстэн да хаалыан сөп. И. Федосеев
Таҥара дьиэтин ойоҕоһугар сүүнэ баҕайы хаһан эрэ тугу эрэ тиэйэ сылдьыбыт дьааһыктара түҥнэстэн сытара. И. Никифоров
Ардыгар суол кытыытыгар түҥнэстэн сытар тэлиэгэлэр көстөн ааһаллар. ПИИ К
2. көсп. Урусхаллан, суулун, эһин. ☉ Быть свергнутым, низвергнутым, разрушиться
Арамаанап аймаҕын үрдүк бүрүстүөллэрэ түҥнэһиннэ, көмүс хоруоналара тулунна. П. Ойуунускай
Бу кыһыл знамя анныгар Оҕо саас дьолун көрбүппүт, — Баттал түҥнэстэр сылыгар Биһиги эдэрдэр төрөөбүппүт. П. Тулааһынап
3. көсп. Бигэ туруккун сүтэр (олох туһунан); буомур, кэҕин (төрүөҕү этэргэ). ☉ Нарушиться, пойти кувырком (о жизни); хиреть, вырождаться (о потомстве)
Төлкө түҥнэстибэтин, саргы самныбатын. Саха фольк. Уоллаах кыыс оҕом Ойборууннаах уруутугар Түҥнэстибэт түһүн Төлкөлөөтөҕүм буоллун. С. Зверев
Оруос Баай түүллүүн-биттиин түҥнэстэн, туруга хамсаан, кэхтэн эрэрэ сабаҕаланар. СЛ-8
♦ Түҥнэстибэт түөрэхтээх фольк. — инникилээх, дьоллоох дьылҕалаах. ☉ Со счастливой судьбой. Түҥнэстибэт түөрэхтээх, самныбат саргылаах ыччаты иитиэхтээхпит. Түүл түһээн түҥнэ- һин — куһаҕан түүллэ түһээ, түүллэн. ☉ Видеть страшный сон, кошмар
[Сайсары:] Түөрт уон сулус кулугулаах Түүн бараан ийэбэр Бит биттэнэн Бэттиннэҕим үһү, Түүл түһээн түҥнэһиннэҕим үһү. Суорун Омоллоон
Ыстапаан оҕонньор биир былыттаах нуһараҥ түүҥҥэ түүл түһээн түҥнэһиннэ. КФА СБ