рамка; хартыына араамката рамка картины.

с. I. (действие) араамалааһын, тулалааһын; 2. (рамка) араама, тулалааһын; архитектурное обрамление окна түннүк архитектурнай тулалааһына.

прил. воен. кыҥыыр, сыал-лыыр, сыал; прицельное приспособление сыал-лыыр оҥоһук; прицельная рамка сыал араамката.

аат., кэпс.
1. Улахана суох, дьоҕус араама. ☉ Небольшая рама; рамка. Остуолга турар араамкаттан билбэт киһим ыйыппыттыы көрөр
2. Ханнык эрэ тиэкис эбэтэр уруһуй түөрт муннуктуу тулаламмыта. ☉ Прямоугольное обрамление какого-л. текста или рисунка
Араамкаҕа бэриллибит тыллары туһанан, этиилэрдэ суруйуҥ. ПНЕ СТ

сов. что 1. разг. (вставить в рамку) араамалаа, тулалаа; обрамить портреты мэтириэттэри араамалаа; 2. (окаймить) тулалаа, чопчулаа.

нареч. громко, звонко; шумно; ааны тыастаахтык сапта он сильно хлопнул дверью; тыастаахтык саҥарыма погов. не бросайся крепкими словами (т. е. следует выражаться в рамках приличия и скромности).

аат.
1. Ытан эбэтэр быраҕан табыллыахтаах туох эмэ. ☉ Предмет, в который необходимо попасть при стрельбе или метании, мишень
Ол курдук төҥүргэскэ сыал буолар ньуурдаах иҥэһэни ытан ньуурун табан төҥүргэһи хайа көтөн ох ааһа турар. Саха фольк. Паарка остуораһа, кырдьаҕас оҕонньор, кыраасканан төгүрүччү сотуллан, сыал ытарга ананан оҥоһуллубут хаптаһыны кыбыммытынан, ытыыр уол аттыгар турар. Амма Аччыгыйа
Итиччэ үчүгэйдик сыалбын таба ыппытым кэннэ, бэл, мичик гыммат, ити аата кыыһырбыта кэм да ааһа илик буоллаҕа. Т. Сметанин
2. Сааҕа, бэстилиэккэ, о. д. а. баар тугу эмэ кыҥаан ытарга аналлаах оҥоһук. ☉ Прицел, прицельная рамка
Саас эрдэ буолан, түүн ортотун чугаһыгар, халлаан саа сыала көстүбэт буола хараҥарар. Н. Якутскай
Туоһапкам сайын устата тыытыллыбакка таах туран сыала хайдах хамсаабыт баҕайытай? В. Миронов
Лейтенант бинтиэпкэтин ылан, хайа, баҕар, алҕас турбута буолаарай диэбиттии, сыалын көрдө, хаастарын түрдэс гыннарда. Т. Сметанин
3. көсп. Толоруллуохтаах, ситиһиллиэхтээх сорук. ☉ То, к чему стремятся, что желательно осуществить, цель
Биһиги күүспүт — биир сомоҕобутугар! Биһиги түмсүүлээх, тэриллиилээх буоллахпытына эрэ сыалбытын ситиһиэхпит. Н. Якутскай
Сырыы бөҕөнү сырыттым. Сыалбын барытын ситтим. Н. Лугинов
Кэргэнниилэр олохторугар биир уопсай сыал, интэриэс баара сүрүн оруоллаах. ТЕН ИДь

м. 1. суол; следы зайца куобах суола; 2. (остаток чего-л.) суол, орун; следы позолоты на рамке араамкаҕа солотуутун суола; следы преступления буруйу оҥоруу суоллара; 3. (результат какой-л. деятельности) суол, бэлиэ; # и след простыл суола да су ох (сүтэн хаалбыт); идти по чьим-л. следам ким эмэ суолун батыс (холобурун батыс).