сов. что 1. икки аҥы бырах, быластаа, даллат; раскинуть руки илиилэргин быластаа; раскинуть ноги атахтаргын икки аҥы бырах; 2. (разостлать) тэниччи бырах, тэнит; 3. (расположить где-л.) тэнит, туруор; тарт; раскинуть лагерь лааҕырда тэнит; раскинуть шатёр отуута туруор (таҥаһынан); раскинуть сети илимнэ тарт; 4. перен. (распространить) тэнит, тэниччи тарт; раскинуть сеть торговли эргиэн сити мин тэнит; # раскинуть умом (или мозгами) өйдөөн көр.
Русский → Якутский
раскинуть
Еще переводы:
раскидывать (Русский → Якутский)
несов. см. раскидать и раскинуть.
шатёр (Русский → Якутский)
ж. таҥас отуу, отуу; раскинуть шатёр отуута туруор.
размахнуть (Русский → Якутский)
сов. 1. чем (сделать взмах) далай, өрө тут; 2. что (широко раскинуть) даллат, быластаа.
распростереть (Русский → Якутский)
сов. что 1. (раскинуть в стороны) быластаа, сараадыт, тэнит; распростереть крылья кынаттаргын быластаа; 2. перен. (распространить) тириэрт, тайат; распростереть своё влияние бэйэҥ сабыдыалгын тириэрт.
развесить (Русский → Якутский)
II сов. что 1. (повесить) ыйаталаа; развесить картины хартыыналары ыйаталаа; 2. (раскинуть) намылыт; дерево развесило густые ветви мас хойуу лабааларын намылыппыт; # развесить уши разг. иһиллээ, истэн аҥайан олор.
разметать (Русский → Якутский)
II сов. что 1. (разбросать с силой) тамнаа, эс, ыс; 2. (раскинуть руки, ноги) киэр быраҕыталаа (илиилэргин, атахтаргын аҥы-аҥы быраҕыталаан сыт); 3. перен. (разогнать, рассеять) ыһаттаа, үрэй-тээ.
тэлгэччи (Якутский → Якутский)
сыһ. Киэҥник тэниччи, тэнитэ. ☉ Так, чтобы занимало большое пространство (раскинуть что-л.)
[Чүөчээски] дүлүҥ олоппос үрдүгэр былааты тэлгэччи уура-уура, ытыгар тугу эрэ бирикээстии сылдьыбыта. Суорун Омоллоон
Даркы курдук тэлгэччи Массыына бөҕө кыстанна. С. Васильев
тэлгээ (Якутский → Якутский)
туохт. Тугу эмэ тэниччи, тарҕаччы уур. ☉ Разложить, расстелить, раскинуть что-л. во всю ширь
Хаалдьыт этэрбэһи Ойууҥҥа биэрэр, тэллэҕи уот иннигэр тэлгиир. А. Софронов
Бастыҥ көҕүл олоххо маҥан биэ тириитин тэлгээн биэрдилэр. И. Гоголев
Дьиэ таһыгар күөх окко таҥас тэлгээн, киэһээҥҥи сөрүүҥҥэ олорор, эчи, үчүгэйин! Далан
даллай (Якутский → Якутский)
дьүһ. туохт.
1. Илиилэргин эбэтэр кынаттаргын икки өттүгэр ууннары тут. ☉ Раскинуть руки или крылья в стороны
Бойуот Хачыкаат [киһи аата] даллайан аһан биэрбит хонноҕун аннын уҥа илиитинэн кип гына саайда. Р. Кулаковскай
Хабырыыс сүһүөҕүн сүтэрэн даллайбытынан ууга умса барда. Н. Заболоцкай
2. Киһи хараҕар быраҕыллар гына сиэри таһынан кэтит буол (киһи-сүөһү кулгааҕын даллаҕарын туһунан). ☉ Быть чрезмерно большими, широкими, оттопыренными (об ушах человека, животных)
[Василий Иванович] кулгааҕа даллайан туран, кылгастык көрө түһэн ылла. Р. Кулаковскай
[Гоша] биллэрдик дьүдьэйбит, төгүрүк сирэйэ синньээн, хараҕа кэҥээн, килэгир төбөтүгэр кулгаахтара улаатан, даллайан хаалбыттар. ИИФ УС. Тэҥн. таллай
3. Сыыйа кэтирээн, чуолкайдык көстөр буол (улахан туох эмэ устан иһэрин этэргэ). ☉ Становиться видимым, постепенно расширяясь, увеличиваясь в объеме (о чем-л. большом и плывущем)
Тыы үөскэ киирэн устан даллайан эрэр. Амма Аччыгыйа
Халыма үөһүнэн таҥнары буостаны тиэммит аал устан даллайан иһэр. П. Филиппов
[Эдэр киһи] устан даллайан иһэр алаас аҥаарын саҕа муус үрдүгэр ыстанан кэбистэ. «ХС»
△ поэт. Улаата көстөн, бытааннык күөрэйэн таҕыс (күн туһунан). ☉ Медленно, плавно всходить, становясь все больше и больше (о солнце)
Күн уота кылбайан Илинтэн даллайда. С. Васильев
Сарсыарда саһарҕа тыгыыта, Саҥа күн даллайа тахсыыта [Дьол кынатыгар куустарбытым]. «ХС»
4. көсп. Тугу гыныаххын билиминэ, соһуйан, өмүттэн, хамсаабакка мээнэ туран хаал. ☉ Застыть на месте, утратив способность соображать, не зная, что делать
Сэргэчээн, истибитин итэҕэйбэккэ, бастаан үөрүөн да, хомойуон да билбэккэ, таах даллайан турда. Болот Боотур
Оҕонньор эрэйдээх сыыспытын итэҕэйбэтэх курдук, өөр-өр даллайан турбахтаата. Н. Лугинов
Кууһума хаһан да үөйбэтэҕин истэн, аппыт айаҕын ньимийбэккэ, биир сиргэ даллайан турбахтаата. Тумарча
◊ Даллайан олор - кыһаллыаххар кыһаллыбакка, тугу да гыммакка, мээнэ олор (олорон хаал). ☉ Не сумев вовремя отреагировать на ситуацию, продолжать бездействовать (проморгать)
Чопчу сыаллаах программаны олоххо киллэрэр ыарахана биллэр. Ол гынан баран онуоха сөбүлэһэн, таах даллайан олорор сыыһа. Далан
Салалта даллайан олорон биэрдэ, ол түмүгэр оройуон аһылыкка кыпчыйтарда. В. Яковлев
казах. талтай