фольк. неизбежное возмездие, расплата.

месть, отмщение, расплата.

аат. Сахаларга былыргы өйдөбүлүнэн, туох эмэ айыыны, улахан алҕаһы, куһаҕаны оҥордоххо мүччүрүйбэт, төлөрүйбэт иэстэбил. ☉ Расплата за неблаговидные деяния, возмездие, кара (по поверью якутов, человек не может злоупотреблять чем-л. безнаказанно)
[Маайа:] Ол сэтигэр бу мэйиитээҕи харахпынан көрбөтөх омугум сиригэр кийиит буоллаҕым буолан, хааһахха хаайтарбыт курдук олордоҕум. А. Софронов
Тыл иччитэ хас биирдии сыыһа саҥарыллыбыт тылга аньыы ааҕар, ити аньыы үксээһинэ сэти үөскэтэр. В. Кондаков
Хаамардар ампаардара умайан хаалбыта, ону кубаны өлөрбүтүн сэтигэр умайдаҕа диэн кырдьаҕастар тойоннообуттара. Г. Угаров
ср. кирг. сэт ‘дурной, неприличный’

м. 1. (действие) ааҕан таһаарыы, суоттааһын; правильный расчёт таба ааҕан таһаарыы; 2. (уплата) аахсыы, ахсаан; расчёт с кредиторами ылар иэстээхтэри кытта аахсыы; 3. (увольнение) ахсаан биэрии, үлэттэн ууратыы; получить расчёт ахсаанна ыл (үлэҕиттэн уурай); 4. перен.(расплата) аахсыы; 5. (намерение) суоттаныы, суоттааһын; мой расчёты не оправдались мин суоттаныыларым тахсыбатылар; 6. разг. (выгода, польза) ке-дьүүс, туһа; 7. (бережливость) суоттаан туттуу; 8. воен. расчёт; 9. тех. расчёт, суоттаныы; # в расчёте с кем-л. аахсан бүтүстэ, аахсан бүтүстүбүт; из расчёта ааҕан, суоттаан; принять (или взять) в расчёт кого-что-л. ахсааҥҥа ыл.

аат.
1. Туох эмэ көҥүллэммэти, сатамматы оҥорбутун иһин буруйдааһын, буруйдаан ситиһии. ☉ Наказание, расплата
Алҕаһаан, сахалыы саҥаран кэбиһии бэрт элбэх. Ол иэстэбилэ судургу. Буруйдаах киһи төҥкөйөн биэрэр... Күннээҕи дьуһуурунай оройго охсор. Амма Аччыгыйа
Бу орто дойдуга ханнык да сыыһа-халты быһыы иэстэбилэ суох хаалбат. Софр. Данилов
Зачеттары кини кыайбат буолбатах, урукку итэҕэс-быһаҕас сылдьыбытын иэстэбилэ күөрэйэн тахсан иэдэтэр. Н. Лугинов
2. Алдьархайы, иэдээни, өлүүнү таһаарбытын иһин ыардык ситиһии. ☉ Месть, кара за преступление, совершенное зло
Иэстэбилэ суох Ииннэммэт киһи буолуом, Төлөбүрэ суох Түҥнэстибэт киһи буолуом. П. Ойуунускай
Ньиэмэстэр бэйэлэрин төрүт сирдэригэр суостаах иэстэбил ыар-дьааһын тиҥилэҕэ үктэммитэ. П. Егоров
Туолла бүгүн күүппүт чааспыт, Туругурдун иэстэбил, Хинган арҕаһыгар саспыт Киҥ-хаан өстөөх эстиэхтин! А. Абаҕыыныскай

аат., эргэр.
1. Мэһэй, буом, харгыс. ☉ Помеха, преграда
Кэлин өттүгэр кэнчиэни оҥорботоҕум, илин өттүгэр иини хаспатаҕым, хатын эбэм! ХИА КОВО
Илин атаҕыҥ эндиэтэ, кэлин атаҕыҥ кэнчиэтэ суох буоллун! Г. Николаева (тылб.)
2. көсп. Сэт-сэлээн, иэстэбил. ☉ Возмездие, расплата
Дыгын тойон эппит: «Барахсаттар ааһаннар, ас көрдүү сылдьаллар буоллаҕа. Маны өлөрөн кэбистэххэ — сэтэ даҕаны бэрт буолуоҕа, аҥаарынан кэнчиэ даҕаны буолуоҕа». Саха фольк. Кэм ситтэ, кэнчиэ туолла, баараҕай ылымыҥ ситтэ, тойон эһэм! ХИА КОВО
Кэнчиэ, сэт-сэлээн туолар күнэ, Итэҕэйэбин, бу кэллэ. «ХС»
ср. бур. гэнжэ ‘оковы’

аат. Айыы-хара, туох эмэ куһаҕаны оҥорбуккар мүччүрүйбэт, төлөрүйбэт иэстэбил. ☉ Расплата, возмездие за содеянное
«Истэҕиэн, хаһан эрэ сэт-сэлээн туолуо, эппиэттииллэрэ тирээн кэлиэ», — Хаппытыан уҥуоҕа хамсыыр, сүрэҕэ өрүкүйэр. А. Софронов
Атаҕастаммыт алгысчыта буолбутум, ол сэтигэр-сэлээнигэр буоллаҕа буолуо — соҕотоҕун муммут мин баарбын. Суорун Омоллоон. Дьэ, кыларыйан турар кырдьыккын кэпсээ, сиикэйи эттэххинэ сэттээх-сэлээннээх буолуоҕа. И. Фёдоров
♦ Сэт-сэлээн сиппит, <сэмэ-суҥха туолбут> — оҥорбут сыыһатын, айыытын-буруйун иэстэбилэ кэлбит. ☉ Настал час расплаты, настигло возмездие (букв. кара настигла, возмездие осуществилось или исполнилось)
Ханныгын да иһин Аадаҥ сэтэ-сэлээнэ ситиэ, сэмэтэсуҥхата туолуо. Күннүк Уурастыырап
Былыр кырдьаҕастар этэр буолаллара: «Сэт-сэлээн ситиэ, сэмэ-суҥха туолуо», — диэн, бадаҕа, ол кэллэ быһыылаах. А. Фёдоров
Сэт-сэлээн ситтэҕэ …… Сыыһа саҥардым эбээт. «ХС»

аат.
1. Туох эмэ (хол., үлэ, туох эмэ өҥө, табаар) иһин тугу эмэ харда биэрии (үксүгэр харчынан). ☉ Плата, оплата, вознаграждение (обычно денежное) за что-л. (напр., за работу, услугу, товар)
Мин эһэм бэрт былыр, дьаһаах төлөбүрүн саҕана, Бүлүүттэн саарбалыы кэлэн баран, манна быстаран хаалбыт. Н. Якутскай
Төлөбүр эрэ туһугар дьалаҕайдык тылбаастааһын туһаны аҕалбат. В. Чиряев
«Сир иһин төлөбүр туһунан» Сокуон бигэргэтилиннэ. «Кыым»
2. Туох эмэ туһугар бэриллэр, оҥоһуллар харда, толук. ☉ Расплата, плата за что-л. Халыҥ айыы төлөбүрүгэр Халыҥ хаар дьыл буолара. И. Гоголев
Тохтон сүүрбүт хаан төлөбүрүн Өстөөхтөртөн иэстэһиэм. И. Эртюков
Кыайыы төлөбүрэ суох кэлбэт. «ХС»
◊ Үлэ төлөбүрэ — үлэ иһин харчы биэрии, хамнас. ☉ Оплата труда, зарплата
Бырааһынньык күн үлэлээбит үлэ төлөбүрэ икки төгүл үрдүүр. Амма Аччыгыйа
«Үтүмэн үтүргэни тохтотуҥ, Үлэбит төлөбүрүн үрдэтиҥ» диэн Үҥэсүктэ тиийбиттэрин Өлүү уотунан көрсүбүттэрэ. Н. Степанов
Үлэ дьиссипилиинэтэ кытаанах уонна уопсастыбаннай бэрээдэк олохтоммут хаһаайыстыбатыгар …… үлэ төлөбүрэ улам улаатар. ЭБТ. Эбии төлөбүр — туох эмэ иһин бэриллибити таһынан төлөнөр харчы. ☉ Дополнительная плата, доплата за что-л. Мантан антах окко үлэлиэм, эбии төлөбүр наада. М. Доҕордуурап
Эбии төлөбүр хас биирдии киһи үлэҕэ кыттыытын кээписиэнинэн үллэһиллэр. ДВР ЭНьТ. Урут эбии төлөбүрү, абаансалааһыны, бириэмийэлээһини олохтооһуҥҥа улахан итэҕэстэр бааллара. «Ленин с.»
ср. др.-тюрк. төлэч ‘плата, возмещение’, алт. төлү ‘уплата, плата; долг’